Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Oinarrizko Kontzeptu Meteorologikoak

Eguraldia

Atmosferak une eta leku jakin batean duen egoera da. Aldakorra izan ohi da, eta behaketa zuzenen bidez zehazten da. Meteorologia da eguraldia aztertzen duen zientzia.

Klima

Atmosferak leku jakin batean duen batez besteko egoera da, urte osoan gertatzen diren eguraldi moten ohiko segidak eraginda. Klimaren ezaugarriak modu estatistikoan zehazten dira, batez besteko balioak kalkulatuz; horien fidagarritasuna epe luzeko (30 urteko) behaketak eginez lortzen da.

Eguraldi mota

Altuerako nahiz gainazaleko zirkulazio atmosferikoak egoera atmosferiko ugari eragiten ditu urtearen joanean, eta horrek eguraldia mota batekoa edo bestekoa izatea ekartzen du.

Ekintza-gunea edo ekintza-zentroa (antizikloia eta depresioa/

4. Gaia

1. Euskal Herriko Landare Paisaia

1.1 Klima Ozeanikoko Landare Paisaia: Flora eskualde eurosiberiarrari dagokio. Landare formazio nagusia baso hosto erorkorra, zakardia eta belardia dira.

• Baso Hosto Erorkorra: Baso honek espezie gutxi ditu, eta masa handiak eratuz biltzen dira. Esanguratsuenak haritza eta pagoa dira.
  • Pagoa: Beroa ez baina hotza oso hondo jasaten du, eta kareharrizko eta siliziozko inguruei ondo egokitzen da.
  • Haritza: Ez ditu udak beroak jasaten, hotza ez du ondo jasaten eta pagoak baino hezetasun gutxiago behar du, altuera txikietan dago.
  • Gaztainondo: Haritzaren kontura lekua irabazi dio.
• Zakardia eta Belardia: Altura txikia izan dezake. Zakardia baso hosto erorkorraren degradazio edo basoz gaindiko landaredi moduan ageri

Espainiako Hirien Hierarkia

Espainiako hirien hierarkia hiru zatitan banatzen da:

1. Metropoliak: Hierarkiaren tontorrean dauden metropoliak dira; eginkizun dibertsifikatuenak dituzte eta eragin zabala dute.
   • Nazioko metropoliak: Madril eta Bartzelona inguruak. Eginkizun dibertsifikatuak eta eragin-esparru handia dute, nazioarteko beste metropoli batzuekin harreman estuak izanik.
   • Eskualde-metropoliak: Valentzia, Sevilla, Bilbo, Malaga eta Zaragoza inguruak. Metropoli ertainak dira, eginkizun dibertsifikatu eta espezializatuak dituzte, eskualdean eragina dute eta nazioko beste inguru batzuekin lotura estuak dituzte.
   • Bigarren mailako metropoliak: Valladolid, Iruña eta Palma. Eginkizun dibertsifikatu eta espezializatuak dituzte.
2. Hiri ertainak: Probintzietako

Klima Ozeanikoa

Iberiar penintsularen iparraldean kokatzen da.

• Prezipitazioak: Ugariak, erregularrak eta leunak dira (urtean 800 mm inguru). Fronte polarreko borraskek etengabe jarduten dute, batez ere neguan. Gehienez bi hilabete lehor izaten dira.
• Tenperaturak: Bitarte termiko txikia dute kostaldean, itsasoaren eraginari esker (uda freskoak eta negu moderatuak). Barrualdean, aldiz, bitarte termikoa moderatua da, negu hotzekin.

Landaredia

• Baso hostoerorkorra: Haritza eta pagoa dira nagusi. Pagoak hotza eta hezetasuna ondo jasaten ditu; haritzak, berriz, altzariak egiteko erabiltzen dira. Gaztainondoa, pinua eta eukaliptoa ere landatu dira.
• Zakarra eta belardia: Sastraka trinkoak dira (txilarra, otea eta otabera). Belardiak lur-hedadura handia hartzen

Historiaurrearen Ezaugarriak eta Aroak

• Historiaurrea: Duela 5 milioi urte inguru hasi eta duela 5.000 urte inguru amaitu zen. Idazkerarik ez egotea da ezaugarri nagusia. Historiaurrea hiru arotan banatzen da: Paleolitoa, Neolitoa eta Metalen Aroa.
• Paleolitoa: Giza taldeak tributan bizi ziren; nomadak ziren; bilketatik, ehizatik eta arrantzatik bizi ziren; animalien larruak janzten zituzten; hildakoak ehorzten zituzten; eta artea asmatu zen.
• Neolitoa: Sedentario bihurtu ziren, eta herrixketan bizitzen hasi. Nekazaritzan eta abeltzaintzan jarduten zuten, eta teknika berriak (harri leundua, ehungintza eta zeramika) asmatu zituzten.
• Metalen Aroa: Metalezko objektuak egiten ikasi zuten. Gurpila, goldea eta haize-oihala asmatu ziren. Hiriak sortu ziren

Euskadiko Klimen Sintesia

Definizioa

Lurreko leku batean, denbora luzean atmosferak duen egoera orokorrari deritzo.

Klima Faktoreak

• Latitudea

  45º inguruan dagoenez, klima hezea eta epela da.

• Altitudea

  Oso aldakorra da, 0,65 gradu 100 metroko.

• Erliebea

  Mendilerroen kokapena ekialde-mendebaldekoa da. Ebroko haranean hezetasuna txikia da, prezipitazioak urriak, eta tenperatura-bitartea handiagoa. Föhn efektua iparraldeko Kantauriko kostaldean nabarmena da.

• Itsasoaren Eragina

  Mexikoko itsaslaster beroek prezipitazio ugari ekartzen dituzte Kantauriko itsasora. Neguan 10 gradu inguru eta udan 20 gradu inguru. Brisa efektua ere badago.

• Faktore Termodinamikoak

  Jet Stream. Atmosferaren zirkulazioa beheko geruzetan: antizikloiak dira nagusi. Europako antizikloiek

Klima Kontinentala

Iberiar penintsularen barnealdean kokatzen da (Ebro haranaren erdiko zatian izan ezik). Prezipitazio urriak eta moderatuak dira (300-800 mm). Bitarte termiko handia (16ºC-tik gora). Itsasoaren eraginik ez.

Hiru eremu bereizten dira:

Ipar Goi-lautada eta Guadalajara, Teruel eta Cuencako Goi-lautadak

Udak freskoak (22ºC-tik behera). Neguak hotzak (6ºC-tik behera). Izozteak eta lainoak ohikoak dira.

Hego Goi-lautada eta Ebroren Haranaren Ertzak

Udak beroak (22ºC-tik gora). Neguak hotzak, baina izozteak ez dira oso ugariak.

Extremadura eta Andaluziaren Barnealdea

Udak oso beroak. Neguak moderatuak (6-10ºC).

Klima Lehorra (Subdesertikoa, Estepa)

Iberiar penintsularen hego-ekialdea (HE) eta Ebro haranaren erdiko zatia. Prezipitazio...

1. Toloño Mendilerroa

1.1. Osagaiak

Abiotikoa: labarra eta mendi-hegalak. Biotikoa: mendi-mazelak. Antropikoa: mendi-oina eta harana. Paisaia naturala da labarrean eta mendi-magalean, antropikoa gainerakoan.

1.2. Erliebea

Mendilerro luzea da. Disimetria nabaria da: ezkerreko/hegoaldeko labar bertikala eta eskuinaldeko isurialde inklinatua. Toloño mendilerroa da, orogenesi alpetarrean altxatua eta deformatua. Kareharrizkoa da, izozte-urtzeak eragindako metaketekin.

1.3. Landaredia eta Klima

Mendi-hegaletan hosto erorkorreko basoak daude. Lurzoru gutxiko lekuetan arteak eta sastrakak nagusitzen dira (ingurune lehorra eta negu hotzak). Klima ozeaniko/atlantiar trantsiziokoa da.

1.4. Hidrologia

Ez da ur-gorputzik ikusten; ura karstifikazio-prozesuen...

Espainiako Hiri-Hierarkiaren Analisia

Mapa honetan Espainiako hiri-hierarkia ikus dezakegu. Tamaina demografikoa, funtzioa eta eragin-eremuaren arabera, Espainiako hiriek antolaketa hierarkikoa dute. Hori guztia kontuan hartuta, irudian ikus ditzakegun kategoriak antzeman daitezke:

1. Metropoliak

Hiri-sistemako hierarkia gorena duten metropoli-inguruak dira. 200.000-250.000 biztanle baino gehiago dituzte. Funtzio edo eginkizun espezializatuagoak eta dibertsifikatuagoak dituzte, eta eragin-eremu handia dute. Metropolien barruan hierarkia dago, funtzioen eta eragin-eremuaren hedaduraren arabera:

• Nazioko metropoliak: Irudian karratu handienak dira (Madril eta Bartzelona). Hiru milioi biztanle baino gehiago dituzte. Funtzio dibertsifikatuak dituzte:

Klima motak

Klima ozeanikoa

Klima ozeanikoa: Iberiar Penintsularen iparraldean kokatzen da, Bizkaiko golkoaren inguruan eta Galizian. Prezipitazioak urte osoan zabaltzen dira; eurien banaketa nahiko erregularra izaten da. Bi hilabete lehor izan ditzake, eta prezipitazioen forma leuna izaten da. Tenperaturak moderatuak eta bitarte termikoa txikia da.

• Kostaldea: Itsasoaren eraginagatik, uda freskoa eta negu moderatua izaten dira.
• Barrualdea: Itsasoaren eragina txikiagoa dela eta neguak hotzagoak izan daitezke.

Klima mediterraneoa

Klima mediterraneoa: Iberiako Penintsulan nagusi den klima da; baita Balear Uharteetan, Ceutan eta Melillan ere. Oro har, prezipitazioak urteko kopuru osoari dagozkion balioetan 800 mm baino gutxiago izaten dira; 800–500...