Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Inperialismoaren Zergatiak

Inperialismoaren arrazoiak anitzak izan ziren, ekonomikoak, politikoak, ideologikoak eta estrategikoak, besteak beste.

Arrazoi Ekonomikoak

• Hazkunde Demografikoa: XIX. mendean zehar Europako populazioa hazi egin zen, eta bere beharrak asetzea Europak zituen baliabideekin ezinezkoa zen. Horrek 40 milioi europar beste kontinenteetara migratzea ekarri zuen. Emigranteak burgesak eta langileak ziren; lehenek aberastasun gehiago lortzeko helburua zuten, langileek, berriz, bizi-baldintzak hobetzea bilatzen zuten. Ondorioz, bi taldeak politika inperialisten alde agertu ziren.
• Industriaren Hazkundea: Industrializatutako herriek, asmakizun eta material berriak sortzeko, kolonietan bilatu behar izan zituzten energia-iturri eta lehengai

Inperialismoaren Zergatiak

Arrazoi Ekonomikoak (Industria Iraultzaren ondorioz)

• Hazkunde demografikoa: Populazioa handitu zen eta baliabide gutxi zeudenez, ezin zituzten beren beharrak ase. Horregatik, 40 milioi europar inguru beste kontinente batzuetara migratu ziren. Emigranteen artean burgesak (aberastasuna lortzeko) eta langileak (bizi-baldintzak hobetzeko) zeuden, eta bi taldeak politika inperialistaren alde agertu ziren.
• Industriaren hazkundea: Energia-iturri eta lehengai berriak kolonietan bilatu zituzten, asmakizun eta material berriak sortu ahal izateko.
• Merkatu berrien beharra: Produkzioaren hazkundearen ondorioz, metropoliek merkatu berriak bilatu zituzten kolonietan, produkzio-soberakinak saltzeko.
• Garraiobide berriak: Ontzigintzaren

Testuingurua

Testuari dagokion inguru historikoa erreparatuz, testua Trantsizio Demokratikoaren lehenengo urtetan kokatu behar dugu. Francoren hil ondoren, Arias Navarroren gobernua hasi zen eta, Estatu Buruzagitzaren Ondorengotzari buruzko legeari jarraituz, 1975eko azaroaren 22an Juan Karlos I.a Espainiako errege izendatu zuten.

Hemendik aurrera erreforma politikoa sustatzeko prozesu bat hasiko da. Prozesu horrek erregea, Fernández Miranda eta Adolfo Suárez izan zituen protagonista. Erregeak Fernández Miranda izendatu zuen Gorteetako eta Errege Kontseiluko lehendakari, erreformaren alde baitzegoen eta erregimen frankistaren egitura ondo ezagutzen baitzuen.

Erreforma prozesua

Bi erakundeen buru zegoenez, Fernández Mirandak bazeukan aukera...

UCDren Krisia eta Estatu-Kolpe Saialdia

Adolfo Suárezek, Konstituzioa onartu ondoren, hauteskundeak deitu zituen. UCDk irabazi zituen eta Suárezek bere bigarren gobernua osatu zuen.

Krisi ekonomikoak, ondorengo gatazka sozialek eta ekintza terroristek Suárezen gobernua ahuldu zuten. UCDren barneko tirabiren ondorioz, Suárezek behin eta berriz aldatu behar izan zuen gobernua.

Gehiengo parlamentarioaren ezak eta udal gehienak ezkerraren eskuetan geratzeak Suárezen dimisioa ekarri zuen 1981ean. UCDren barruan bi bloke sortu ziren: autonomia murriztearen aldekoak eta autonomia zabaltzearen aldekoak.

1981eko Otsailaren 23ko Estatu-Kolpea (23-F)

Otsailaren 23an, Valentziako kapitain jeneralak antolaturik, estatu-kolpe bat eman zen, Tejero teniente...

Liberalismoa eta protekzionismoaren arteko eztabaida

XIX. mendeko bigarren erdian Espainian jazotako aldaketak aipatu beharko genituzke. Mende horretan zehar, Estatu liberalaren eraikuntza prozesuak jarraitu beharreko politika ekonomikoaz eztabaida biziak eragin zituen. Liberalismoa, printzipioz, merkataritza librearen aldekoa zen: truke askearekin, herrialde bakoitza merkeen ekoitzi zezakeen produkzioan espezializatuko zen. Baina librekanbismoa ez zitzaien komeni industria garatzeke zeukaten estatuei (esate baterako, Espainiari).

Librekanbismoa eta 1869ko Meatzeko Legea

1868ko Iraultzan, liberal progresisten garaipenarekin, librekanbismoaren aldeko iritziak nagusitu ziren. Figuerolaren arantzelak asko gutxitu zituen atzerriko produktuei ezarritako...

Gerra Zibila Euskal Herrian: Lehen Erasoak Gipuzkoan

Gipuzkoako ekialdean hasi ziren lehen erasoak: Donostia itsasotik bonbardatu zuten. Irailean, Nazionalek Irun hartu eta muga itxi zuten. Donostia erori ondoren, Gipuzkoa ia osoa Nazionalen menpe geratu zen.

Eusko Jaurlaritzaren Sorrera eta Autonomia

Gipuzkoa erori ondoren, iparraldeko gune errepublikanoa gainontzeko alde errepublikanoetatik isolatuta gelditu zen. 1936ko urriaren 4an, Gorteek Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabarentzako Estatutua onartu zuten, Elgetako Estatutua izenez ezaguna. Urriaren 7an, lehen Eusko Jaurlaritza sortu zen, Jose Antonio Agirrek zuzendua, Errepublika defendatzen zuten ia joera politiko guztiek osatuta.

Eusko Jaurlaritzaren Ekintzak eta Mugak

Eusko Jaurlaritzak txanpon...

Frankismoaren Sorrera eta Oinarriak

Espainiako Gerra Zibilan parte hartu ondoren, Espainiaren kontrola Francoren esku geratu zen. Francok ospe handia zuen errepublika garaian eta Afrikako Armadako buru izateagatik. Francok ez zuen oztoporik izan bere ibilbide militarrean.

Matxinatuek eta Ideologia

Matxinatuek Eliza hierarkikoarekin eta apaizekin bat egin zuten, eta propaganda lan itzela egin zuten. Bere oinarri ideologikoak beste iturri batzuetatik etorritako ideia laburtuak ziren, hala nola FET-JONS (Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista), eta antikomunismoa ezarri zuten.

Oinarri Politikoak

• Francok bere burua buruzagi izendatu zuen.
• Autonomiak desagerrarazi zituen.
• Hizkuntza bakarra ezarri zuen.

Estatu

Trantsizio Garaiaren Ezaugarriak (1975-1982)

1975etik 1982ra bitarteko garaia da; hau da, Franco hil zenetik alderdi sozialistak boterea eskuratu zuen arteko aldia, hain zuzen ere. Espainiar gehienek ez zuten diktadurak jarraitzerik nahi; beraz, erreforma modu baketsuan egin zen.

1.1. Faktore Politikoak

1975eko azaroaren 22an, Juan Karlos I.a errege izendatu zuten, eta botere guztiak demokratizatu zituen. Erregeak ez zuen aurreko erregimenak jarraitzerik nahi, eta politikari erreformistak txertatu zituen gobernu berrian, erreforma egoki bat egin ahal izateko. Arias Navarro (Francoren Gobernuko azken presidente izana) izendatu zuten monarkiaren lehen gobernuko presidente.

Erreforma aurrera eramateko, boteretik alderdi inmobilistenak kendu zituzten,...

Konpainia hauetatik Altos Hornos de Vizcaya delakoa nabarmendu zen, Espainiako siderurgiarik handiena bilakatu zena. Industrializazio honen ondorio negatibo nagusiak hauek izan ziren: langileak oso baldintza eskasetan bizi zirela —soldata txikiak, lanordu luzeak, gizarte babes eza, langabezia, istripu edo gaixotasun asegururik eza, erretiroaren gabezia, elikadura eskasa, pilaketak, higiene kaskarra—. Langileak baldintza hauetara egokitu behar izan ziren.

Bizileku eta janari baldintzak

Horri gehitu behar zaio, Bilboko industria-langileak behartuta zeudela ugazabek ipinitako barrakoetan pilatuta bizitzera eta kantinetan erostera. Enpresaburuak, euren aldetik, ez zuten legedia aldatzea nahi izan, eta langileak biltzen hasi ziren, langile mugimenduari...

Nazismoaren gorakada eta Depresio Handia

3.3. 1920ko hamarkadan, mugimendu naziek ez zuten emaitza onik izan. NSDAP alderdiak 100.000 militante diziplinatu zituen, beren Führer-a eta gainerako buruzagi naziak (Göring, Goebbels, Himmler) buru zirela. Nazien egoera aldatu egin zen 1929ko Depresio Handiaren ondorioz. Krisi ekonomikoaren ondorioak gogorrak izan ziren:

• Industria-ekoizpena erdira murriztu zen 1928 eta 1932 artean.
• Inflazioa zoratu egin zen.
• Langabezia-kopurua igo zen.

Ondorioz, soldaten murrizketak, patronalen porrotak eta miseria orokortua gertatu ziren. Herritarrek nazietan jarri zuten beren arreta larritua, aberria salbatzearen eta lehenera ekartzearen aldeko diskurtsoak zela medio. 1930eko hazkundeetan, Alemaniako bigarren alderdia...