Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Esparteroren Erregentzia (1840-1843)

Espartero erregina-ordetza eskuratu eta agintekeriaz agindu zuen. 1842an krisia hasi zen, Bartzelonako gertakarien erruz. Kataluniako ehungintza arriskutan zegoen, gobernuaren politika librekanbistak britainiar ehunen sarrera baimentzen zuelako.

Ondorioz, kale-istilu larriak izan ziren. Esparterok berak hartu zuen errepresioaren ardura, Bartzelona bonbardatzea agindu zuen eta ehunka lagun hil zituen.

Esparterok, prestigioa galduta, Londresera erbesteratu zen. Egoerak behartuta, erreginaren adin-nagusitasuna aurreratu zuten, hark 13 urte baino ez zituela.

Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Deialdiaren arrazoiak eta testuingurua

Espainiako Batzorde Zentralak (gobernua) Cadizen hartu zuen babesa. Erregea (Fernando...

Behin-behineko Gobernua (1931)

1931ko apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu zen hauteskundeetan, hirietan errepublikano eta sozialistek izandako garaipenek bultzatuta (landa-eremuan Alfontso XIII.aren aldekoek irabazi zuten). Errepublikaren alde zeuden alderdi politiko guztiek osatu zuten behin-behineko gobernua. Niceto Alcalá Zamora izendatu zuten Errepublikako Presidente. Beharrizanek bultzatuta, berehala hasi ziren erreformak egiten, geroagoko erreformen oinarriak ezarriz:

• Nekazaritza-erreforma
• Lan-erreforma
• Erreforma militarra
• Hezkuntza-erreforma

Kataluniako behin-behineko autonomia estatutua martxan jarri zuten. Giro soziala ez zen lasaia: CNTko anarkistek grebak antolatzen zituzten; Eliza eta gobernuaren arteko tirabirek antzinako antiklerikalismo...

Frankismoaren Oinarri Ideologikoak eta Legeak

Francoren diktaduraren oinarri ideologikoak honako hauek ziren:

• Nazionalismo espainiarra
• Nazional-sindikalismoa
• Nazional-katolizismoa
• Antiliberalismoa eta antikomunismoa

Erregimenaren zutabe nagusiak Armada, Eliza eta hainbat gizarte-talde izan ziren. Boterea egituratzeko, Funtsezko Legeak izenekoak promulgatu ziren:

• Lanaren Forua
• Gorteak Eratzeko Legea
• Espainiarren Forua
• Erreferendum Legea
• Estatuko Buruzagitzarako Ondorengotza Legea
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea
• Estatuaren Lege Organikoa

Garapen Ekonomikoa eta haren Arazoak (1957-1975)

1960ko hamarkadan, Espainiak hazkunde ekonomiko handia izan zuen, hainbat faktorek bultzatuta:

• Nazioarteko egoera ekonomiko ona.
• Atzerriko kapitalen etorrera masiboa.

Errestaurazio Sistema Politikoa

1. Errestaurazioaren Hasiera eta Oinarriak

Prozesu hau Errestaurazio garaian kokatzen dugu. Seiurteko Iraultzaileak hondoa jo eta Errepublika finkatzeko saiakerak huts egin ondoren, Borboien monarkia berrezarri zen, Alfontso XII.a buru zela. Esperientzia iraultzaileak zer ekarri zuen ikusita, Alfontso XII.aren alde jarri ziren gizarte eta politikako sektore asko, hala nola, apaizteria eta kontserbadoreak. Beste aldetik, bai armadak bai herriak pasiboki onartu zuten Borboiak berrezartzea, orokorrean, herriak gerrak amaitzea eta egonkortasuna lortzea nahi zuelako, Seiurtekoaren ezegonkortasuna sufritu ondoren. Horrela hasi zen Errestaurazioa, alderdi politikoen artean oreka eta batasuna lortzea zuen xede nagusia....

Ekonomia: Gerraosteko Autarkia eta Interbentzionismoa

Gerraostean, janari eskasiak errazionamendua eta gosea ekarri zituen. Gerra Zibila amaitzean, politika autarkikoa eta estatuaren interbentzionismoa izan ziren Espainiako ekonomiaren ezaugarri nagusiak. Helburua ekonomikoki bere buruarentzat aski ekoiztea zen, eta arantzel edo zergen bidez kanpoko produktuak garestitzen ziren (protekzionismoa).

Autarkiatik irekitasunera (1939-1957)

Erregimenaren hasieran, kanpo-politikak Espainia isolatuta mantendu zuen, eta barne-politikan, berriz, autarkia ekonomikoan eta sozialean oinarritutako sistema ezarri zen. 50eko hamarkadaren hasieran, gobernuak kontrolatzen zituen soldaten murrizketek eta salneurrien gorakadak lehen greba orokor garrantzitsua eragin...

Gaia: Gerra Zibila Euskal Herrian

1936ko uztailaren 18ko altxamenduak Euskal Herriaren lurralde-zatiketa ekarri zuen:

• Nafarroa eta Araba: Populazioaren zati handi batek altxamendu faxistaren alde egin zuen. Estatu-kolpeak arrakasta izan zuen, eta lurraldeak nazionalen menpe geratu ziren.
• Bizkaia eta Gipuzkoa: Altxamenduari aurre egin eta Errepublikarekiko leial mantendu ziren.

Egoera politikoa eta defentsa

• Gipuzkoan: Nahasmena nagusitu zen. Defentsa-batzorde ezberdinak, alderdi desberdinek gidatuak, koordinazio falta eragin zuten. EAJren zalantzak agerian geratu ziren.
• Bizkaian: Alderdiak batasunean aritu ziren, defentsa-batzorde bakarrean bilduta.

Gerraren garapena

Nafarroan eta Araban estatu-kolpe faxistaren garaipena eman zenez, gerra Gipuzkoan...

Ezkerreko koalizioaren krisia

Erreformek gizarte-sektoreen oposizioa izan zuten. Ekonomian ohiko arazoak zeuden eta 1929ko krisi ekonomikoaren ondorioak gehitu ziren. Errepublikak mesfidantza eragin zuen eta langabeziak gora egin zuen. Politikan arazo larriak izan ziren: indarkeria eta errepresioa. Alcalá-Zamorak Parlamentua desegin eta hauteskunde orokorretarako deialdia egin zuen.

Bi urteko kontserbadorea (1933-1936)

1933ko hauteskundeak eta gobernu-aldaketa

1933ko hauteskundeetan, emakumeek botoa emateko eskubidea izan zuten lehen aldiz Espainian. Eskuineko alderdiek koalizioa eratu zuten. Erradikalek gobernua osatu zuten eta erreformei buruzko politika errebisionista egin zuten, CEDA koalizioak ikuskatuta.

Zentro-eskuineko gobernuak

Gobernu...

Euskadiko Trantsizio Politikoa (1975-1980)

Trantsizioaren hasiera: Indarkeria eta Gatazkak

Franco hil ondoren, ETAren atentatu kanpainek eta eskuin muturreko taldeen ekintzek baldintzatu zuten trantsizio politikoa Euskadin. Gainera, gizarte eta lan gatazka ugari izan ziren, herritarrek askatasun publikoak eskatzen zituztelako.

1976an, trantsizioko gertaerarik odoltsuenetakoak gertatu ziren Gasteizen eta Nafarroan:

• Gasteizko martxoak 3: Poliziak bost langile hil zituen tiroka manifestazio batean.
• Jurramendiko gertaerak: Nafarroan, Jurramendiko kontzentrazio karlistan bi pertsona hil ziren.

Erakundeak sortzea eta Estatutuaren Proiektua

Erreforma Politikorako Legearen gaineko erreferenduma eta lehen hauteskunde demokratikoak egin ondoren, Euskal Legebiltzarkideen

Testuan ikusi ahal dugunez, garaiko egoera sozial lotsagarriaren kritika zorrotza burutzen du idazleak eleberriaren bitartez.

Eleberriaren kritika soziala eta langileen egoera

Peoien etxea: miseria eta higiene falta

Aresti pertsonaia bizi den “Peoien etxea” deskribatzen du hasieran, bertako langileek pairatzen duten bizimodu miserablea azalduz. Egun osoa lanean eman ostean, izerdiz edo euriz bustitako arropak soinean egiten zuten langileek lo, elkarri pilatuta. Etxeko airea usaitsu eta oxigenogabea bilakatzen zen. Higiene eskasari, gainera, geletako bizkarroiak gehitzen zitzaizkion.

Harrobia: langileen etsai gogorrena

Honez gain, langileen etsairik gogorrena harrobia zela zehazten du jarraian, bertako lurpeko meazuloetako arriskuak aipatuz,...