Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Industrializazio prozesua ez zen berdina izan euskal lurraldeetan. Bizkaian, XIX. mendearen azken laurdenean, Bilbo eta Nerbioi itsasadarraren ezkerraldean, siderurgian oinarritutako industria-hazkunde izugarria gertatu zen. Gipuzkoan, berriz, industriaren garapen motelagoa eta dibertsifikatuagoa izan zen, eta ez zen XX. mendearen lehenengo hamarkadetara arte finkatu. Bestalde, Arabak eta Nafarroak nekazal lurraldeak izaten jarraitu zuten XX. mendearen bigarren erdialdera arte.

Euskal Herriko Industrializazioaren Ezaugarriak

Euskal Herriko industrializazioaren ezaugarriak ondokoak izan ziren:

• Berandu egin zen, Ipar Europakoarekin konparatuz.
• Siderurgiaren nagusigoa.
• Bizkaiaren protagonismoa.
• Espainiar merkatuarekiko mendekotasuna.
• Kanpoko lan-eskuaren

Frankismoaren Oposizioa

Oposizioaren Bilakaera

a) Oposizioa Gerra Zibilaren eta Munduko Gatazkaren Ondoren

Erregimenaren hasieratik bertatik oposizioa bazegoen, bai Espainia barnean, bai kanpoan. Oposizioko kideak Gerra Zibilean galtzaile izandakoak ziren.

• Barne oposizioa: Indar errepublikarren artean, gerrillari taldeak osatu zituzten (maki izenez ezagunak). Alderdi Komunistako militarrek eta jarraitzaileek osatzen zituzten taldeak, eta Gerra Zibilarekin jarraitzen saiatu ziren. Zapalkuntza gogorra ezarri zen horien aurka: atxiloketak, fusilatzeak, etab.

Jazarleen (Francoren aldekoen) aldeko taldeen artean, falangisten sektorerik gogorrena zegoen batetik, eta, bestetik, monarkikoak.

Erregimenarekin adostasunera iritsi zen: Joan Borboikoaren oinordeko...

LEHEN KARLISTALDIA (1833-1840)

Estatu Karlista eta Gatazkaren Garapena

Matxinada karlista 1833ko irailaren amaieran hasi zen. Hasierako etapa horretan, elkarren arteko lotura gutxi-asko zuten partida armatu batzuk ibili ziren Euskal Herriko txoko batetik bestera.

Berrantolaketa prozesu bat hasi zen 1834ko uztailean, Karlos Maria Isidro Borboikoa erregegaia Euskadira iritsi zenean. Tomas Zumalakarregi jeneralak bultzatu zuen prozesu hori.

Estatu Karlista

Karlos Euskadira iristean, Estatu Karlista abian jarri zuen. Estatu kontserbadore eta absolutista horren buruzagia karlisten hautagaia izan zen, eta haren erabakiak lege bihurtzen ziren.

Estatu Karlistaren egitura nagusiak:

• Gerra eta Ogasun Ministerioak.
• Errege Aholkularitza (Justiziako goi-auzitegi

Bizkaiko industrializazioaren hastapenak

Bizkaia, Iparraldekoak baino beranduago industrializatu zenez, enpresariek ezinbestekotzat jo zuten espainiar merkatua beren produkzioa saltzeko, eta estatuak inportazioei muga-zergak jartzea behar zuten konpetentzia saihesteko. Hori da, hain zuzen ere, F. Etxebarriak gobernuari eskatzen zion amitinenean.

Aduanak eta lehen labe garaiak

Aduanak kostaldera aldatu izana eta kanpo-merkataritzaren zailtasunak zirela eta, Bilboko merkatari talde bat industria siderurgikoan inbertitzen hasi zen; horrela sortu ziren lehenengo labe garaiak. Oraindik landare-ikatza erabiltzen zuten eta beren produkzioa barne-eskariari erantzutera zuzenduta zegoen.

Kapitalaren sarrera eta Bessemer bihurgailua

Hala ere, Bilboko burgesiak...

II. Errepublika (1931-1936)

Ezkerreko indar politikoak

• Errepublikazaleak:
  • Alderdi Erradikal Sozialista
  • Ekintza Errepublikanoa (Manuel Azaña)
• Nazionalistak:
  • Ezker Errepublikanoa (Companys, Macià)
  • ORGA
  • ANV
• Langile Mugimendua:
  • Alderdi Sozialista (Indalecio Prieto)
  • Alderdi Komunista
  • Anarkistak (CNT, FAI)

Eskuineko indar politikoak

• Nazionalistak:
  • EAJ/PNV
  • Lliga Regionalista
• Errepublikazaleak:
  • Eskuin Liberal Errepublikarra (Niceto Alcalá Zamora)
  • Alderdi Erradikala (Alejandro Lerroux)
• CEDA (José María Gil Robles)
• Renovación Española
• Comunión Tradicionalista (Karlistak)
• Falange Española

Kronologia laburra

1931ko gertaerak

• Apirilak 12: Udal hauteskundeak.
• Apirilak 14: II. Errepublika aldarrikatu zen.
• Ekainak 28: Gorte Konstituziogileak osatzeko hauteskundeak.
• Errepublikazaleak

1934ko Urriko Iraultza

Tentsio Giroa eta Gertaera Nagusiak

1. Tentsio giroa nagusi: Ezkerraren eta eskuinaren arteko tentsioa areagotuz joan zen. Nekazal langileek greba egin zuten, gobernuak alderdi politikoetan eta sindikatuetan izena ematea debekatu zuen, eta euskal udalerriek gobernuaren kontrako batzarra egin zuten. CEDAk jendetza handia bildu zuen manifestazio batean, Covadongan.

1934ko urriko iraultza izan zen Errepublika garaiko gertaera puntual larriena. Iraultzaren gertaleku nagusiak Asturias, Katalunia, eta Euskal Herria izan ziren; Madrilen, aldiz, huts egin zuen.

2. Asturias eta Kataluniako gertaerak: Gobernuan CEDAko hiru ministro sartu zirenean, Errepublika suntsitzea eta faxismoa ezartzea ekar zezakeen beldurrez, UGTk greba orokorra antolatu

Aztergai dugun testua, 1839ko urriaren 25eko Legearen artikulu batzuk dira eta beraz, testu juridiko eta publikoa da, lehen mailako iturri historikoa, alegia. 1839ko urriaren 25eko Legea Gorteek idatzi zuten, eta Maria Kristina erreginaordeak bere alaba Isabel II.aren izenean berretsi eta jakinarazi zuen. Espainiar biztanleei zuzenduta dago, baina batez ere Euskal lurraldekoei. Haren helburua euskal probintzietako eta Nafarroako foruak monarkia konstituzionalaren esparruari egokituko zirela adieraztea zen.

Testuaren azterketa honako ideiak azpimarratu behar dira:

• Lege honek Euskal lurraldeetako foruak berresten ditu, baina batasun konstituzionala mantenduz. (1.art.)
• Era berean, foruetan aldaketak eman beharko dira, hauek Konstituzioari egokitzeko.

1898ko Krisia

Kolonietako Gerrak

Espainia, inperio koloniala izan zen antzina, baina 1895erako Puerto Rico, Filipinak eta Kuba zituen kolonia esanguratsu bakarrak. Berrezarkuntzaren garaian, Estatu Batuek Kuban zituzten interes ekonomikoak sendotu egin ziren. Sendotu egin zen Kubaren independentziaren aldeko mugimendua, Martí buruzagi zuena. Gatazka armatua berriro hasi zen 1895ean Filipinetan eta Kuban. Errendizio formala Parisko Bake Hitzarmenaren bidez itundu zuten. 1898an, Espainiak Estatu Batuek esku utzi zituen Puerto Rico, Filipinak eta Guam, eta Kubaren independentzia aitortu zuen.

Mende Amaierako Krisia

Estatu Batuek eragindako porrot militarra oso latza izan zen espainiarrentzat, pesimismo garaia ekarri zuen eta gutxiagotasunezko sentimendua...

Berrezarkuntzaren Krisia (1898-1931)

1898ko gatazkaren ondoren, Espainiako gizarteak pentsaera aldatu zuen eta erregenerazionismoa garatu zen. Mugimendu honek Berrezarkuntzaren gabeziak kritikatzen zituen eta erreformak egin behar zirela pentsatzen zuen.

Erreformismo Dinastikoa

Bi alderdien txandaketak jarraitzen zuen eta beraz hauteskundeak manipulatuak izaten jarraitzen zuten; alderdi dinastikoak herriaren aurrean boterea galtzearen beldur ziren. Antonio Maura kontserbadoreen liderra zen, eta José Canalejas liberalena.

Oposizioko Indarrak

Oposizioa indartzen joan zen. Errepublikanoen artean alde berriak sortzen hasi ziren:

• Batasun Errepublikarra
• Alderdi Radikala
• Alderdi Erreformista

Alderdi nazionalistak indartu ziren: Katalunian (Lliga Regionalista)...