Espainiako Bigarren Errepublika: Erreformak eta Bilakaera

1. Auzitegiak eta 1931ko Konstituzioa

Auzitegien autonomia eta independentzia ziren justiziaren oinarria. Epaimahaiak ezarri ziren eta Berme Konstituzionalen Auzitegia sortu zen, legeak Konstituzioarekin bat zetozela ziurtatzeko, norbanakoaren eskubideak babesteko eta estatuaren eta eskubide autonomoen arteko gatazkak konpontzeko.

1931ko Konstituzioa adostasunik gabekoa izan zen. Eskubide eta askatasun asko jasotzen zituen eta botereen erabateko banaketa ezarri zuen.

2. Azañaren Biurteko Erreformista (1931-1933)

Konstituzio berria ezarri baino lehen, hainbat erreforma egin ziren Espainiako gizartea eta politika modernizatzeko:

Erlijio-politika

Eliza eta Estatua bereizteko lege-multzo bat garatu zen:

• Dibortzioaren legea: Ez zuen zalantzan jartzen erlijio-ezkontza.
• Jesusen Lagundia: Desegin eta haren ondasunak nazionalizatu ziren.
• Erlijio-konfesioen eta kongregazioen legea: Estatuak Elizari ekarpenik ez egitea erabaki zen.

Lan-arloko erreformak

Largo Caballero Lan ministroak gobernuak hasitako politika sozialarekin jarraitu zuen. Honako lege hauek onartu ziren: Lan kontratuen legea, epaimahai mistoen legea eta langile-elkarteen legea.

Lurralde-antolamendua

Arazo bat izaten jarraitzen zuen eta Konstituzioa irtenbide bat ematen saiatu zen, eskualdeei autonomia-eskubidea aitortuz.

• Katalunia: Negoziazioaren ondorioz, autonomia-gobernu bat adostu zen. Nuriako Estatutua idatzi eta plebiszitu bidez onartu zuten.
• Euskadi: Euskal Estatutua egitea zaila eta konplexua izan zen, desadostasun sakonak zirela eta.

Hezkuntza-erreforma

Espainian zegoen atzerakuntzari aurre egiteko, irakaskuntza aurrerakoia bultzatu zen metodo erlijiosoen ordez. Baliabide gutxi zegoenez, ezin izan zen Elizaren monopolioa guztiz ezabatu, baina hobekuntza nabarmenak egin ziren:

• Lehen hezkuntzako 10.000 eskola eraiki ziren.
• Irakasleen soldatak igo eta ikasketa-planak berritu ziren.
• Liburutegi-sarea ugaritu eta Misio Pedagogikoak sortu ziren.

Erreforma militarra

Armada modernizatu nahi zen, aginte gehiegi eta material zaharkitua baitzituen. Neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Ofizial kopuru handiari erretiroa eskaintzea.
• Zaragozako Akademia Nagusia ixtea.
• Afrikako jeneralen nagusitasuna mugatzea.
• Eraso Guardia (Guardia de Asalto) sortzea ordena publikorako, Guardia Zibila desegin beharrean.

Nekazaritza-erreforma

Premiazkoa zen finka handiak desjabetzeko legea osatzea. Nekazaritza Berrikuntzako Oinarrien Legea 1932an onartu zen, hiru xederekin: modernizazio teknikoa, latifundismoa amaitzea eta jabetzak modu justuagoan banatzea.

Sanjurjo jeneralaren estatu-kolpearen porrotak prozesua azkartu zuen, goi-aristokraziaren lurrak desjabetuz. Hala ere, burokraziak eta jabeen aurkaritzak erreformaren porrota ekarri zuten, nekazarien eskaerei erantzun ezinik.

3. Azañaren Gobernuaren Krisia

Koiuntura ekonomikoa

Ekonomia eskasa zen: langabezia, merkataritza-defizita eta lehiakortasun txikia. 1929ko krisiak beranduago eragin zion Espainiari, baina esportazioak gutxitu eta inbertsio pribatuak jaitsi ziren. Errepublikak zor publikoaren bidez eta errepide-planekin jarraitu zuen.

Gizarte-gatazka

Giroan proletarioen eta ugazaben setakeria nabaritzen zen. CNT sindikatuak greba eta lur-okupazio asko eragin zituen. Gatazka larriena 1933ko Casa Viejas-eko gertakaria izan zen. Honek gobernua higatu zuen eta 1933ko irailean Azañak dimisioa eman zuen. Ondoren, hauteskunde orokorrak antolatu ziren, non emakumeek lehen aldiz botoa eman zuten.

4. Biurteko Eskuindarra (1933-1935)

Hauteskundeetan CEDA (Gil Robles) eta Errepublikar Alderdi Erradikala (Lerroux) nagusitu ziren. Erreforma asko deuseztatu zituzten:

• Militarrei eta monarkikoei amnistia eman zitzaien.
• Nekazaritza-erreforma gelditu eta lurrak itzuli ziren.
• 1934ko Iraultza: Katalunian Lluís Companysek Kataluniako Estatua aldarrikatu zuen, baina porrot egin zuen. Asturiasen, meatzariek iraultza sozialista abiatu zuten; gobernuak Franco jenerala bidali zuen matxinada menderatzera, errepresio gogorra erabiliz.

5. Fronte Popularra (1936)

Faxismoaren gorakadari aurre egiteko, ezkerreko indarrak Fronte Popularrean bildu ziren. 1936ko hauteskundeak irabazi zituzten, amnistia eta erreformak berreskuratzeko programarekin. Eskuina Bloke Nazionalean bildu zen.

Gobernu berriak Biurteko Erreformistako legeak berrezarri zituen. Hala ere, konspirazio militarrak indartu ziren. 1936ko uztailaren 17an eta 18an, Mola eta beste militar batzuk matxinatu ziren, Gerra Zibila hasiz.

Eranskina: San Agustinen Filosofia

San Agustinen arabera, gizakia beti dago zoriontasunaren bila eta ez da inoiz asetzen, desio infinituak dituelako. Desioen eta zoriontasunaren arteko lotura Jainkoaren bilaketarekin lotuta dagoela dio; Jainkoarekin egotean aurkitzen da betetasuna.

Bere ustez, zorion iraunkorra ez datza desira materialen asebetetzean, baizik eta egiaren bilaketa etengabean eta Jainkoaren borondatearekin bat egitean.