Independentzia Gerra (1808-1813): Kaosetik Liberalismora

Independentzia Gerraren Hasiera (1808-1813)

Independentzia Gerra 1808an hasi zen. Frantziako armada Espainian sartu, Penintsula osoa hartu, eta Napoleon Bonaparteren gidaritzapean, frantsesek errege berria aukeratu izanaren kontrako erreakzioa izan zen hura. Gerrak 1813. urtera arte iraun zuen, eta bitartean iraultza liberala hasi zen Espainian.

Gerraren Jatorria eta Aranjuezko Matxinada

1807an, Espainiak Frantziako armadari bere lurraldean sartzeko baimena eman zion, Portugal konkistatzeko eta horrela Britainia Handiaren kontrako blokeo ekonomikoa sortzeko. Akordio hori Fontainebleauko Itunaren bidez gauzatu zen.

Herritarrak oso haserre zeuden Napoleonen armadarekin. Haserre hura kleroak eta goi-aristokraziak sutatu zuten. Herritarrek Godoy kargutik kentzea eta Karlos IV.aren seme Fernando VII.a erregetzat nahi zuten.

Lehenengo herri matxinada Madrilen izan zen, 1808ko martxoaren 19an, Aranjuezko Matxinada deiturikoa. Ondorioz, Godoy epaitu eta Karlos IV.ak abdikatu egin behar izan zuen bere seme Fernando VII.aren alde. Baina liskar horretaz baliatuz, Napoleonek Karlos IV.a eta bere semea Baionan batu zituen. Napoleonen presioen ondorioz, hauek koroaren gaineko eskumen guztiak eman behar izan zizkioten, eta atzerrira erbesteratu. Hori dela eta, Napoleonek bere anaia Jose Bonaparte izendatu zuen Espainiako errege.

Jose I.a Bonaparteren Erregealdia eta Frantsestuak

Errege berriak Frantziako Iraultzaren hainbat lorpen Espainian zabaltzeko ahalegina egin zuen Baionako Estatutuan (1808) oinarrituta, baina haren ahaleginek ez zuten fruiturik eman. Erregimen Zaharra suntsitzeko urrats bat izan zen, baina erregearen aginpidea ahalbideratzen zuen, eta erlijio katolikoaren nagusitasuna aldarrikatzen zuen.

Jose I.ak laguntzaile talde txiki bat zuen: frantsestu deiturikoak. Baina herritarren gehiengoa bere aurka zegoen. Bere erregealdi laburrean gerra giroa nagusitu zen, baina garrantzi handiko hainbat erreforma abian jarri zituen:

• Inkisizioa bertan behera uztea.
• Jauntxoen erregimena kentzea.
• Ikastetxe publikoak sortzea.

Herri Matxinada eta Erresistentzia Antolatua

Frantziako indar okupatzaileen kontrako herri matxinada 1808ko maiatzaren 2an hasi zen, eta Napoleonen armadak gogor zapaldu zuen. Baina frantsesen kontrako gero eta altxamendu gehiago zeuden, beraz, 1813aren amaiera arte iraun zuen gerra suntsitzailea hasi zen.

Hainbat porroten ondoren (azken porrota Bailengo Bataila izanik), Napoleonek berak hartu zuen parte gerran. Frantsesen kontra altxatu zirenak batzorde lokal edo probintzialetan antolatzen hasi ziren, armada frantsesaren kontrako erresistentzia zuzentzeko. Batzorde horiek klero eta nobleziako kideek, funtzionarioek eta armada ofizialek osatu zituzten.

Probintzia batzorde guztietako ordezkariekin, Batzorde Zentral Gorena eratu zen, eta bera bihurtu zen erregearen ordezkari, legezko erregea itzuli arte, hau da, Fernando VII.a.

Kadizko Gorteak eta Liberalismoaren Ezarpena

Napoleonen armadak Madril berreskuratu zuen 1809an. Baina ez zuten Cadiz eskuratu, Britainia Handiak itsasoz babestuta baitzegoen. Batzorde Zentral Gorenak Gorteak biltzeko deia egin zuen, erregea kanpoan zela herrialdea nola gidatu erabakitzeko. Kadiz hiri liberala zen, eta britainiarrek babesten zuten itsasoz.

Gerrillen gerra sortu eta Iberiar Penintsula guztira zabaldu zen, frantsesak etengabe gerran egotera behartuz.

1812ko martxoaren 19an, Kadizko Gorteek "La Pepa" Konstituzio liberala aldarrikatu zuten, eta Espainian Erregimen Liberala ezarri zen.

Gerraren Amaiera eta Fernando VII.aren Itzulera

Napoleonen indar militarrak indarra galtzen joan ziren, Errusiako inbasio zailak eta Espainiako gerrillen gerrak sortu zizkieten eragozpenen ondorioz. Britainia Handiko armadak funtsezko zeregina bete zuen Wellingtongo dukearen gidaritzapean. Hari esker, espainiar-britainiar armadek frantsesen azken porrotak lortu zituzten, Gasteizko eta Irungo San Martzialeko batailak izanda.

Gerrillek Napoleon Pirinioetaraino atzera egitea eta Fernando VII.ari koroa itzultzea lortu zuten, Valentziako Itunaren bidez sinatua, 1813an.