Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sarrera: Costa eta Erregenerazionismoa

Aztergai dugun testua 1901. urtean Joaquín Costak, Erregenerazionismoaren aitzindariak, Madrilen idatzitako “Oligarquia y caciquismo como forma actual del gobierno de España” saiakeraren pasarte bat da. Testu literario baten aurrean gaude, Errestaurazioko sistema politikoa aztertu eta kritikatzen duena.

Oligarkia eta Kakizismoa: Boterearen Egitura

Testuaren azterketari dagokionez, Costak Errestaurazioko sistema politikoaren osagaiak honako mailetan banatzen ditu:

1. Oligarkak: Boterean txandakatzen ziren alderdi bietako buruzagiak, hiriburuan bizi direnak.
2. Jauntxoak (Kakikeak): Probintzietan bizi zirenak.
3. Gobernadore Zibilak: Aurreko bi taldeen arteko bitartekaritza lana egiten dutenak.

Egileak dio oligarkek...

Etorri ziren eta Euskal Herrian bakeak egin zituzten, Katalunian eta Castellon 1840ra arte jarraitu zuen gerrak.

Euskal Herrian, Maroto karlistak eta Espartero liberalak Bergarako Ituna sinatu zuten 1839an. Itun honetan, Marotok Isabel II.a erregina onartu zuen eta Esparterok Foruak babesteko hitza eman zuen. Armadako tituluak ez zituzten kendu, bakoitzak bere postua izaten jarraitu zuen. Laguntza militarrik gabe, Karlosek alde egin behar izan zuen.

Riaren 25eko legearen bitartez, euskal Foruak berretsi zituzten baina batasun konstituzionala betez. Beraz, Euskal Herrian erregimen politiko mistoa (konstituzionala eta forala) ezarri zen, foruak konstituzioari egokituko zirelarik. Egokitzapen prozesua Esparteroren erregeordetzan burutu zen.

Egokitzapen...

Sarrera eta Testuingurua (1868-1874)

1868. urtean, Iraultza Loriotsuaren ostean, Isabel II.ak Espainiatik alde egin zuen eta 1874. urtean, Amadeo Savoiakoak tronua utzi ostean, Espainiak Lehen Errepublika aldarrikatu zuen. Gerra Karlista, altxamendu kantonalak eta Kubako Gerra zirela eta, ezegonkortasun politiko, sozial eta ekonomiko hedatua zegoen estatu osoan zehar.

Borboien Berrezarkuntza eta 1876ko Legea

Horregatik, urte horretan bertan, Borboien Berrezarkuntza hasi zen, non Isabel II.aren semea zen Alfontso XII.ak Sandhursteko Manifestua aurkeztu zuen Borboiak tronura bueltatzeko helburuarekin. Bera tronuan zegoela, Gorteek agindu eta Cánovas del Castillok, momentuko Ministro Kontseiluko Presidenteak, 1876ko uztailaren 21eko legea idatzi...

Iraultzaren faseak

fasea: Pribilegiatuen iraultza (1787-1789)

• Frantziar estatuaren defizita izugarria zen; noble eta kleroaren zergen bidez bakarrik konpon zitekeen.
• Ministroek noblezia eta kleroaren zergak ezartzea proposatu zuten, baina hauek ezezkoa eman eta estatuak porrot egin zuen.
• “Berezien Batzarra” sortu zen, kleroa eta noblezia elkartuz. Ministroen asmoen aurka joan ziren.
• Erregeak amore eman eta 1789an Estatu Batzarretan kexa-koadernoak aurkeztu ziren.
• Eskaerak estamentuaren arabera egiten ziren.

fasea: Iraultza hasi da (1789ko maiatza-uztaila)

• Estatu Orokorrak bildu ziren (maiatzaren 5a, Versaillesen).
• Herri xeheak bilerak elkarrekin egitea eta ordezkari bakoitzak boto bat ematea eskatu zuen. Akordiorik lortu ez zenez, Asanblea Nazionala

1876ko Konstituzioa

Tipifikazioa

Aurrean dugun iturri historikoa 1876ko Konstituzioaren zati bat da. Lehen mailako testua da, garaiko informazio zuzena ematen duelako. Bertan, artikulu batzuk ageri dira Konstituzioa osatuz; beraz, testu politiko-juridikoa da. Gorteek idatzitako eta Alfontso XII.ak berretsitako testua da, eta testu publikoa da. Testua idatzi zen garaian, liberalek eta karlistek Gerra Karlistei amaiera eman zieten liberalen garaipenarekin, eta Berrezarkuntza garaia hasi zen, Alfontso XII.a errege zela eta Cánovas del Castillo gobernuburu. Konstituzio hau Foruak guztiz deuseztatu zirenean idatzi zen. Nahiko zabala zen, txandaketa politikoan aritzen zirenei egokitu behar zelako. Testu honen helburua Cánovas del Castillok ezarri...

Aurrekariak

Zumalakarregi hil ostean, gerraren nekea zabaldu zen. Gerrak jarraitu zuen eta karlistek hainbat espedizio egin zituzten Gaztelan, Leonen, Extremaduran eta Andaluzian, baina moral handirik gabe. 1837an, On Carlos Madrilgo ateetan kokatu zen, baina ezin izan zuen gerraren bilakaeran funtsezkoa izango zen kolpe militar eta politikorik jo.

Gerraren amaiera: "Bakea eta foruak"

Gerrari amaiera emateko, Muñagorrik "Bakea eta foruak" izeneko proposamena aurkeztu zuen: karlistek Isabel II.aren erregetza onartuz gero, liberalek Euskal Herriko foruak gordeko zituzten.

Bergarako Besarkada

Marotok eta Esparterok Bergarako Hitzarmena (1839) sinatu zuten, eta horrek amaiera eman zion euskal lurretako gerra karlistari.

Ondorioak

Foruen berrikuntza erabakitzeko...

Aurrean dugun testua Espainiako 1855eko Burdinbideen Lege Orokorraren zati bat da, hainbat artikulu azalduz.

Sailkapena

• Gaia: 1855eko Burdinbideen Lege Orokorraren zati bat da, eta helburua trenbidearen eraikuntza suspertzeko abantailak ematea da.
• Testu mota: Iturriari dagokionez, testu historikoa da, eta edukiari begiratuta, juridikoa eta ekonomikoa.
• Egilea: Parlamentuan eztabaidatu ondoren, Sustapen ministroak (Francisco de Luxanek) sinatu zuen eta erreginak berretsi.
• Hartzailea: Madrilgo Gazetan argitaratu zen, beraz, publikoa da eta trenbidea egiteko emakidak lortu nahi zituzten partikularrei eta konpainiei zuzenduta zegoen.
• Garaia: Isabel II.aren erregealdian, Biurteko Aurrerakoian (1854-1856), Espartero eta O’Donnell-en gobernuaren garaian

Independentzia Gerraren Hasiera (1808-1813)

Independentzia Gerra 1808an hasi zen. Frantziako armada Espainian sartu, Penintsula osoa hartu, eta Napoleon Bonaparteren gidaritzapean, frantsesek errege berria aukeratu izanaren kontrako erreakzioa izan zen hura. Gerrak 1813. urtera arte iraun zuen, eta bitartean iraultza liberala hasi zen Espainian.

Gerraren Jatorria eta Aranjuezko Matxinada

1807an, Espainiak Frantziako armadari bere lurraldean sartzeko baimena eman zion, Portugal konkistatzeko eta horrela Britainia Handiaren kontrako blokeo ekonomikoa sortzeko. Akordio hori Fontainebleauko Itunaren bidez gauzatu zen.

Herritarrak oso haserre zeuden Napoleonen armadarekin. Haserre hura kleroak eta goi-aristokraziak sutatu zuten. Herritarrek Godoy kargutik...

Fernando VII.aren agintaldia (1814-1833)

1813an, Napoleonek Espainiako erregetza aitortu zion Fernando VII.ari. Haren erregealdian hainbat fase izan ziren:

• 1814-1820: Absolutismoa ezarri zen.
• 1820-1823: Liberalek aginpidea berreskuratu zuten.
• 1823-1833: Absolutismo monarkikoa berrezarri zen.

Seiurteko Absolutista (1814-1820)

a) Absolutismoa berrezartzea

Fernando VII.ak, 1814an Espainiara itzuli zelarik, Erregimen Zaharreko printzipio nagusiak jarri zituen indarrean. Pertsiarren Manifestua deritzona sinatu zuten; manifestu horretan gogor arbuiatu zuten Cádizko legedia eta gobernu absolutua ezartzea aldarrikatu zuten, baina Gorteak biltzeko eta erreforma batzuk egiteko ere eskatu zuten.

Fernando VII.ak gizarte estamentala, jauntxoen erregimena eta Erregimen...

Karlos IV.aren Agintaldia

Karlos III.aren heriotzaren ondoren, bere seme Karlos IV.a izendatu zuten errege. Karlos IV.aren erregealdian, krisi ekonomikoa, politikoa eta soziala larritu egin zen, eta ideia liberal iraultzaileak zabaltzen hasi ziren. Erregimen Zaharraren gainbehera hasi zen.

1. Iraultzaren eragina

Liberalismo politikoa eta ekonomikoa ezarri zirenean, Erregimen Zaharraren antolaketa artikulatzen zuten elementuak deuseztatu egin ziren.

1.1. Frantziako Iraultzaren ondorioak

Frantziako Iraultzak zuzeneko eragina izan zuen Euskal Herrian. Iparraldeko lurraldeetan, berehala ezarri zituzten neurri iraultzaile liberal guztiak, eta eskualde haietako gobernu erakundeak eta foruak abolitu egin zituzten.

Mugimendu iraultzailea azkar zabaldu zen...