Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Aztertuko Dugun testua, izaerari dagokionez testu juridikoa da, zehatzago esanda lege bat. Edukiaren aldetik, berriz, ekonomikoa da. Lehen mailako iturria da. Egilea kolektiboa da Gorteetan landu bitzen. Hartzaileak nazioa Osatzen duten herritar guztiak dira eta, ondorioz, dokumentu publikoa da. Madrilen onartu zen 1876ko Martxoaren 19an.

   Testuaren ideia Nagusiei dagokienez, berriz, Legearen artikuluak errepasatuz aterako ditugu. Horrela, ikusten dugu 4. Artikuluak zehazten du sarearen eraikuntza gobernuari Dagokiola baina konpainia pribatuak ere parte hartzeko aukera irekita geratzen Dela. 6. Artikuluak, berriz, argitzen du azken hauek bakarrik parte hartu ahal Izango dutela gobernuaren baimena jaso ondoren.

   8. Artikuluak Erakusten

Bizkaiko industrializazioa XIX. Mendearen bigarren erdialdean hasi zen garatzen, batik bat Nerbioin itsasadarraren eskerrraldean eta Bilbo bertan. Aldeko baldintzak zituzten, hala nola, itsasporturekiko hurbiltasuna,, kalitateko burdingaia (forforik gabea) eta ohiko burgesia merkataria zen.
Burdinaren ezaugarriak. Ingalaterrako industrian Bessemer bihurgailua erabiltzen hasi ziren. Asmakizun horren bidez, burdina altzairu bihurtzen da. Sistema honek fosfororik gabeko burdingaia behar du. Europan bi lekutan aurki zitekeen honelako burdingaia, Suedian eta Bizkaian. BHko industriari gehiago interesatzen zitzaien Bizkaiko lehengaia, lortzeko errazago baitzen. Horretarako etekinen zatirik handiena kanpoko kapitalistentzat izan ohi zen, eta beste...

Testu hau 1882 eta 1885. urteen artean idatzitako testu politiko, publiko eta historikoa da. Frantziako III. Errepublikaren garaian kokatuta dago testua. Garai hartan, Parlamentuan, 1875eko konstituzioa zegoen indarrean. Industrializazio garaia zen, eta kapitalismoak eraginda, kritikak egon ziren. Batzuentzat, politika koloniala egoera hura konpontzeko modu bat izan zen; beste batzuk, ordea, kontra azaldu ziren.

Kolonialismoaren Arrazoiak

Testu honek azaltzen duen politika (koloniala) hazkunde demografikoa zuten lekuetan gertatu zen, eta produktu gehiegi zeudenetan. Honela, merkatu berri bat irekiko zen, testuaren arabera. Baita ere, gizon zibilizatuaren presentzia behar zela dio kolonietan, bertakoak arraza gutxiagotu bat edo garatu gabeko bat...

Testuaren Kokapena

Zer da? Euskal Herriko industria-iraultzaren ondorioz sortu zen langileen mugimendua eta testu hau da horren adierazlea. Noiz? Bizkaiko meatzaritza masiboaren eta industria-iraultzaren hasierako garaia izan zen, Maria Kristinaren erregeordetzan. Iturria: Lehen mailako informazio-iturria da: formaren aldetik zirkunstantziala eta eduki sozioekonomikoa du. Egilea eta Helburua: Egileak sozialistak dira. Testuaren helburua Bizkaiko meatzarien lan eta bizi-baldintzak salatzea eta Bizkaiko langileei mobilizazioaren aldeko deialdia egitea da.

Testuaren Azterketa

Bizkaiko meategietako langileen batzorde bat eratu dute kuartelak eta derrigorrezko dendak kentzeko. Langileen eskaeren arrazoiak bi dira nagusiki:

• 1890eko greba: Gobernua, Loma

Foru Auzia Euskal Herrian

Euskal Herria foru-erregimenaren bidez gobernatzen zen, Erdi Aroan sortua eta autogobernu mugatua ematen zuena. Lurralde bakoitzak (Nafarroa, Bizkaia, Gipuzkoa, Araba) bere legeak eta erakundeak zituen, nahiz eta antzekoak izan.

Foru Erregimenaren Ezaugarri Nagusiak

• Erregeak onartuak.
• Foru-pasea: erregearen lege bat foruen aurkakoa bazen, ez zen bete behar.
• Kaparetasun unibertsala: herritar guztiak nobletzat jotzen ziren.
• Zerga-pribilegioak: ez zuten erregeari zergarik ordaintzen, “donatiboak” bakarrik.
• Soldadutzatik salbuespena.
• Aduanak barnealdean zeuden.

XIX. Mendeko Aldaketak eta Foruen Krisia

• Frantsesen inbasioan (1808) foru erakundeak desegin ziren.
• Cadizko Gorteetan (1812) lege berdintasuna ezarri zen eta foruak ezabatu

Karlos IV.aren erregealdia: Krisiaren arrazoiak (1788-1808)

1. Krisi ekonomikoa eta soziala

Nekazaritza sektorean krisia hasi zen. Biztanleriaren aldetik, heriotza-tasak gora egin zuen sukar horiaren epidemiaren ondorioz. Gainera, prezioen igoerak gizarte-ezinegona eragin zuen.

2. Frantziako Iraultzaren eragina Espainian

Garai hartan, Inkisizioaren jarduera areagotu egin zen.

2.1. Isolamendua: Floridablanca ministroa

Espainiak kontrol eta aduana zorrotzak ezarri zituen isolamendua lortzeko. Frantziako liburuen salmenta eta frantsesa ikastea debekatu ziren. Azkenik, Karlos IV.ak Floridablanca kargutik kendu zuen.

2.2. Frantziarekiko jarrera bakezalea: Aranda ministroa

Agintea eskuratu zuenean, Luis XVI.a erregea atxilotuta zegoen eta Konbentzioak errepublika...

Diktaduraren hasierako urteetan, Frankistak ez ziren herritarrek eskubide eta ideia zapalketa gogorra pairatu zuten. Erregimenak II. Errepublikak sortutako erakundeak deuseztatzeaz gain, euskal kultura baztertu edota debekatu zuten; Eusko Jaurlaritza erbestean zegoen. Gerraosteko urteak gogor samarrak izan ziren, aipatutako errepresioarekin batera, herritar gehienek eskasia sufritu baitzuten.

II. Mundu-gerran frankismoa ezabatzeko kanpo-laguntza posible zelakoan

Aliatuekin – gerra hura irabaziko zutenekin- harreman onak edukitzen saiatu ziren. Gerra hotzaren garaian frankismoak lortutako onarpen internazionalak euskal oposizioaren itxaropena zapuztu zuen.

Aldaketa ekonomikoak

Ekonomian aldaketa asko gertatu ziren. Autarkiaren urteak -1950eko...

1. Bergarako Ituna (1839)

Testua: Bergarako Ituna

Testuaren sailkapena

Testu hau testuinguru historiko jakin batean kokatzen da: I. Karlistaldiaren amaieran eta iraultza liberalaren garaipenaren ondorengo garaian. Bergarako Itunaz ari gara.

Testuaren azterketa

Testu honetan, 1839an Esparterok eta Marotok sinatutako Bergarako Besarkadaren akordio multzoko hiru artikulu agertzen dira:

• Foruen mantenua: Esparterok Gorteen aurrean foruak mantentzea gomendatuko du, betiere 1837ko Konstituzioa eta Isabel II.aren agintea onartzen badira.
• Armaden integrazioa: Karlisten armadak liberalen armadan sartzeko aukera onartzen da.
• Nafarroa eta Araba: Ituna sinatu ez zuten Nafarroako eta Arabako tropei baldintza hauekin bat egiteko ateak irekita uzten zaizkie.

Iruzkina

Itun...

1. Biztanleria, Nekazaritza-Ekonomia eta Jaurerrien Erregimena

1.1 Trantsizio Demografikoa

Antzinako Erregimenean, jaiotza-tasa altua eta heriotza-tasa altua zen. Biztanleria ez zen nabarmen gora egiten.

Aro Modernoan, Europako biztanleriaren bilakaerak hiru fase izan zituen. XVI. mendean, hazkunde moderatua izan zen. XVII. mendean, krisia gertatu zen izurriteen eta gosetearen ondorioz. XVIII. mendean, biztanleria hazi zen, bi arrazoi zirela medio: jaiotza-tasa altua eta hilkortasunaren jaitsiera.

XVIII. mendearen bigarren erdian, Europako erregimen demografikoa aldatu zen: jende gehiago zegoenez, elikagaien eta arroparen eskaera handitu zen.

2. Pribilegioen Gizartea

Antzinako Erregimeneko Europako gizartea aristokratikoa zen, estamentuen balioak...

Totalitarismo Faxista

Fascismo hitza latineko fasces-etik (batasuna) dator. Mugimendu horiek ezaugarri jakin batzuk partekatzen zituzten. Faxismoa Italian hasi zen 1922an eta Europa osora zabaldu zen.

Faktoreak

Faxismoa Lehen Mundu Gerraren ondoren zabaldu zen, eta Gerra Handiaren helburu nazionalistak eta militaristak izan zituen.

Ideologia

Faxismoak ez zuen ideia sail egituraturik; ekintza hausnarketaren aurretik zegoen mugimendu politiko hauetan. Baina denek partekatzen zituzten printzipio komun batzuk:

• Nazionalismo erradikala eta horrekin lotutako arrazakeria.
• Politika inperialista.

Faxistek borondateari eta instintuari ematen zieten lehentasuna, arrazoiaren gainetik. Horregatik uko egiten zieten Ilustrazioari, liberalismoari eta sozialismoari....