Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ideia nagusia

Autarkia ezartzea → Autosufizientzia ekonomikoa bilatzen duen estrategia.

Testuaren kokapena

Testu mota: Lehen mailakoa, juridiko‑ekonomikoa.

Egilea: Kolektiboa. Francoren estatu totalitario berriaren burua.

Jasotzaileak: Espainiarrak (kapitala dutenak).

Garaia: 1939ko urriaren 25a. Gerra Zibila bukatu eta sei hilabete beranduago.

Testuaren analisia

• Industriaren eta autarkiaren garrantzia: Autarkia ekonomikoa —atzerritik produktuak inportatzeko beharrei aurre egiteko eta lurraldean ekoizpena sustatzeko asmoz—.
• Nazio‑intereseko industrien sustapena: Industria batzuk “nazio intereseko” gisa deklaratzeko modu bat ezartzen du.
• Onurak: Desjabetzeko aukera, zergen murrizketa %50 arte, gutxieneko etekin bat bermatzea eta aduana‑eskubideetan

XIX. mende bukaera Espainian industria-iraultzaren garapenak markatu zuen. Horrez gain, garai honetan bi mugimendu jaio eta garatzen hasi ziren: langile mugimenduak eta nazionalismoak (gure kasuan, euskal nazionalismoa).

Industrializazioa eta gizarte-aldaketak

• Burgesia industrial berria: Bizkaian eta Gipuzkoako zonalde zehatzetan sortu zen, Errestaurazioko sistemarekin eta 1878ko Kontzertu Ekonomikoekin identifikatuz.
• Proletariotzaren sorrera: Espainia osotik etorritako langileek hirietako eta fabriketako egitura sozioekonomikoa aldatu zuten, patronoen arteko erlazio paternalistarekin bukatuz.

Euskal nazionalismoaren sorrera

Garapen industrialak eta immigrazioak euskal gizarte tradizionalarekin haustura ekarri zuen. Horregatik, “erro” euskaldunen...

1. Auzitegiak eta 1931ko Konstituzioa

Auzitegien autonomia eta independentzia ziren justiziaren oinarria. Epaimahaiak ezarri ziren eta Berme Konstituzionalen Auzitegia sortu zen, legeak Konstituzioarekin bat zetozela ziurtatzeko, norbanakoaren eskubideak babesteko eta estatuaren eta eskubide autonomoen arteko gatazkak konpontzeko.

1931ko Konstituzioa adostasunik gabekoa izan zen. Eskubide eta askatasun asko jasotzen zituen eta botereen erabateko banaketa ezarri zuen.

2. Azañaren Biurteko Erreformista (1931-1933)

Konstituzio berria ezarri baino lehen, hainbat erreforma egin ziren Espainiako gizartea eta politika modernizatzeko:

Erlijio-politika

Eliza eta Estatua bereizteko lege-multzo bat garatu zen:

• Dibortzioaren legea: Ez zuen zalantzan jartzen

Berrezarkuntzaren krisia (1902-1923)

Alfonso XIII.aren erregealdiko lehen aldian (1902-1923) Berrezarkuntzako erregimenaren dekadentzia begi-bistakoa izan zen. Bi alderdi nagusietan gero eta zatiketa handiagoa zegoen, barne-gatazka asko eta lider historikoen desagerpena zirela medio. Erreforma saio guztiek porrot egin zuten.

Jauntxokeria ahulduz joan zen bitartean, oposizioak gora egin zuen, batez ere hiriguneetan. Marokoko arazo kolonialek eta militarren ekintza errepresiboek prestigio eskasa areagotu zuten. 1909ko Aste Tragikoa, Bartzelona aldean gertatua, horren adibide argia izan zen.

Sistemaren suntsipena eta diktadura

1917tik aurrera sistemaren suntsipena azkartu zen. Urte hartan hiru protesta nagusi gertatu ziren:

• Langile-mugimenduaren greba

GAIA: Foruak eta Liberalismoa

Maria Kristinaren erregeordetza garaian

Lehen Gerra Karlista (1833-1840)

1. Bi bando aurrez aurre

Fernando VII.a hil zenean (1833), tentsioak areagotu ziren. Tronua bere alabari (Isabel II.a) utzi zion, eta Maria Kristina izendatu zuten erreginaorde.

• Absolutistak: Erregearen anaiaren aldeko jarrera hartu zuten (Karlos Maria Isidro).
• Bi bandoak: Karlistak eta liberalak.

2. Gerraren garapena

• Zazpi urtez iraun zuen gatazkak: absolutistak liberalen aurka borrokatu ziren.
• Gunea: Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa izan ziren nagusi, baina Kataluniara eta Aragoira (Maestrazgoa) ere hedatu zen. Gerrilla taktika erabili zen.
• Gerraren etapak:
  • Lehenengo aldia (1833-1835): Iparraldeko kanpaina. Karlistek landa eremua kontrolatu

Espainiako Trantsizioaren Hasiera eta Bilakaera

Espainiako Trantsizioa 1975ean hasi zen, Franco hil zenean, Joan Karlos I.aren aldarrikapenarekin, eta 1982an amaitu zen PSOEren garaipenarekin; horrek demokraziaren finkapena ekarri zuen.

Adostasunean Oinarritutako Aldaketa

Demokrazia hausturarik gabe eraiki zen, erakunde frankistetatik abiatuta. Aldaketa baketsua izan zen, alderdien arteko akordio batean oinarritua. Alde batetik, indar politiko frankistak (erregea eta irekitasunaren aldekoak) eta, bestetik, oposizio demokratiko-liberalak eta ezkerra (bere jarrera erradikalenak alde batera utzi zituena) egon ziren. Frankismoaren inmobilistak ("bunker" deritzona) eta ezker muturrekoak prozesuaren aurka agertu ziren.

Arias Navarrotik Adolfo Suarezeraino

Franco...

Fronte Popularraren Sorrera eta Testuingurua

Ezkerraren eta eskuinaren arteko gatazka handitzen ari zen, eta ez zirudien konpontzeko aukerarik zegoenik. Eskuinarentzat, iraultza mugimendu hauek legea eta Errepublika amaitzeko saiakerak ziren; ezkerrarentzat, aldiz, eskuineko gobernuek ez zuten herriaren nahia betetzen eta faxismorako bidea hartzen ari ziren. CEDA alderdia Europan goraka ari ziren faxismoekin (Hitler eta Mussolini) harremanetan jartzen zuten.

Batasunaren Beharra: Faxismoaren Aurkako Frontea

Egoera horren ondorioz, ezkerreko indarrek garbi ikusi zuten batasunaren beharra zegoela. Estrategia eta behar horretatik sortuko da Fronte Popularra. Ezkertiarren politika estrategia aldatu behar izan zuten: beharginak, erdiko klaseak, alderdi...

1. Gerra galdu ondorengo euskal probintzien egoera

Mendekoak: Matxinatuek zuzeneko eragina izan zuten neurriak hartu zituzten. Gerran hildakoek, ihes egin zutenek eta presoek populazioaren bilakaera baldintzatu zuten.

• Ekonomikoki: Gerra amaitzean, Euskal Herriko industria berriro ere produkzioan hasi zen 40ko hamarkadan. Euskal burgesiak agintea berreskuratu zuen eta Estatuarentzat ezinbestekoa bilakatu zen.
• Politikoki: Zentralismo politikoa ezarri zen eta Kontzertu Ekonomikoak baliogabetu ziren. Erregimenaren kontra, EAJ (PNV) izan zen oposizio nagusia. Errepresio eraginkorrak guztiz oztopatu zuen lan politiko-sindikala.

1945ean, Baionako Hitzarmena izenpetu zuten euskal indar abertzale guztiek, Eusko Jaurlaritzari sostengua emateko eta monarkia...

1939ko Erantzukizun Politikoaren Legea

Aztergai dugun testua 1939ko otsailaren 9an idatzitako Erantzukizun Politikoaren Legea da. Testu juridiko bat da, lege-dekretu izaera duena. Jatorri aldetik, lehen mailako iturria da, eta eduki aldetik, politikoa; Gerra Zibilaren garaian errepublikanoak zigortzeko sortu baitzen.

Egilea eta helburua

Egilea Espainiako gobernua izan zen, Francoren boterepean. Hartzaileak Espainiako herritarrak ziren, bereziki ezkerrekoak eta erbesteratuak. Helburu nagusia errepresioa ezartzea eta arauak jakinaraztea zen.

Legearen egitura

Testua bi zatitan bana daiteke:

• 1. zatia: Legearen helburua, "matxinada gorria" prestatu zutenen errua garbitzea.
• 2. zatia: Hiru artikulu nagusi, errudunak zehaztuz eta Fronte Popularraren erakundeak

testua: Kokapena

Testu mota iturriaren arabera, testu historiko primarioa da; formaren arabera, diskurtso parlamentarioa da; eta gaiaren arabera, testu soziala da. Egilea Clara Campoamor (Madril, 1888 – Lausana, 1972) da, Espainiako politikari eta militantzia feministaren aitzindaria. Testua kolektibo bati zuzenduta dago eta bere helburua publikoa da. Garaia: Madril, 1931ko irailaren 1a, Gorte Jauregian.

Analisia

Gai nagusia emakumearen eskubideak aldarrikatzea da. Testuak Clara Campoamorrek Diputatuen Kongresuan egindako hitzaldietako baten zatiak aurkezten dizkigu, Luis Jiménez de Asuak aurkeztutako konstituzio-proiektuari buruzko eztabaiden barruan.

• Lehen lerrokadan: Gizonen eta emakumeen arteko desberdintasuna bermatzen duten printzipioen