Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sarrera eta Testuingurua

Komentatzen ari garen testua Nafarroako Foru Hobekuntzaren zati bat da; beraz, testu juridikoa eta agiri publikoa da. Demokrazia garaiaren barnean kokatuko genuke, hain zuzen ere.

1978ko Konstituzioak Espainiako demokrazia sistema berriaren egitura osatu zuen. Konstituzio honek estatuko lurraldea antolatzeko orduan, autonomiaren bidea onartzen zela adierazten zuen. Konstituzio berri honetan mantentzen zen Nafarroaren integrazioaren posibilitatea Euskadin, erreferendum baten bidez (Laugarren Xedapen Iragankorra).

Garapen Autonomikoaren Prozesu Berezia

Nafarroan garapen autonomikoa egiteko prozesua berezia izan zen, ez zen Espainiako gainontzeko komunitateetan bezala egin. Nafarroan ez zen autonomia berri bat sortu behar,...

Espainiaren Afrika politika hiru koordenatutan biltzen da:

• 98ko hondamenaren garrantzia.
• Espainiak Afrikan izandako tradizio historikoa.
• Ingelesen eta frantsesen arteko lehia koloniala.

98ko Krisiaren Ondorioak eta Erregenerazionismoa

98ko hondamenak eragindako depresioak elkarren aurkako bi joera sortu zituen:

1. Kolonialismoaren eta militarismoaren aurkako joera (errepublikanoak eta langileak).
2. Costaren erregenerazionismotik sustatzen zena: Espainia Europako potentzien taldean sartzeko ahalegin erregenerazionista. Garai hartan, nazioen ospea botere kolonialaren arabera neurtzen zen.

Espainiaren Ekintza Afrikan (XIX. mendea)

XIX. mendean, Espainiak ekintza belikoetan parte hartu zuen Afrikan. Adibidez, Afrikako Gerra (1859-1860) Ceutaren inguruan gertatu...

Euskal Nazionalismoaren Sorkuntza eta Sabino Arana

Euskal nazionalismoa XIX. mendearen bukaeran sortu zen eta indartuz joan zen Sabino Aranaren eskutik (1895-1903). Euskal nazionalismoa foruen abolizioaren eraginez eta industrializazioak sortu zuen immigrazio handiaren eraginez (euskal gizartearen homogeneotasunarentzat mehatxu bezala ikusten baitzuten) sortu eta indartu zen.

Euskal Nazionalismoaren Oinarriak

Europan bi nazionalismo bereizten ziren: eskola alemana eta eskola frantsesa. Euskal nazionalismoak eskola alemana jarraituz, elementu objektibo komunetan oinarritzen zen nazioa sortzerakoan, hala nola:

• Arraza
• Hizkuntza
• Ohiturak
• Geografia
• Historia
• Zuzenbidea
• Gobernu erakundeak

Gainera, Sabino Aranak erlijio katolikoa nazioaren erlijiotzat jarri zuen,...

Frankismoa: Egonkortze Plana eta Bilakaera (1957-1969)

Ekonomiaren Egonkortzea eta Liberalizazio Beharra

1957an, gobernu berriak ekonomia egonkortzeko planak abian jarri zituen, 60ko hamarkadaren amaiera arte iraun zutenak. 1956an hainbat arazo zeuden, gobernu autarkikoaren eraginkortasunik eza eta liberalizazio handiagoaren beharra agerian utzi zutenak:

• Defizit publiko handia.
• Oso inflazio handia.
• Zor publiko handia.
• Dibisa-erreserba gabezia.

Neurri berrien sortzaileak Opus Deiri lotutako pertsonak ziren. Ekonomia espainiarra bultzatu eta berritzeko helburuarekin, neurri hauek hartu zituzten:

• Pezetaren balio-gutxitzea, defizita murrizteko eta esportazioei mesede egiteko.
• Soldatak izoztu eta gastu publikoa gutxitu.
• Kanpoko inbertsioetara ireki.
• Zerga

Karlistadak eta Foruen Indargabetzea (1833-1876)

Karlistadak eta foruak indargabetzeko prozesua 1833tik 1876ra bitartean gertatu zen: 1833an Lehen Karlistaldiarekin hasi eta 1876an Bigarren Karlistaldiarekin amaitu zen. Urte horretan, Cánovasek egindako lege baten bidez, Euskal probintzietako foru sistema deuseztatu zen.

Dinastia Gatazka eta Bi Bandoak

Fernando VII.a hiltzean (1833), Maria Kristina jarri zen erregeordetzan, eta horrekin batera dinastia gatazka sortu zen. Alde batetik Karlos Maria Isidro zegoen, Fernando VII.aren anaia, eta beste aldetik Maria Kristina, haren emaztea, Isabel II.aren eskubideak babesten zituena. Hala ere, ez zen dinastia gatazka bat soilik, baizik eta Antzinako Erregimenaren (AE) aldekoen (karlistak) eta liberalismoaren...

Alderdi Kontserbadorearen Nagusitasuna (1876-1881)

Cánovas presidente egon zen bitartean, garai horri Cánovasen diktadura deitu zitzaion. Bi helburu nagusi zituen: berrezarritako monarkia sendotzea eta sistema zentralizatua eratzea.

Orovio ministroaren hezkuntza-politikak unibertsitatekoei gobernuarekiko leial izatea eta azalpenetan legeak ezarritakoa betetzea eskatzen zien. Adierazpen- eta inprenta-askatasuna murriztu zuten. 1878ko hauteskunde-legeak agerian utzi zuen sufragioa selektiboa eta autoritarioa zela. Gobernaldi honetan amaitu ziren gatazka karlista eta Kubako matxinada.

Sistemaren Egonkortzea (1881-1885)

Alderdi kontserbadoreak erradikalismo demokratikoaren jarraitzailetzat zuen gobernu liberala, hainbat arlotan erreformak eginez:...

*Zentralismoa eta Kontrol Ideologikoa

Legegintza jardueran zentralismo politiko-administratiboa, agintekeria eta hertsatze politikoa nabarmendu ziren.

Foruen Indargabetzea

Lehenengo egiaztapena, 76ko lege baten bidez, Euskal Probintzien Foruak indargabetzea izan zen. Foruak indargabetzeko prozedura gerra nork irabazi zuenerakusten zuen.

Madrilgo Zentralismoa

Madrilgo zentralismoa nabarmen geratu zen probintzietako diputazioak eta udalak berriz antolatu zirenean. Herriaren parte hartzea murriztu zen hautaketan; alkateak erregeak izendatu zituen, gobernuan jarriko zituenak.

Prentsa eta Ideologia Kontrola

Bigarrenik, inprimatzeko askatasuna murriztu zen, aldez aurretik zentsura ezarrita. Erregimenean Elizari liburu guztiak moralari eta ohitura onei zegokienez...

Testuaren aurkezpena eta kokapena

Aztertuko dugun testua “Clara Campoamor diputatuak Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia” izenekoa da, emakumearen esku-hartze politikoaren aldeko argudioak agertzen direlarik bertan. Testu hau historikoa da, gai politiko-soziala jorratzen duena, emakumearen duintasuna eta eskubideak izanik jorratzen den alor nagusia.

Dokumentu honen hizlaria Clara Campoamor dugu, Bigarren Errepublikako politikari espainiarra, emakumeen eskubideen babesle eta sufragio unibertsalaren bultzatzaile nagusia. Hitzaldia Gorte Konstituziogileetako diputatuei zuzenduta zegoen, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna aldarrikatzeko asmoz; hortaz, izaera publikoa du.

Gainera, hitzaldi hau Espainiako Errepublikaren Gorte Konstituziogileen

Industrializazioaren Sarrera eta Hedapena

Industrializazioa nekazaritzan oinarritutako mundu batetik, industrian oinarritutako sistema batera pasatzea izan zen. Prozesu luze bat izan zen eta gizartea zeharo aldatu zuen. Hasieran, Britainia Handian izan zen, XVIII. mendean. Europara XIX. mendean azaldu zen, baina Espainiara beranduago eta atzeratua iritsi zen. Espainiara 1830. urtean iritsi zen, baina XX. mendea arte ez zuen indarra hartu, 1960. urtera arte. Batez ere, Katalunian eta Euskal Herrian garatu zen industria.

Espainian bi sistema bereizten ziren, eta bien artean kontraste handia zegoen: Espainia industriala eta Espainia nekazala.

Euskal Herriko Industrializazioaren Hastapenak

XVIII. mendea arte, Euskal Herriko ekonomian nekazaritza zen...

XVIIImendean AE gizarteak zituen oinarrien inguruan pentsamendu kritikoa garatu zen. Horri esker, Ancien Régime (AE) desagertu eta pentsamendu modernoaren eta ezagutza zientifikoaren oinarriak ezarri ziren. Mugimendu intelektual horri eta mugimendua osatzen duten proposamen praktikoei, Ilustrazioa esaten zaie. Garapen nagusia Frantzian gertatu eta Europa osora hedatu zen.

Argien Mendea

XVIII. mendea Ilustrazioaren garaiari, Argien Mendea esaten zaio, munduaren azalpen arrazionalak tradizioaren edo sineskeriaren egitezko itzalak argitu zituelako.

Pentsamendu Ekonomiko Garaikidearen Oinarriak: Liberalismo Ekonomikoa

Adam Smithek egiaztatu zuen ekonomiak aurrera egiteko beharrezkoa zela produkzio faktoreei erabateko askatasuna ematea. Aberastasuna...