Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Espainian, Berrezarkuntzaren garaian, industrializazioa oso eskasa zen. Herritar gehienek oso errenta txikiak zituztenez, ez zuten kontsumitzeko eta aurrezteko aukerarik ere, eta horrek industriaren garapena eragotzi zuen.

Euskal Herriko Industrializazioaren Gakoak

Euskal Herriari dagokionez, Euskal Herriko industrializazioa ezin da ulertu Bizkaiko burdin meategietan jasotakoa ezagutu gabe. Bizkaian, burdinaren ustiaketa eta eraldaketa aspaldikoa zen (burdinoletan lantzeko). Baina, lehengaia izan arren, foru legediak minerala atzerrira esportatzea eragozten zuen.

Industria Eremuak eta Babes Beharra

Espainia mailan, industria-eremu nagusiak Espainiako periferian zeuden: Katalunian, Euskal Herrian eta Kantaurialdean. Enpresa hauek kostu handiak eta...

1839ko urriaren 25eko Legearen Azterketa

Komentatu behar dudan dokumentua lege bat da: 1839ko urriaren 25eko Legea, hain zuzen ere. Gorteek egin zuten, Lehen Karlistaldia amaitu ondoren, Esparteroren proposamena entzun ondoren.

Erregina Isabel II.a zen, baina adin txikikoa zenez, bere amak, Maria Kristina Borboikoak, erregina gobernadoreak, berretsi eta argitaratzeko agindu zuen.

Ideia nagusia euskal lurraldeetako eta Nafarroako foruen trataera zen, lege hau indarrean jartzen den momentutik aurrera.

Dokumentuaren Izaera

Dokumentua lehen mailakoa da, juridikoa, eta edukiagatik sozio-politikoa dela esan daiteke.

1839ko urriaren 25ean sinatu eta publiko egin zen Jauregian (Madrilen izan daiteke), baina eragina lehen aipatutako lurraldeetan izan zuen....

EUROPAN: BIZTANLERIA

1. Zergatik gertatu zen Erdi Aroaren amaierako krisi demografikoa?

1. Hainbat faktorek eragin zuten Erdi Aroko amaierako krisi demografikoa: herrialdeen arteko etengabeko gerrak, uzta txarrak, gosetea, baina batez ere Izurri Beltza.

2. Non eta noiz agertu zen lehen aldiz Izurri Beltza Europan?

2. Turkian, 1347. urtean.

3. Nondik eta nola iritsi zen Izurri Beltza?

3. Asiatik zetorren merkataritzaren bitartez.

4. Nola hedatu zen Izurri Beltza?

4. Arratoiek eta arkakusoek transmititzen zuten birusa, bai merkatariek beraiek, bai haiek zeramaten merkantzian.

5. Zerk eragin zuen Europako populazioaren errekuperazioa XV-XVI. mendeetan?

5. Gerra gutxiago, uzta hobeak eta izurriaren gutxitasuna.

EUROPAN: EKONOMIA

6. Zer aldaketa egon ziren ekonomian Aro Modernoaren

Hamarkada Moderatua (1843-1853)

Narváezen Agintea eta Erabaki Nagusiak

• Alderdi politikoak: Demokrata, Progresista, Batasun Liberala, Moderatua eta Karlista.
• Agintea: Narváezek aginte osoa kontrolatu zuen eta ia diktadorea zen.

Aldi honetako erabaki garrantzitsuenak:

• Tronuan egonkortasuna lortzeko, Isabel II.a erregina egin zuten 13 urterekin.
• 1845eko Konstituzio Moderatua aldarrikatu zuten. Honek subiranotasun bikoitza edo konpartitua, bi ganbera (behe-ganbera eta goi-ganbera edo Senatua), norbanako askatasunen murrizketa eta erlijio katolikoaren ofizialtasuna ezartzen zituen.
• Guardia Zibilaren sorrera (1844). Gehienbat landa-eremua zaintzen zuen, eta herritarren protestak oso gogor zapaltzen zituen.
• Udalen Legea (1845). Zentralismo zorrotza ezarri

1.1.   BIZITZA

• Espainiako erregina izan zen (1833-1868). Fernando VII. Eta Mª Kristina Borboikoaren alaba.

• 13 urte zituelarik adin-nagusikoa kontsideratu zuten eta, gogoz kontra, bere lehengusu Frantzisko Asiskoa, Cadizko dukearekin ezkondu beharra izan zuen.

• Eskandalu franko izan zen, faboritoenganako zaletasuna zela-eta.

• Ez zen herriaren gustuko izan eta bi atentatu, behintzat, izan zituen.

Iraultza Loriatsuaren ondoren (1868) erbesteratu eta Parisen bizi izan zen, bere seme Alfontso XII.Arengan abdikatu zuelarik.

 1.2.   BERE ERREINALDIKO BEREIZGARRIAK 

• Koroa: Botere handiak ditu, ministroak izendatzen ditu, Gorteak desegin ditzake…

• Alderdi politikoak:

  • Moderatuak: Goi-burgesia, aristokrazia diruduna, sufragio zentsitarioaren aldekoak, konfesionalak,

Direktorioa eta Iraultzaren Bukaera

Konstituzioa onartzean, Konbentzioa desagertu eta Direktorioa hasi zen.

Direktorioa (1795-1799)

Agintea ahula zen. Erregezaleak eta iraultzaileak matxinatzen ziren, eta indarra erabili behar izan zen. Sieyèsek estatu-kolpea prestatu zuen Napoleonen laguntzaz. Napoleonek Brumaireko 18an estatu-kolpea eman eta Direktorioa desegin zuen. Napoleon, Sieyès eta Ducos behin-behineko kontsul izendatu zituzten, eta horrekin iraultzaren bukaera iritsi zen.

Napoleonen Garaiko Europa

Kontsulatua (4.1)

Hasieran politika baketzailea ezarri zen. Inguruko lurraldeekin bakea sinatu zen, eta Elizarekin harremanak hobetzeko konkordatua sinatu zen. Katolizismoa Frantziako erlijio gisa onartu zen, Aita Santuak horrela onartuta. 1802an,...

Lehen Mundu Gerraren (1914-1918) Ondorio Nagusiak

Ondorio Demografikoak

Gerra izugarrizko hondamendi demografikoa izan zen. Guztira 10 milioi hildako eta beste 20 milioi zauritu izan ziren, baja militarrak kontuan hartuta. Zifra horiei erretagoardian gertatutako baja zibilak, goseak eta gaixotasunek sortutakoak gehitu behar zaizkie.

Ondorioz, jaiotza-tasa izugarri jaitsi zen. Egitura demografiko desorekatua geratu zen, sexuari eta adinari dagokionez, hildako gehienak gizonezko gazteak (borrokalariak) izan baitziren.

Ondorio Ekonomikoak

• Gerran parte hartu zuten herrialdeek aberastasun nazionalaren zati handi bat gerra finantzatzeko erabili zuten. Gainera, gerrako urteetan ordura arte nagusi zen liberalismo ekonomikoa desagertu zen.
• Gerra garatu zen

Frankismoaren sorrera eta izaera totalitarioa

1936ko uztaileko Estatu Kolpearen ondoren sortutako Gerra Zibila Francoren garaipenarekin amaitu zen. Honek erregimen totalitario bat ezarri zuen Espainian, Italiako erregimen faxista eta Alemaniakoaren antzerakoa. Errepublikaren sistema desegin zuen, lege nagusiak deuseztatuz, bereziki 1931ko Konstituzioa eta Autonomia Estatutuak.

Francok ideologia eta sistema berri oso bat eraiki behar izan zuen (nazionalkatolizismoa delakoa, “Una, Grande, Libre”). Francisco Franco berak erabateko garrantzia eta presentzia zuen (“Caudillo” edo “Generalísimo” ere deitua izan zen). Pertsonak zuen pisu eta eraginagatik Erregimen honi ere frankismoa deitu izan zaio.

Oinarri ideologikoak eta egitura juridikoa

Frankismoak...

Diktaduratik Errepublikara: Trantsizioa eta 1931ko Hauteskundeak

1931ko Apirileko Udal Hauteskundeetan, Donostiako Ituneko partaideak (sozialistak, errepublikarrak eta katalanistak) hiri nagusietan garaile ateratzean, Alfontso XIII.ak tronua utzi behar izan zuen eta Monarkia suspentsoan geratu zen. Ituneko indarrek berehala aldarrikatu zuten II. Errepublika hiri guztietan (Apirilaren 14an, Eibarren Apirilaren 13an), eta Katalunian Errepublika Kataluniarra aldarrikatu zen Estatuaren barruan.

Estatu eredu berriaren aurrean bi jarrera nagusi agertu ziren:

• Iraultza sozialista edo nekazal erreformak bultzatzeko egoera baliatu nahi zutenak.
• Estatu egitura berri hutsa (errepublika demokratiko eta liberala) aldarrikatzen zuten erdi eta goi-mailako klaseak.

FEDERICO...

Industrializazio prozesua XVIII. mendeko bukaeran hasi zen Britainia Handian, baina XIX. menderako ez zen Espainiara iritsi. Industrializazioa ez zen gauzatu Espainiako lurralde guztietan (Bizkaia, Gipuzkoa, Katalunia, Asturias eta Andaluzia), eta horrek areagotu egin zuen “barruko Espainia nekazari eta atzeratua” eta “periferiako Espainia industrial eta modernoa”-ren arteko kontrastea.

Industriak Euskal Herrian, III. Gerra Karlistaren (1872-1876) ondoren izan zuen gorengo garaia. Gerra amaitzean, burdinaren esportazioa areagotu egin zen eta, horri esker lortutako kapitalekin, Bilboko itsasadarraren ezkerraldean benetako industria iraultza burutu zen.

XIX. mendearen amaieran, Espainiako merkatua atzerriko industriek hornitzen...