Espainiako Berrezarkuntza: Gertaera Nagusiak eta 1898ko Krisia
Alderdi Kontserbadorearen Nagusitasuna (1876-1881)
Cánovas presidente egon zen bitartean, garai horri Cánovasen diktadura deitu zitzaion. Bi helburu nagusi zituen: berrezarritako monarkia sendotzea eta sistema zentralizatua eratzea.
Orovio ministroaren hezkuntza-politikak unibertsitatekoei gobernuarekiko leial izatea eta azalpenetan legeak ezarritakoa betetzea eskatzen zien. Adierazpen- eta inprenta-askatasuna murriztu zuten. 1878ko hauteskunde-legeak agerian utzi zuen sufragioa selektiboa eta autoritarioa zela. Gobernaldi honetan amaitu ziren gatazka karlista eta Kubako matxinada.
Sistemaren Egonkortzea (1881-1885)
Alderdi kontserbadoreak erradikalismo demokratikoaren jarraitzailetzat zuen gobernu liberala, hainbat arlotan erreformak eginez:
- Armada eta Itsas Armada
- Ogasuna
- Tokiko administrazioa
- Inprenta-askatasuna
- Hezkuntza
Sagastaren gobernaldia 1883an amaitu zen, bi gertaerak eragindako krisiaren ondorioz: Frantziarekiko gatazka diplomatikoa eta errepublikanoen altxamendu militarra. Erregea 1885ean hil zen, eta Maria Kristina erregeorde jarri zen, haien semea nagusia izan arte.
1876ko Konstituzioa jarraitu arren, hainbat gertaera jazo ziren: gizarte-asaldura, arazo ekonomikoak, ezegonkortasun politikoa, nazionalismoaren sorrera eta azken kolonien galera. Berrezarkuntzaren sistema babesten zutenak ados jarri ziren semea errege izateko, eta horretarako boterean txandakatzeko ituna egin zuten: El Pardoko Ituna.
Gobernaldi Liberal Luzea (1885-1890)
Berrezarkuntzako gobernaldirik luzeena izan zen, eta erreforma liberal garrantzitsuak egin ziren:
- 1887ko Elkarteen Legea
- 1888ko Zinpekoen Legea
- 1890eko Sufragio Unibertsalaren Legea
- 1889ko Kode Zibila eta Prozedura Administratiboaren legeria
- Armadaren erreforma
Kanpo-politikan, Segismundo Moretek zeregin garrantzitsua izan zuen.
Mende Amaierako Krisia (1890-1898)
Hiru arazo nagusik eragin zuten krisia:
- Kolonietako egoera
- Gizarte-arazoak
- Nazionalismoa
1892an, José Martík Kubako Alderdi Iraultzailea eratu zuen, eta José Rizalek Filipinetako Liga sortu zuen. Garai hartan, Espainiako sistema politikoa egonkortu egin zen, kanpoko arazoak gorabehera.
1898ko Hondamendia
Nazioartean sortutako egoeragatik arazoak sortu ziren:
- Emantzipazioaren aldeko mugimenduak
- Europako inperialismoak goren unea bizi zuen
- AEBek egoera espantsionistagoa hartu zuten
Espainiako gobernuen politikak ez ziren eraginkorrak izan independentisten eskakizunei aurre egiteko. Puerto Ricok 1872an autonomia lortu zuen, esklabotza deuseztatu zen eta ekonomiaren egoera ona zen. Bi joera sortu ziren: espainolista eta erradikala. Kuban 1886an esklabotza deuseztatu zen. Maurak aberriaren aurkakotzat jo zuen eta dimititu egin behar izan zuen, gobernu liberalean krisia sortuz.
Kolonien Galera
1895ean, altxamendu nazionalista bat gertatu zen Kuban, eta azken gerra sortu zen. Espainiaren eta Kubaren arteko gerrak lau fase izan zituen:
- 1895ean: Matxinada hasi eta independentisten buruzagi nagusia hil zen.
- 1896an: Matxinoek aurrera egin zuten.
- 1897an: Weylerrek Espainiar tropen kargua hartu zuen.
- 1898an: Blanco jenerala izan zen buru, eta prentsa haien aurka agertu zen.
1898ko Espainiaren eta AEBen arteko gatazka ere gertatu zen. AEBek Kubako uhartea nahi zuten, eta Sagastaren gobernuak zenbait erreforma egin zituen uhartean, baina AEBetako presioa areagotu zen. 1898an, Maine estatubatuar korazatuaren leherketa gertatu zen Habanako portuan, eta hori izan zen gerra deklaratzeko aitzakia. Espainiak galdu zuen gerra.
Bakea Parisko Itunaren bidez adostu zen, eta Espainiak Kubaren independentzia onartu zuen.
Hondamendiaren Ondorioak
Porrotak ikuspegi berri bat sortu zuen: Erregenerazionismoa. Intelektualek eta politikariek egindako kontzientzia-azterketa izan zen, herrialdeari duintasuna emateko, modernizatzeko eta atzerapen kulturala gainditzeko helburuarekin.