Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Fernando VII.aren Osteko Trantsizioa eta Erregeordetzak

Estatu liberalaren eraikuntza Fernando VII.a hil ostean hasi zen, trantsizio garaia eta gerra zibil batekin (*Lehen Karlistaldia*). Maria Kristina Elisabeten erregeorde bihurtu zen.

Liberalen Korronteak: Moderatuak eta Progresistak

Bi korronte liberal nagusi zeuden:

• Moderatuak: Absolutismoaren eta herriaren subiranotasunaren arteko oreka bilatu zuten, erregeari botere handia emanez eta sufragio zentsitarioaren alde eginez.
• Progresistak: Parlamentuaren alde egin zuten, Cadizko Konstituzioa (1812) oinarri hartuta eta erreforma sakonen alde eginez.

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

Maria Kristinak Gorteetarako deia egin zuen. Martínez de la Rosak Gutun Aitortua (Estatutu Erreala) ezarri...

Fernando VII.aren Erreinaldiaren Garaiak (1814-1833)

1814an, Independentzia Gerra amaitu zen. Fernando VII.a itzuli zen, eta berarekin absolutismoa etorri zen, 1812ko Konstituzioa indargabetu baitzuen. Gerraren ondorioz, Espainiako estatuko ekonomia lur jota zegoen. Hiru garai desberdintzen dira bere erreinaldian:

1. Seiurteko Absolutista (1814-1820)

Gorteetako diputatuen herenak Fernando VII.ari absolutismoa berriz ere ezartzeko eskatu zion, eta erregeak, erbestetik etorri bezain laster, hori egin zuen. Erregimen Zaharraren itzulera izan zen. Estatua krisian zegoen, zerga sistema ez baitzen orekatua, aberatsek ez zutelako ordaintzen. Erregea liberalen aurka joan zen, eta errepresio gogorra izan zen. Horregatik, liberalak eta frantsestuak erbestera...

Hamarkada Gaitzesgarria

Absolutismoa berrezartzean, Inkisizioa izan ezik, Hirurteko Liberalean egindako erreforma guztiak bertan behera geratu ziren. Liberalekiko errepresio oso gogorra izan zen, eta gerlari ospetsuak fusilatu zituzten. Adierazpen-askatasunik eza zegoen: egunkariak itxi zituzten, eta unibertsitatea bi urtez egon zen itxita. Hala ere, Fernando VII.ak politika despotikoa egin zuela esan beharra dago; izan ere, ekonomia garatzeko, errepideak eraiki, industria-erakusketak sustatu (Katalunian lehen lurrun-makina, Marbellan lehen labe garaiak), lur gehiago lantzen hasi eta Madrilen burtsa sortu zituen. Estatu-zorra murrizteko, San Carlos bankua itxi zuen.

Baina, hala ere, kolonien galerarekin, ekonomiak arazo izugarriak zituen. Lehen...

GERRAK

Koreako Gerra (1950-1953)

Koreako Gerra (1950-1953) blokeen arteko lehen gerra izan zen. Sobietarren tropak iparraldetik sartu ziren, eta Estatubatuarren armada hegoaldetik eta hiriburutik (Seul). 1945ean, Korea bi zatitan banatu zuten. 1949an, bi armadak bertatik joan eta penintsula bi estatutan banatuta gelditu zen:

• Ipar Korea (gobernu komunista)
• Hego Korea (Mendebaldeko aldekoa)

Txinan garaipena lortu eta hilabete batzuk geroago, Ipar Koreak Hego Korea inbaditu zuen. Estatubatuarrek, orduan, tropak bidali zituzten Hego Koreara, eta, diplomaziaren arloan, NBEk esku-hartzea onartzea lortu zuten. Gerra Hotzaren mundializazioa izan zen, Amerikako Estatu Batuen buruzagitzapeko koalizioa honako herri hauetako tropek osatzen baitzuten. Armada...

Gerra Hotza: Gatazka eta Tentsioak

Kuba: Misilen Krisia (1959-1962)

1959an, Kuban iraultza gertatu zen, eta komunismoa ezarri zen. AEBek Kuba zaintzen zuten. 1962an, misilen base bat eraikitzen ari zirela konturatu zirenean, AEBek Kuba eta Sobietar Batasuna mehatxatu zituzten, baina alferrikakoa izan zen. Orduan, misilak, armak eta materialak itsasontziz garraiatzen zirenez, AEBek itsas blokeo bat egingo zutela esan zuten. Sobietarren itsasontziek atzera egin zuten, eta Kuban ez zen base militarrik eraiki. Hori izan zen Misilen Krisia.

Vietnam: Deskolonizaziotik Gerrara

Vietnamgo gatazka deskolonizazio prozesu bezala hasi zen. Indotxinak independentzia nahi zuen. Gatazka frantses poliziaren eta gerrilla komunisten artean izan zen. Komunistek gertuko...

Dokumentuaren sailkapena

Testu juridiko baten aurrean gaude, 1982ko Nafarroako Foruaren Hobekuntza Legearen artikuluak baitira. Lehen mailako testu historikoa da eta izaera publikoa du. Iturria Amejoramiento del Fuero 1841-1982 (Iruñea, 1982) argitalpena da.

Testuinguru historikoa: Espainiako Trantsizioa

1975ean Franco hil ondoren, garai berri bati emango zaio hasiera: Trantsizioari, hain zuzen ere. Frankismoaren erregimena desegingo zuen Erreforma Politikorako Legea 1976an onartuko da, eta hortik aurrera, bata bestearen ondoren, erregimen demokratikoa eratuko duten erabakiak etorriko dira.

Lehendabizi, eskubide eta askatasun pertsonal eta politikoak onartuko dira, eta horiekin batera, alderdi politikoak legeztatuko dira. 1977an hauteskunde orokorrak...

Arias Navarroren Gobernua eta Liberalizazio Saiakerak

Arias Navarroren gobernua izan zen zibil handiagoa izan zuen lehenengo gobernua. Prentsaren liberalizazioak etorkizun demokratikoari buruzko artikuluak ekarri zituen egunkarietan eta aldizkarietan.

Barne Gatazkak eta Krisi Soziala

Ariasek Elizaren aurka egin zuen, Bilboko apezpikuaren kasuan. Frankismoaren historia osoan Elizaren eta Estatuaren arteko gatazkarik gogorrena izan zen.

Krisi Ekonomikoa eta Gizartearen Haserrea

• Petrolioaren kostuak gora egin zuen.
• Langileen grebak eta protestak ohikoak ziren ekonomiako sektore eta probintzia guztietan.

Oposizio Demokratikoaren Antolaketa

UMD eta Portugaleko Iraultzaren Eragina

Portugalen 1974ko "Krabelinen Iraultzak" demokrazia ekarri zuen. Espainiako...

Frankismoaren gainbehera (1969-1975)

Carrero Blancoren garaia: Erregimenaren jarraipena

Erregimenaren jarraipena, kontraesanak eta Matesa kasua izan ziren garai honen ezaugarri nagusiak. Francoren pean, Gorteek Joan Karlos printzea oinordeko izendatu zuten Estatuko burutzan. Ez zen izan monarkia liberalaren berrezarkuntza, Mugimenduko monarkia berriaren ezarkuntza baizik.

Matesa kasua eta gobernuaren aldaketa

Matesa kasua sortu zenean, ministro independenteek eta falangekoek enpresak egindako iruzurraren berri eman zuten egunkariak eta irratiak erabiliz. Francoren erreakzioa falangisten kontrakoa izan zen; gobernu berrian Opus Deikoak ziren bakarrak, Carrero Blancoren agindupean.

Oposizioa eta salbuespen egoerak

Oposizio erakundeen joerak zirela...

Oposizioaren Gorakada eta Errepresioa (1962-1969)

1962. urtean, Espainiak Europako Ekonomia Erkidegoan (EEE) sartzea eskatu zuen. Baina Municheko Kongresuan, oposizioko kideek erregimenaren izaera antidemokratikoa kritikatu zuten. Ondorioz, pentsamolde bereko mugimenduak elkartu eta fronte komun bat sortu zuten.

Oposizio Mugimenduak

• Langile mugimenduak grebak eta sindikatu klandestinoak (CCOO) sortu zituen.
• Ikasle eta eliz mugimenduek jarrera kritikoa izan zuten.

Laburbilduz, erregimenaren aurkako protestetan hauek bilduko ziren: eliza, intelektualak, unibertsitateak, langileak eta herri mugimenduak. Baina honen aurrean, erregimenaren erantzuna errepresioa gogortzea izan zen, hau da, inmobilismoa nagusitu zen.

Frankoren Ondorengotza eta Barne Tentsioak

Euskal Gobernua eta Gerra Zibila

Eusko Jaurlaritza eratu ondoren, errepublikanoak eta euskal armada galdutako eremua berreskuratzen saiatu ziren. Hala ere, ez zuten lortu tropa nazionalek atzera egitea. Nazionalek Madril konkistatzea lortu ez zutenez, berriro iparralderantz jo zuten, Euskadiko guda berriro suspertuz.

Bizkaiko kanpaina (martxotik abuztura)

Bizkaiko Defentsa Batzarra osatu zen eta Euzko Gudarostea ere bai. Nazionalek Durango eta Gernika suntsitu zituzten hegazkinen laguntzarekin. Mola jenerala hegazkin-istripu batean hil zen, eta Davila jeneralak ordezkatu zuen tropa nazionalak zuzentzeko. Azkenean, nazionalek Bilboko Burdinezko Gerrikoa apurtzea lortu zuten, eta berehala Bilbo eta Bizkaiko beste herri batzuk konkistatu zituzten....