Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ilustratu gutxi batzuek Frantzian benetako iraultza burgesa eragin zuten ideiak ezarri nahi zituzten Espainian. Batzorde Zentralak 1810ean erregeordetza sortu zuen. Bost kide kontserbadorek osatzen zuten, hiriko giroaren presioa zuten; izan ere, merkataritza-burgesiaren eta atzerriko merkatarien kolonia garrantzitsuen egoitza zen. Cadiz britainiar ontzidiak babesten zuen.

Gorte Nagusiak eta liberalismoaren sorrera

Gorte Nagusiek ideiak Batzorde Zentralean eztabaidatu ez arren, erregeordetzak ez zituen Gorteak deitu Cadizen Amerikako hiri batzuetan tokiko boterea ezarri zela jakin arte. Dekretuen multzo batek 1812ko Konstituzioaren bidez herrialdea aldatu nahi zuen, Espainia liberala eta parlamentarioa ezarriz.

• Goi noblezia eta elizako hierarkia:

Jose I.ak Jovellanos-i bidalitako gutuna: Analisia

Dokumentu hau Espainiako Independentzia Gerra (1808-1814) betean idatzi zen. Jose I.ak Gaspar Melchor de Jovellanos ilustratu eta liberalari zuzendutako eskutitz baten aurrean gaude.

1. Sailkapena eta Izaera

Jovellanos gizon ilustratu eta liberala zen, eta 1808an Batzar Gorenean parte hartu zuen, Jose I.aren erregetzaren kontra eginez. Gutun honen bidez, Jose I.ak Jovellanos-i elkarlanean aritzeko gonbidapena luzatzen dio, bere erantzunaren esperoan geldituz.

• Argitalpena: Idazki hau 1809ko maiatzaren 12an argitaratu zen Gaceta del Gobierno egunkarian.
• Izaera: Hasieran izaera pribatua izan zuen arren, laster bihurtu zen testu publikoa.
• Iturria: Izaera politikoa duen lehen mailako iturria edo testu

Testuingurua (1976–1979)

1979an hauteskundeak egin ziren eta UCDk irabazi zituen. Abstentzioa handia izan zen. Hauteskundeen emaitzak 1977koen antzekoak izan ziren: UCDk irabazi egin zuen, baina ez zuen gehiengo absolutua lortu.

1976: grebak eta manifestaldiak

1976an Euskal Herrian greben maila asko handitu zen. Askatasuna eta autonomia-maila aldarrikatzeko manifestaldi ugarik izan ziren. Manifestaldi horien eraginez, oposizioaren barruan zeuden talde eta formazioak antolatu ziren: 'Coordinación Democrática' alderdia bildu zen, eta sindikatuen legeztapena, hauteskunde libreak eta amnistia orokorra eskatzen hasi ziren.

1977ko hauteskundeak eta egoera politikoa

1977ko ekainaren 15ean hauteskunde orokorrak egin ziren. EAJk boto gehien lortu zituen...

Balkanetako krisia

Balkanak Otomandar Inperioaren menpe zeuden. Baina, hau desegiten ari zenez, herrialde batzuetan Balkanekiko interesak piztu ziren:

• Errusiak interes estrategikoak zituen.
• Serbiak interes nazionalistak zituen.
• Austria-Hungariak interes politikoak eta ekonomikoak zituen.

Austria-Hungariak Bosnia-Herzegovina eskuratu zuen eta, ondorioz, Errusia eta Serbia aliatu egin ziren Austria-Hungariaren kontra.

Gerrarako bidea

1914ko ekainaren 28an, serbiar batek Austria-Hungariako artxidukea hil zuen. Ondorioz, uztailean, Austriak ultimatuma jarri zion Serbiari. Serbiak ia ezarritako eskaera guztiak bete zituen arren, Austriak gerra deklaratu zion (Alemania lagun zuela). Errusiak mobilizazio orokorra deitu zuen Serbiaren alde (uztailaren 30ean)...

Parisko Konferentzia

Non:

Paris

Noiz:

1919-1920

Nortzuk:

Frantzia, Erresuma Batua, Ameriketako Estatu Batuak, Italia

Zertarako:

Bakearen baldintzak ezartzeko

Ondorioak:

Bost itun ezberdin, garaileen eta galtzaileen artean

Arazoak:

Garaileek inposatutako bakea zen, negoziatu gabea

Geroko eragina:

Herri galtzaileetan mendekotasun sentimendua

Itunak

Versaillesko Ituna

• Garaileek Alemaniarekin sinatua.
• Lurralde-galerak:
  • Alsazia eta Lorena Frantziaren esku utzi behar izan zituen.
  • Pomerania Poloniari eman zitzaion, Poloniar Korridorea eratuz.
  • Danzig hiri libre bihurtu zen, Ekialdeko Prusia eta Alemaniako gainerako lurraldeak bananduta geratuz.
  • Alemaniako koloniak Nazioen Elkartearen mandatu bihurtu ziren.
• Gerra-ordainak: Alemania gerraren sorreraren erantzule jo zenez,

Errestaurazioa: Erregimen Politikoa (1874-1923)

1874. urtearen amaieran, borboien monarkia berrezarri zenean Alfontso XII.arekin (Isabel II.aren semea), Errestaurazioa izenaz ezagutzen den garai luzea hasi zen. Seiurteko Demokratikoaren eta Errepublikaren ezegonkortasuna eta porrotaren ondoren, oreka eta indar politikoen adiskidetzea lortu nahi izan zuen erregimena ezarri zen.

Cánovas Sistemaren Oinarriak

Cánovas del Castillo izan zen 1923 arte luzatu zen Errestaurazioaren sistema politikoaren bultzatzaile nagusia. Kontserbadorea zenez, herriaren eskaera demokratikoak baztertuz, sistema politiko baten oinarri juridikoak ezarri zituen bi elementu bermatzeko: ordena eta aurrerakuntza ekonomikoa.

1876ko Konstituzioa: Ezaugarri Nagusiak

1876an konstituzio...

Estatu Absolutistaren Kontrol Tresnak

Estatu absolutistaren errepresio-aparatuak lau tresna nagusi baliatu zituen:

• Polizia Superintendentzia Nagusia eta Batzorde Militarrak: 1824an sortu ziren funtzionario eta militarren garbiketa egiteko.
• Boluntario Erregezaleen Milizia Absolutista: 1823an sortu zen, liberalen Milizia Nazionalaren aurkakoa. 1824an, 7.000 kide inguru zituen. Kontuan izan behar da, 1823an, 284.000 kide erreklutatzen zituztela herri xehearen eta erdiko klaseko kideen artean.
• Justizia Auzitegiak: Delitutzat jotzen zituzten "Gora Askatasuna!" eta antzekoak esatea, bai eta ikur liberalak edukitzea ere. Horixe leporatu zioten Mariano Pinedari.
• Fede Juntak: Lehenago Inkisizioak izandako funtzioaren antzekoa izan zuten, eta zenbait elizbarrutitan

Gizarte komunista

Marxen ustez, iraultza ondoko gizartea klaserik gabekoa izan behar zen; ondorioz, klaseekin batera langileenganako giza alienazioa desagertu zedin. Marxek Gothako programan adierazi zuen legez, iraultza hura bi fasetan gauzatuko da:

• Jabetza pribatua jabetza publikoa izatera pasatu (kolektibizatu) behar da. Sistema kapitalistan, produkziorako bideen jabetzak mugatzen eta definitzen ditu klaseen arteko gatazkak. Beraz, jabetza pribatua desagertzean, alienazioa eta esplotazioa desagertuko dira.
• Gizartearen ideal komunista gauzatzeko, lanaren zatiketa kendu eta produktu soziala handiagotu behar zen (hazkunde ekonomikoa).

Langileek, askatasunez elkartuta, ekoizpen-prozesua zuzenduko dute. Gauzak horrela, estatuaren aparatua izatetik...

1978ko Konstituzioa: Sorkuntza eta Oinarriak

Sistemaren erreforma osatzeko, ezinbestekoa zen gobernuko sistema berria arautuko zuen Konstituzio bat osatzea eta onartzea. 1978. urtean osatu zuten aipatutako Konstituzioa, eta honako hauek izan ziren bere oinarriak:

• Monarkia.
• Erregimen parlamentarioaren ezarpena.
• Estatu deszentralizatuaren kontzeptua (autonomiak egotea).

Aurreproiektu bat egiteko, UCDko hiru kideren eta boto gehien jasotako gainerako alderdietako lau kideren parte-hartzea izan zen: PSOE, PCE, AP eta PDC. Egitura politiko frankista desagerrarazi eta Estatu demokratiko berri bat ezartzea zen helburua.

Testua idaztean adostasun bateratua izan zuten, eta denek onartu zuten: bai bi ganberek (Diputatuen Kongresua eta Senatua) bai herritarrek,...

Liberalismoaren Oinarriak eta Desamortizazioak

Antzinako Erregimena eta Liberalismoa

Antzinako Erregimenean, jabetza pribatua ez zegoen, eta lurrak lotuta zeuden (Elizak edo nobleek zeuzkaten). Erregimen Zaharraren helburua urteko biziraupena zen. Liberalen helburua, berriz, dirua lortzea zen, jabetza pribatua baitzuten.

Garai horietan, Espainiak izugarrizko zergak zituen eta ezin zituen ordaindu. Horregatik, neurri batzuk ezarri zituzten. Zergak arintzeko ezarri zen neurrietako bat desamortizazioa da. Desamortizazioak lur hilak (monasterioetakoak, ez baitzuten ekoizten) eta lur lotuak (nobleek zituzten lur binkulatuak) saltzea suposatzen zuen.

Espainiako egoera txarraren ondorioz, liberalismoaren ezaugarriak pixkanaka ezartzen hasi ziren:

• Zentralismoa
• Jabetza