Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aztertuko Dugun testua, izaerari dagokionez testu juridikoa da, zehatzago esanda lege bat. Edukiaren aldetik, berriz, ekonomikoa da. Lehen mailako iturria da. Egilea kolektiboa da Gorteetan landu bitzen. Hartzaileak nazioa Osatzen duten herritar guztiak dira eta, ondorioz, dokumentu publikoa da. Madrilen onartu zen 1876ko Martxoaren 19an.

   Testuaren ideia Nagusiei dagokienez, berriz, Legearen artikuluak errepasatuz aterako ditugu. Horrela, ikusten dugu 4. Artikuluak zehazten du sarearen eraikuntza gobernuari Dagokiola baina konpainia pribatuak ere parte hartzeko aukera irekita geratzen Dela. 6. Artikuluak, berriz, argitzen du azken hauek bakarrik parte hartu ahal Izango dutela gobernuaren baimena jaso ondoren.

   8. Artikuluak Erakusten

Bizkaiko industrializazioa XIX. Mendearen bigarren erdialdean hasi zen garatzen, batik bat Nerbioin itsasadarraren eskerrraldean eta Bilbo bertan. Aldeko baldintzak zituzten, hala nola, itsasporturekiko hurbiltasuna,, kalitateko burdingaia (forforik gabea) eta ohiko burgesia merkataria zen.
Burdinaren ezaugarriak. Ingalaterrako industrian Bessemer bihurgailua erabiltzen hasi ziren. Asmakizun horren bidez, burdina altzairu bihurtzen da. Sistema honek fosfororik gabeko burdingaia behar du. Europan bi lekutan aurki zitekeen honelako burdingaia, Suedian eta Bizkaian. BHko industriari gehiago interesatzen zitzaien Bizkaiko lehengaia, lortzeko errazago baitzen. Horretarako etekinen zatirik handiena kanpoko kapitalistentzat izan ohi zen, eta beste...

Sarrera eta Testuingurua

Testu-mota: Juridikoa (Estatuko Lege Organikoa)
Izaera: Politikoa
Egilea: Euskal Kontseilu Nagusiak egindako proiektua, Suárezen Gobernuarekin negoziatu ondoren. Behin betiko testua Gorte Nagusiek (egile kolektiboa) onartu zuten.
Data: 1979ko abenduaren 18a (Madrilgo Gorteetan onartua)

Kronologia eta Negoziazio Prozesua

1978ko urtarrilean, Euskal Kontseilu Nagusiak Estatutu-proiektua egiteko parlamentu-biltzarra antolatu zuen. Abenduaren 29an, Estatutuaren testua Gernikan aurkeztu eta ondoren Gorteetara eraman zen tramitatzeko. Hurrengo hilabeteetan, negoziazio-prozesu bati ekin zitzaion, Suárezek berak parte hartu zuelarik. Euskal parlamentarien ordezkaritzarekin jarrerak hurbildu, eta akordio batera iritsi ondoren,...

Testu hau 1882 eta 1885. urteen artean idatzitako testu politiko, publiko eta historikoa da. Frantziako III. Errepublikaren garaian kokatuta dago testua. Garai hartan, Parlamentuan, 1875eko konstituzioa zegoen indarrean. Industrializazio garaia zen, eta kapitalismoak eraginda, kritikak egon ziren. Batzuentzat, politika koloniala egoera hura konpontzeko modu bat izan zen; beste batzuk, ordea, kontra azaldu ziren.

Kolonialismoaren Arrazoiak

Testu honek azaltzen duen politika (koloniala) hazkunde demografikoa zuten lekuetan gertatu zen, eta produktu gehiegi zeudenetan. Honela, merkatu berri bat irekiko zen, testuaren arabera. Baita ere, gizon zibilizatuaren presentzia behar zela dio kolonietan, bertakoak arraza gutxiagotu bat edo garatu gabeko bat...

Testuaren Kokapena

Zer da? Euskal Herriko industria-iraultzaren ondorioz sortu zen langileen mugimendua eta testu hau da horren adierazlea. Noiz? Bizkaiko meatzaritza masiboaren eta industria-iraultzaren hasierako garaia izan zen, Maria Kristinaren erregeordetzan. Iturria: Lehen mailako informazio-iturria da: formaren aldetik zirkunstantziala eta eduki sozioekonomikoa du. Egilea eta Helburua: Egileak sozialistak dira. Testuaren helburua Bizkaiko meatzarien lan eta bizi-baldintzak salatzea eta Bizkaiko langileei mobilizazioaren aldeko deialdia egitea da.

Testuaren Azterketa

Bizkaiko meategietako langileen batzorde bat eratu dute kuartelak eta derrigorrezko dendak kentzeko. Langileen eskaeren arrazoiak bi dira nagusiki:

• 1890eko greba: Gobernua, Loma

Mugimendu Iraultzaileak XIX. mendean

5.2. 1820ko Mugimendu Iraultzaileak

Mugimendu hauek ezaugarri hauek zituzten:

• Klandestinitatean zeuden sozietate sekretuek antolatu zituzten iraultzak, horien artean masoneria eta karbonarioak nabarmentzen ziren.
• Altxamendu militarra izan zen gobernuen kontra joateko modua.
• Estatu iraultzaile gehienak Mediterraneo aldean aurkitzen ziren: Grezia, Napoli eta Piemontera, Turin, Espainia eta Portugal.
• Helburu politikoak: monarkia absolutuekin bukatu nahi zuten eta kasu batzuetan mugimendu abertzaleak izan ziren.
• Buruzagiak, orokorrean, intelektualak eta militarrak izaten ziren, gutxiengo bat.
• Iraultza hauek oso gogor zapalduak izan ziren aliantza sistemak martxan jarri baitziren eta buruzagiak exekutatuak izan ziren.

Foru Auzia Euskal Herrian

Euskal Herria foru-erregimenaren bidez gobernatzen zen, Erdi Aroan sortua eta autogobernu mugatua ematen zuena. Lurralde bakoitzak (Nafarroa, Bizkaia, Gipuzkoa, Araba) bere legeak eta erakundeak zituen, nahiz eta antzekoak izan.

Foru Erregimenaren Ezaugarri Nagusiak

• Erregeak onartuak.
• Foru-pasea: erregearen lege bat foruen aurkakoa bazen, ez zen bete behar.
• Kaparetasun unibertsala: herritar guztiak nobletzat jotzen ziren.
• Zerga-pribilegioak: ez zuten erregeari zergarik ordaintzen, “donatiboak” bakarrik.
• Soldadutzatik salbuespena.
• Aduanak barnealdean zeuden.

XIX. Mendeko Aldaketak eta Foruen Krisia

• Frantsesen inbasioan (1808) foru erakundeak desegin ziren.
• Cadizko Gorteetan (1812) lege berdintasuna ezarri zen eta foruak ezabatu

Karlos IV.aren erregealdia: Krisiaren arrazoiak (1788-1808)

1. Krisi ekonomikoa eta soziala

Nekazaritza sektorean krisia hasi zen. Biztanleriaren aldetik, heriotza-tasak gora egin zuen sukar horiaren epidemiaren ondorioz. Gainera, prezioen igoerak gizarte-ezinegona eragin zuen.

2. Frantziako Iraultzaren eragina Espainian

Garai hartan, Inkisizioaren jarduera areagotu egin zen.

2.1. Isolamendua: Floridablanca ministroa

Espainiak kontrol eta aduana zorrotzak ezarri zituen isolamendua lortzeko. Frantziako liburuen salmenta eta frantsesa ikastea debekatu ziren. Azkenik, Karlos IV.ak Floridablanca kargutik kendu zuen.

2.2. Frantziarekiko jarrera bakezalea: Aranda ministroa

Agintea eskuratu zuenean, Luis XVI.a erregea atxilotuta zegoen eta Konbentzioak errepublika...

XX. Mendeko Euskal Literatura (1900–1936)

1. Sarrera: Pizkundea eta Garaiak

XX. mendea hiru garaitan banatzen da:

• 1936ko Gerra aurrekoa (Pizkundea)
• Diktadura sasoia
• Gerra ondorengoa

Pizkunde literarioa XIX. mende amaieran hasi eta XX. mende hasierara luzatu zen. Euskal Herriko historian garai emankorrenetako bat izan zen; 1936ra arte 300 liburu inguru argitaratu ziren. Literaturaren inguruan festa, azoka eta lehiaketa ugari antolatu ziren, eta horrek mugimendu kulturala bizirik mantendu zuen.

Espainiako Testuinguru Historikoa

Testuinguru politikoak eragin handia izan zuen:

• 1898ko Gatazka: Espainiak koloniak galdu zituen (Kuba, Puerto Rico, Filipinak), eta krisi politiko eta sozial handia sortu zen. Honek euskal idazleentzat kontzientzia eta nortasuna