Kirola eta gorputz hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hezurrak: Egitura eta Funtzioak

Hezurren funtzioak

• Bizi-egituren babesa: Garezurrak burmuina babesten du; saihets-hezurrek bihotza eta birikak, etab.
• Gorputzaren euskarria: Bizkarrezurra enborraren euskarri nagusia da.
• Mugimenduaren oinarri mekanikoa: Mugitzeko, giharrek hezurretatik tiratzen dute, eta hori da gure mugimenduen oinarria.
• Hematopoiesia: Odol-zelulak hezur-muin gorrian fabrikatzen dira.
• Gatzen biltegia: Kaltzioa, fosforoa eta magnesioa, batez ere.

Hezurraren egitura mikroskopikoa

a) Hezur-ehunaren osagaiak

• Zelula mota desberdinak: (osteozitoak, osteoblastoak eta osteoklastoak).
• Zelulen arteko substantzia:
  • Matrize organikoa (oinarrizko substantzia, kolageno-zuntzak).
  • Matrize inorganikoa (kaltzio-kristalak).

b) Hezur-ehun motak

Hezurretan bi...

Desgaitasun fisiko-motorra: definizioa eta sailkapena

Desgaitasun fisikoa honela defini daiteke: “Gorputzaren zati baten edo batzuen mugimendu-gaitasuna nabarmen murriztea”.

1.1. Motrizitate-ezintasunak, garunean eragin gabe

a) Sortzetiko anomaliak

• Arantza bifidoa:
  • Bizkarrezur bifido ezkutatua: irekidura bat orno batean edo gehiagotan, bizkarrezur-muinean kalterik eragin gabe.
  • Meningozelea: irekiduraren bidez meningeak ateratzen dira (hezur-muina ez).
  • Mielomeningozelea: irekiduran hezur-muin zati bat ateratzen da.
• Agenesiak: Organo baten edo ehun baten ez-egote partziala edo osoa.
  • Amelia: goiko edo beheko gorputz-adar bat edo biak falta dira.
  • Meromelia: gorputz-adarra eskuetara edo oinetara murrizten da, hezur txiki baten bidez enborrari lotuta.
  • Mikromelia:

Erresistentzia

Erresistentzia fisikoaren kontzeptua eta entrenamendu motak, gorputzak ahalegin fisiko luzeak egiteko duen gaitasuna hobetzeko.

Lan Jarraia

• Lana modu jarraian egiten da, atseden edo deskantsu unerik gabe.
• Lasterketa jarraia: Intentsitate baxua, iraupen luzea, erritmo konstantean. Erresistentzia aerobiko gisa balio du.
• Fartleck: Erritmo aldaketak dituen entrenamendua, intentsitate desberdinak tartekatuz.
• Entrenamendu osoa: Hainbat ariketa konbinatzen dituen saioa, erresistentzia orokorra hobetzeko.

Lan Tartekatua

• Interval Training: Intentsitate handiko ariketak atseden laburrekin tartekatuz, errendimendua maximizatzeko.
• Zirkuitu lana: 8 edo 12 gihar-ariketa. Postu batetik bestera atsedenik gabe. 20 segundu ariketa bakoitzeko. Ez dago atsedenik.

Odoljarioak

• Metrorragia: Menstruazio garaitik at gertatzen den umetokiko odoljarioa.
• Melenas: Digestio aparatuko odoljarioa, odol beltz kolorekoa.
• Sailkapena:
  • Zorrotzak: Denbora gutxian odol asko galtzea.
  • Kronikoak: Denbora luzeago batean gertatzen direnak.
• Otorragia: Belarri zulotik odola ateratzea. Ez estali belarri zuloa gelditzeko.
• Hemoptisia: Flemaren bitartez odola kanporatzea (ahotik), biriketatik datorrena.
• Hemorroideak: Ondesteko anpuluan dauden eta uzkiraino iristen diren zainak. Hemorroidalak dilatatzea (kanpokoak edo barnekoak).
• Epistaxia: Sudur zuloetatik isurtzen den odoljarioa.
  • Aurre-aldekoa: Ohikoena, odola sudur zuloetatik ateratzen da.
  • Atze-aldekoa: Ez da ohikoena, odoljarioa faringetik behera izaten da.
• Hematemesia: Digestio aparatuko,

Giza gorputzeko hezurrak

Hurrengo zerrendak giza gorputzeko hezur nagusiak eta horiei lotutako egitura anatomikoak biltzen ditu.

1. Gorputzeko hezur nagusiak

• Garezurra
• Orno zerbikalak
• Bularrezurra
• Humeroa
• Saihetsezurrak
• Erradioa
• Kubitua
• Eskuko hezurrak
• Errotula
• Tibia
• Oineko hezurrak
• Peronea
• Femurra
• Eskumuturreko hezurrak
• Sakroa
• Koxala
• Orno lunbarrak
• Omoplatoa (eskapula)
• Klabikula
• Beheko baraila
• Goiko baraila

2. Garezurreko hezurrak

• Parietala
• Okzipitala
• Tenporala
• Frontala
• Esfenoidea
• Etmoidea

3. Aurpegiko hezurrak

• Sudur-hezurrak
• Korneteak
• Beheko baraila
• Hortzeria
• Sudur-trenkada
• Goiko baraila
• Malarra
• Sudurrekoa
• Mentoniano zuloa
• Artikulazio tenporo-baraila

4. Sudur-kornete eta sinusak

• Goiko kornetea
• Erdiko kornetea
• Beheko kornetea
• Sudur-hobiak
• Baraila-sinua
• Gelaska-etmoidalak
• Orbita
• Garezur-barrunbea

5.

Ehun Motak

Giza gorputzean lau ehun mota nagusi bereizten dira:

• Ehun epiteliala: Organismoaren azalerak estaltzen ditu. Bi mota nagusi bereizten dira:
  • Estaldura-epitelioa: Gorputzaren kanpo-azala, organoen barrualdea eta gorputz-barrunbeak estaltzen ditu.
  • Guruin-epitelioa: Funtzio espezifikoak dituzten organoak osatzen ditu, hala nola guruin exokrinoak eta endokrinoak.
• Ehun konektiboa: Hainbat osagai ditu, hala nola zelula bereziak eta zelula arteko substantzia, ehun motaren arabera. Zelula arteko substantziak ehun bakoitzaren ezaugarriak zehazten ditu. Hainbat ehun konektibo mota daude:
  • Ehun konjuntiboa: Organoen arteko espazioak betetzen ditu, tendoiak eta kornea osatuz, besteak beste.
  • Ehun adiposoa: Lipidoak metatzen ditu eta organoak babesten

Muskuluak: Sarrera eta Funtzio Nagusiak

Muskulu-ehunak uzkurtzeko gaitasuna du. Uzkurdura horiek gorputzaren atal ezberdinak mugiarazten dituzte. Muskulu-zuntzekin batera, ehun konektiboak muskulu-zelulentzako nerbioak eta kapilarrak zuzentzen ditu.

Giza gorputzean hiru muskulu mota nagusi daude, bakoitzak funtzio espezifikoak betetzen dituelarik:

• Muskulu Eskeletikoa: Hezurrak mugitzen ditu, borondatezko mugimenduak ahalbidetuz.
• Bihotz-Muskulua (Kardiakoa): Odola bihotzetik ponpatzen du, zirkulazio-sistemaren funtsezko atala izanik.
• Muskulu Leuna: Barrai hutsetatik igarotzen diren gaiak (elikagaiak, airea, etab.) eta odol-hodietako odola mugitzen ditu, nahigabeko mugimenduak burutuz.

Orokorrean, muskulu-sistemak gorputzari egitura ematen dio eta...

Boleibolaren Jatorria

Boleibola Estatu Batuetako heziketa fisikoko irakasle batek asmatu zuen.

Oinarrizko Jarrerak eta Teknikak

Oinarrizko jarrera: Belaunak flexionatu, gorputza apur bat aurrerantz makurtu, oinak banandu eta bat aurreratu, besoak flexionatu eta gorputz aurrean jarri.

Hatz Ukitua (Goiko Pasea)

Baloiaren atzealdean eta goialdean kokatu. Oinak baloia pasa nahi den tokira begira jarri. Ukondoak flexionatu, eskuak kopetaren aurrean triangelu forma eginez. Baloia hatz mamiekin ukitu, malguki baten moduan gorputza mugituz.

Besaurre Ukitua (Beheko Pasea)

Baloiaren atzealdean kokatu. Oinak baloia bota nahi duzun norabidean jarri. Hankak flexionatu eta enborra aurrerantz makurtu. Besoak 45 graduko angeluan jarri, esku bateko hatzak bestearen...

Bihotz Taupadak eta Pultsua

Bihotzaren kolpe bakoitzari, edo sistolearen eta diastolearen tartekoari, taupada edo pultsua deitzen zaio.

Bihotz taupadak ariketa fisikoaren intentsitatearekin lotuta daude. Bihotz taupadek denbora behar dute jaisteko zein igotzeko.

Maiztasuna Neurtzeko Metodoak

Bihotz maiztasuna neurtzeko bi metodo ditugu:

1. Pulsometroa: Ordulari baten modukoa eta oso zehatza.
2. Eskuzko Zenbaketa: Ariketa momentu zehatz batean eten eta zuzenean bihotz taupadak zenbatzea hatz erakuslearekin eta erdikoarekin.

Oxigeno Kontsumoa eta Taupadak

Bihotz maiztasunarekin batera oxigenoaren goreneko kontsumoa dator, erlazio lineala duena, batez ere 120-170 taupada bitartekoan.

Non eta Nola Hartu Bihotz Taupadak

Taupadak hartzeko ohiko lekuak:

• Eskumuturrean