Lanbide heziketa mailako Kirola eta gorputz hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hezurrak: Egitura eta Funtzioak

Hezurren funtzioak

• Bizi-egituren babesa: Garezurrak burmuina babesten du; saihets-hezurrek bihotza eta birikak, etab.
• Gorputzaren euskarria: Bizkarrezurra enborraren euskarri nagusia da.
• Mugimenduaren oinarri mekanikoa: Mugitzeko, giharrek hezurretatik tiratzen dute, eta hori da gure mugimenduen oinarria.
• Hematopoiesia: Odol-zelulak hezur-muin gorrian fabrikatzen dira.
• Gatzen biltegia: Kaltzioa, fosforoa eta magnesioa, batez ere.

Hezurraren egitura mikroskopikoa

a) Hezur-ehunaren osagaiak

• Zelula mota desberdinak: (osteozitoak, osteoblastoak eta osteoklastoak).
• Zelulen arteko substantzia:
  • Matrize organikoa (oinarrizko substantzia, kolageno-zuntzak).
  • Matrize inorganikoa (kaltzio-kristalak).

b) Hezur-ehun motak

Hezurretan bi...

Desgaitasun fisiko-motorra: definizioa eta sailkapena

Desgaitasun fisikoa honela defini daiteke: “Gorputzaren zati baten edo batzuen mugimendu-gaitasuna nabarmen murriztea”.

1.1. Motrizitate-ezintasunak, garunean eragin gabe

a) Sortzetiko anomaliak

• Arantza bifidoa:
  • Bizkarrezur bifido ezkutatua: irekidura bat orno batean edo gehiagotan, bizkarrezur-muinean kalterik eragin gabe.
  • Meningozelea: irekiduraren bidez meningeak ateratzen dira (hezur-muina ez).
  • Mielomeningozelea: irekiduran hezur-muin zati bat ateratzen da.
• Agenesiak: Organo baten edo ehun baten ez-egote partziala edo osoa.
  • Amelia: goiko edo beheko gorputz-adar bat edo biak falta dira.
  • Meromelia: gorputz-adarra eskuetara edo oinetara murrizten da, hezur txiki baten bidez enborrari lotuta.
  • Mikromelia:

Odoljarioak

• Metrorragia: Menstruazio garaitik at gertatzen den umetokiko odoljarioa.
• Melenas: Digestio aparatuko odoljarioa, odol beltz kolorekoa.
• Sailkapena:
  • Zorrotzak: Denbora gutxian odol asko galtzea.
  • Kronikoak: Denbora luzeago batean gertatzen direnak.
• Otorragia: Belarri zulotik odola ateratzea. Ez estali belarri zuloa gelditzeko.
• Hemoptisia: Flemaren bitartez odola kanporatzea (ahotik), biriketatik datorrena.
• Hemorroideak: Ondesteko anpuluan dauden eta uzkiraino iristen diren zainak. Hemorroidalak dilatatzea (kanpokoak edo barnekoak).
• Epistaxia: Sudur zuloetatik isurtzen den odoljarioa.
  • Aurre-aldekoa: Ohikoena, odola sudur zuloetatik ateratzen da.
  • Atze-aldekoa: Ez da ohikoena, odoljarioa faringetik behera izaten da.
• Hematemesia: Digestio aparatuko,

Ehun Motak

Giza gorputzean lau ehun mota nagusi bereizten dira:

• Ehun epiteliala: Organismoaren azalerak estaltzen ditu. Bi mota nagusi bereizten dira:
  • Estaldura-epitelioa: Gorputzaren kanpo-azala, organoen barrualdea eta gorputz-barrunbeak estaltzen ditu.
  • Guruin-epitelioa: Funtzio espezifikoak dituzten organoak osatzen ditu, hala nola guruin exokrinoak eta endokrinoak.
• Ehun konektiboa: Hainbat osagai ditu, hala nola zelula bereziak eta zelula arteko substantzia, ehun motaren arabera. Zelula arteko substantziak ehun bakoitzaren ezaugarriak zehazten ditu. Hainbat ehun konektibo mota daude:
  • Ehun konjuntiboa: Organoen arteko espazioak betetzen ditu, tendoiak eta kornea osatuz, besteak beste.
  • Ehun adiposoa: Lipidoak metatzen ditu eta organoak babesten

Muskuluak: Sarrera eta Funtzio Nagusiak

Muskulu-ehunak uzkurtzeko gaitasuna du. Uzkurdura horiek gorputzaren atal ezberdinak mugiarazten dituzte. Muskulu-zuntzekin batera, ehun konektiboak muskulu-zelulentzako nerbioak eta kapilarrak zuzentzen ditu.

Giza gorputzean hiru muskulu mota nagusi daude, bakoitzak funtzio espezifikoak betetzen dituelarik:

• Muskulu Eskeletikoa: Hezurrak mugitzen ditu, borondatezko mugimenduak ahalbidetuz.
• Bihotz-Muskulua (Kardiakoa): Odola bihotzetik ponpatzen du, zirkulazio-sistemaren funtsezko atala izanik.
• Muskulu Leuna: Barrai hutsetatik igarotzen diren gaiak (elikagaiak, airea, etab.) eta odol-hodietako odola mugitzen ditu, nahigabeko mugimenduak burutuz.

Orokorrean, muskulu-sistemak gorputzari egitura ematen dio eta...

Kirol Errendimenduan Eragiten duten Faktoreak

Orokorrean, bi faktore multzo nagusi bereiz daitezke:

• Herentziaz jasotakoak: Faktore anatomikoak, fisiologikoak, psikologikoak...
• Entrenamenduaren bidez lorgarriak: Egokitzapen-ahalmena, progresioa...

Faktore Motak

Bi multzo nagusitan sailka ditzakegu faktoreak:

1. Faktore Bioenergetikoak:
   • Anatomikoak: Herentziaz jasotako neurri antropometrikoak (altuera, zabalera...), lortutako gihar-masa...
   • Fisiologikoak: Adina, sexua, bizi garen ingurunea...
2. Faktore Biopsikologikoak: Norberaren izaera (oldarkortasun maila), oreka pertsonala (autoestimua, konfiantza), egoera mentala, etab.

Zer da Kirol Errendimendua?

Entrenamendua periodikoki eta ondo planifikatuta burutzen den prozesu bat da. Prozesu horretan, buruari eta...

Gorputz-adarreko muskuluak: Besoa eta Hanka

Sarrera

• Gorputza mugitzen duten organo bigunak.

• Nerbio bulkadek kitzikatuta uzkurtu eta mugimendua sortzen dute.

• Erlaxatzen direnean, hedatu daitezke.

Muskulu motak

1. Muskulu-ehun eskeletikoa

• Hezurrei lotuta daude, hauek mugituz.

• Ildaskatua (estriatua) eta borondatezkoa da.

• Gorputzaren pisuaren %40 inguru osatzen du.

2. Muskulu-ehun lisua (bisceral)

• Hutsune organikoen paretetan (urdaila, hestea, odol-hodiak) dauden sustantziak (odola, janaria) mugiarazteko.

• Ez da ildaskatua eta ez da borondatezkoa.

  

3. Bihotzeko muskulu-ehuna

• Bihotzaren paretak osatzen ditu eta mugitzen ditu.

• Ildaskatua eta ez-borondatezkoa da.

Muskulu-ehun eskeletikoaren egitura

Muskulua → zelula-sortak edo faszikuluak → muskulu-zelulak (zuntzak).

• Zorroak (ehun konjuntiboa):

  • Epimisioa:

Gaixotasun Periodontalak, Diagnostikoa eta Tratamendua

Zer dira Gaixotasun Periodontalak?

Hortzen inguruan dauden eta hortzei masailezurretan eusten dieten ehunei eragiten dieten gaixotasun multzoa da. Kausa nagusia bakterioek eragindako infekzio inflamatorioa da.

Periodontoa osatzen duten elementuak

• Hortzoia
• Hezur albeolarra
• Lotailu periodontala

Gingibitisaren eta Periodontitisaren ezaugarriak

Zein gaixotasun periodontal ezagutzen ditugu? Gingibitis eta periodontitisa.

Gingibitisa:

• Prozesu inflamatorioak hortzoiari eragiten dio bakarrik.
• Hortzen eta hortzoiaren artean bakterio-plaka metatzen da.
• Hortzoia gorrituta eta inflamatuta egoten da, eta erraz hasten da odola dariola.
• Hortzoiari eusten dioten ehunak ez daude kaltetuta.
• Higiene egokia izanez gero,

Arnasketa Suspertzeko Teknikak

• Ahoz Ahokoa: Helduentzat eta urtebete baino gehiagokoentzat.
• Ahoz Sudurrekoa: Ahoan zauriren bat, intoxikazioa edo aginak mugitzen direnean.
• Ahoz Aho eta Sudurrera: Jaioberriei eta bularreko haurrei.

Odol Jarioa (Hemorragia)

Gure gorputzak 5-6 litro odol dauka. Odol jarioa, odol-hodietatik odola irtetea da.

Odol Jarioaren Motak (Lesionatutakoaren arabera)

• Arteriala: Gorria da eta pultsoka irteten da.
• Zainetakoa: Gorri iluna da eta etengabe irteten da.
• Kapilarrekoa: Kopuru gutxi irteten da.

Odol Jarioaren Kokapenaren Arabera

Odol galtzearen arabera, hiru mota nagusi daude:

• Kanpoko odoljarioa
• Barneko odoljarioa
• Kanporatutako barne odoljarioa

Kanpoko Odoljarioa

Organismoko odola zauri batetik irteten da.

Jarduteko Modua:

• Konpresio