Medikuntza eta osasun zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Legezkotasuna:

Ekintza edo instituzio batek legeak betetzen dituen ala ez da. Gizarte-ordenaren eraikuntzan etika eta politika zein lotuta dauden zeharo argi geratzen da hau bereizten badugu.

Legitimitatea:

Ekintza edo instituzio bat justifikatuta dagoen ala ez da. Gizarte-ordenaren eraikuntzan etika eta politika zein lotuta dauden zeharo argi geratzen da hau bereizten badugu.

Deliberazio demokrazia:

Deliberazioak alde onei eta txarrei nahiz helburuei eta bitartekoei buruzko eztabaida arrazionalak dira. Deliberazioa da eginkizun demokratikoaren gakoa sistema politiko batean. Demokratikoa izango bada, deliberaziozkoa behar du izan.

Sistema demokratikoak lau alderdi bermatu behar ditu:

• Gutxieneko justizia-maila ziurtatzea.
• Ordezkaritza-mekanismoak hobetzea.

Liberalismoa eta nazionalismoa

Frantziako Iraultzak zabaldutako printzipioek liberalismoaren oinarri ideologikoak osatu zituzten: gizaki bakoitzaren askatasuna eta pentsamendu-, adierazpen-, bilera- eta elkarte-askatasuna. Liberalismoa doktrina politiko baten gisara finkatu zen, ezaugarri hauekin: parlamentuzko sistema, errege-erregimenaren botere mugatzea, botere-banaketa, boto-eskubidea eta konstituzioak egitea.

Bi ideia zabaldu ziren: nazio-subiranotasuna, hau da, nazioa legez berdinak diren herritarrek osatzen dutela, eta nazionalismoa. Bilbarrak printzipio horiek guztiak errefusatu zituzten. Xede liberal-nazionalek etengabe hedatzen jarraitu zuten irailo-boladetan, herriak eta nazioak antzinako erregimena amaitzeko borrokatu zirelarik.

1848ko

Garraioa

Garraioa deritzo pertsonak, lehengaiak, energia eta landutako produktuak alde batetik bestera eramateari. Joan-etorriak non egiten diren, hainbat garraio sistema daude: lehorrekoa, itsasokoa, ibaietakoa, airekoa eta hodi nahiz kable bidezkoa.

• Garraiobideak: gizakiak gauzak garraiatzeko erabiltzen dituen ibilgailu mekanikoak: automobila, kamioia, trena, itsasontzia, etab.
• Azpiegiturak: gauzak garraiatzeko behar diren ekipamenduak: errepideak, autobideak, trenbideak, portuak, aireportuak, etab.

Garraio mota nagusiak

• Aire garraioa: hegazkina eta aireportua.
• Errepideko garraioa: kotxea eta autobidea.
• Trenbideko garraioa: trena eta geltokia.
• Hodi eta kable bidezko garraioa: petrolio-hodia eta kableak.
• Ibaietako garraioa: barkua eta portua.
• Itsas

1: Garuna eta Gogoa

Garuna beharrezkoa da giza psikismoaren funtzionamendua azaltzeko. Adimen artifizialean aurrerapenak: ordenagailu ahaltsua = giza garuna. Ingeniaritza genetikoa: enbrioi-zeluletatik informazioa aldatzeko bideak aztertzen ari dira; gogoa = genetikan dagoen adierazpena.

Bada arimarik? Hil eta gero zer?

Teoria Monista Materialista

Demokrito (K.a. V.), Epikuro (K.a. III.). Prozesu mentalek erabat jatorri materiala dute: garuna.

• Materialismo fisikalista: Jarduera mentalak prozesu fisiko edo neurofisiologiko hutsak direla esaten du.
• Beste joera bat: Materialismo zibernetikoa.
• Materialismo emergentista (Bunge): Alderdi mentala ez da soilik fisikoa, baina eboluzioan zehar alderdi fisiko horietatik agertu zen.

Teoria Dualista

Gizakia ez da...

Eboluzioaren Teoriak

Lamarckismoa

Jean-Baptiste Lamarck izan zen espezieen eboluzio biologikoari buruzko lehen teoria orokorra (filogenesia) proposatu zuena. Lamarcken arabera, izaki bizidunak berez sortu ziren materia inorganikotik. Teoria hau laburbildu ohi da: "Funtzioak organoa sortzen du".

Eboluzio biologikoaren helburua zen espezieak gero eta konplexuagoak izatea. Teoria honek zenbait akats zituen, baina ez ziren erabat gainditu XIX. mendea hasi arte.

Darwinismoa: Hautapen Naturala

Lamarcken ideiak alde batera utzita, Darwinismoak beste ikuspegi bat proposatu zuen. Izaki bizidun bakoitzaren "diseinua" bizimoduaren araberakoa da; alegia, inguruarekiko interakzioen mende dago.

Izaki guztiek gogor jardun behar dute bizirik irauteko. Prozesu honetan,

1. Sarrera

Ondarearen gaineko Zergaren helburua ahalmen ekonomikoaren indize bat kargatzea da, zehazki ondarea. Zerga hau 1967an sortu zen, eta bere helburua informazioa lortzea eta maula ekiditea zen. Kontrol izaera bat izan zuen; ez zuen bilketa funtzio handirik izan, karga tasa txikiak ezarri zitzaizkiolako eta salbuetsitako gutxieneko handi bat zegoelako.

2008. urtean, bere karga kendu zen, baina, Ondarearen gaineko Zergaren legea indargabetu gabe. Honen arrazoia zen Estatuak ez zuela nahi, hau indargabetuz gero, Autonomia Erkidegoek hartu eta beren egitea. Hala ere, ez zegoen obligaziorik aitorpena egiteko, ezta ordainketa egiteko ere.

2011. urtean, berriz ere karga tasa indarrean jarri zen, baina, denboran mugatua.

2. Egitate Zergagarria

Testu publiko eta literario hau, eleberri zati bat da, idazle batek idatzia. Nobela da, idazlea errealitatea deskribatzen saiatzen delako. Errealitatea deskribatzeko, egileak meatzari anonimoak hartu ditu protagonistatzat. Blasco Ibáñez idazle valentziarrak, egunkarietako kolaborazioetan eta garai hartako gizartearekin zerikusia zuten eleberrietako gaiak plazaratu zituen. Pertsona arrunten bizimoduak deskribatu zituen, landa mundukoak, hiritarrak eta gerretan izandako bizipenak.

Meatzarien Lan Baldintza Gogorrak

Gizarte edukia da testuan agertzen dena eta, zeharkako moduan, XIX. mendeko azken laurdenean Bizkaian izandako industria iraultza. Meategiko harrobia bera deskribatzen du idazleak eta hor egiten diren lanen sekuentzia azaltzen du: harri...

Zientzia Bigarrena edo Fisika

Aldaketak kategorien arabera sailkatzen dira. Aristotelesen arabera, lau aldaketa mota ematen dira:

• Aldaketa substantziala: Substantziari eragiten diona da. Izatetik ez izatera pasatzean, substantziaren usteldura gertatzen da; alderantziz, sorkuntzak ez izatetik izatera eramaten du substantzia.
• Aldaketa edo mugimendu kualitatiboa: Substantzia baten ezaugarriren bat aldatzen denean gertatzen da. Adibidez: haurrak heldu bihurtzen direnean.
• Aldaketa edo mugimendu kuantitatiboa: Substantziari eragiten dio, gehikuntza edo murrizketa gisa.
• Lekualdaketa edo translazio mugimendua: Mugimendu garrantzitsuena da; beste mugimendu guztiak horren mende daude, haien oinarri eta sorrera delako.

Aldaketa naturala eta artifiziala

Lau aldaketa...

Nazioarteko zuzenbidearen egituran duen lekua

Era linealean aztertzea gauza bat da. Baina kontuan izan behar da haren harremana gainerako egiturazko printzipioekin.

Adibidea: bestelako egiturazko printzipioak ditugu aurrean, esaterako, barne arazoen sartze eza. Errealitatean nola eman zen ikusi behar da printzipio honen sendotzea.

Printzipioen arteko harremanak

• Autodeterminazioa eta barne eskuduntzaren edukiaren arteko harremana
• Autodeterminazio eskubideak nazioarteko ordenamenduan duen maila juridikoa
• Herrien libre determinazioak nazioarteko sanzioak ekar ditzake
• Libre determinazioaren eta estatu lurralde osotasunaren arteko harremana
• Libre determinazioa eta indarraren erabileraren debekuaren arteko harremana

Askapen mugimendu nazionalen oinarria

2625ek