Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Kausak eta Testuingurua

Gerra Zibilaren ondorio gogorrak eta Espainiako gobernuaren politika ekonomikoaren egoera zela eta, 40ko hamarkadan Espainiako ekonomiak hondoa jo zuen. Erregimen berriaren politika ekonomikoaren helburu nagusia autosufizientzia lortzea zen, eta horrek ondorio handiak ekarri zituen kanpo-merkataritzan, produkzioan eta produktuen banaketan. Horrela, Espainiako ekonomia kaltetuta geratu zen, eta zailtasun handiak sortu ziren herrialdean.

Autarkiaren Ezaugarri Nagusiak

Frankistek autarkia gerraren suntsiketen ondoren espainiar ekoizpena babesteko modu bat zela defendatzen zuten, gerrak eta ondorengo isolazionismoak markatutako testuinguru batean. Autarkia politika hau agintari frankisten hautu bat izan zen, helburu nagusia...

Autarkia Ekonomikoa Frankismoan (1939-1950)

Kausak

Gerra Zibilaren ondoren, Francoren diktadurak nazioarteko isolamendu politiko eta ekonomikoa pairatu zuen, II. Mundu Gerran Ardatz faxistari emandako babesagatik. Testuinguru horretan, erregimenak autarkia ekonomikoa ezarri zuen, Espainiaren autosufizientzia bilatuz. Helburu nagusia gerraosteko ekonomia suntsitua berreraikitzea zen.

Ideologia nazionalista eta autoritarioak Estatuaren kontrol zorrotza ezarri zuen ekonomiaren arlo guztietan, atzerriko inbertsioak eta merkataritza ia erabat baztertuz. Ondorioz, esportazioak eta inportazioak murriztu ziren eta barne ekoizpena sustatu zen. Erregimenak nekazaritzan eta industrian autohornikuntza lortu nahi izan zuen, baina nekazaritza ekoizpena %25...

Clara Campoamor eta Emakumeen Sufragioa (1931)

Clara Campoamorrek 1931ko irailaren 1ean Espainiako Errepublikako Gorteetan emandako hitzaldiaren zatia aurkezten da. Hitzaldi horretan, emakumeek bizitza politikoan duten rola azpimarratzen du, bereziki boto-eskubideari dagokionez. Iruzkina honela egingo dugu: kokapena, azterketa eta testuingurua. Azkenik, ondorio labur batzuk aterako ditugu testuaren garrantzia nabarmentzeko.

Kokapena

Iturriaren arabera, lehen mailako testu historikoa da. Formaren arabera, legebiltzarreko hitzaldia, eta gaiaren arabera, testu soziala. Clara Campoamor, politikaria eta feminismoaren aitzindaria. Hartzailea: Jende talde bati zuzendua eta helburu publikoa du. Madril, 1931ko irailaren 1a, Gorteen Jauregian.

Azterketa

Testua...

Clara Campoamor eta Emakumeen Boto Eskubidea

13. IRUZKINA: Clara Campoamor: Dokumentu hau Gorte Konstituziogileetan egindako hitzaldiaren zati bat da. Egilea Clara Campoamor izeneko emakume bat izan zen. Emakumeen eskubideen alde borrokatu zuen eta 1931ko Gorte Konstituziogileetako hauteskundeetan diputatu kargua lortu zuen lehen hiru emakumeetako bat izan zen. Gorteetan zeuden diputatuei zuzentzen zaie, baina gero publikoa egiten da. Helburua beste diputatu guztiak konbentzitzea da, emakumeen boto eskubidea onartzeko; horretarako hainbat argudio ematen ditu. Lehen mailako dokumentua da, edukiari dagokionez soziopolitikoa eta diskurtso bat da. 1931ko irailaren 1ean Madrilen argitaratu zen, Gorte Konstituziogileetako egunkarian zehazki. Hala...

1. Cadizko Konstituzioa (1812)

Testu hau 1812ko Konstituzioaren zenbait artikulu dira (testu artikulatua). Jatorriaren arabera, testu historikoa da, hau da, lehen mailako iturria, eta formaren aldetik juridikoa. Egilea kolektiboa da (Cadizko Gorteetako diputatuak), eta hartzailea ere kolektiboa; beraz, testu publikoa da.

Oinarrizko Printzipioak

1812ko Konstituzioaren oinarrizko printzipioak azaltzen dira testuan:

• Subiranotasun Nazionala: Subiranotasuna nazioari dagokiola nabarmentzen da (1.-3. art.). Espainiar nazioak Ameriketako koloniak barne hartzen zituen.
• Legearekiko Berdintasuna: Legearekiko berdintasuna eta zerga-betebeharra (8. art.) Antzinako Erregimenaren amaiera adierazten dute.
• Erlijioa: Erlijio katolikoa Estatuaren bakarra da (12. art.

Nazien Diktadura: Boterearen Kontsolidazioa

Boterearen Kontsolidazioa

Alderdi politikoak eta sindikatuak

• Alderdi politiko guztiak legez kanpo utzi ziren, Alderdi Nazia bakarrik onartuz.
• Sindikatuak debekatu eta Lanaren Alemaniako Frontea ezarri zen (Alderdi Naziaren kontrolpean).

Administrazioa eta Justizia

• “Ariarrak ez ziren” eta erregimenaren aldekoak ez ziren funtzionarioak kanporatu ziren.
• Epaileak Alderdiaren menpe jarri ziren, salbuespenezko epaitegiak sortuz (delitu politikoetarako).

Estatu zentralizatua

• Estatu federatuen botereak Reich-aren esku geratu ziren.

Errepresioa

• SS taldeari polizia-eginkizunak eman zitzaizkion eta Gestapo sortu zen (1933).
• Kontzentrazio-esparruak eraiki ziren (Dachau, 1933).

Alemaniako Reich Handiaren helburua

• “Bizitzeko

Errestaurazioaren Sistema Politikoa (1875-1923)

1. Sarrera

• 1874ko abenduaren 29an, Borboien monarkia berrezarri zen Espainian (Alfontso XII.arekin), Martínez Campos jeneralaren Saguntoko pronuntziamenduaren bidez.
• Antonio Cánovas del Castillok Sandhursteko Adierazpena idatzi zuen, monarkia konstituzional, katoliko eta parlamentario bat ezartzeko asmoz.
• Borboitarren itzulerak egonkortasuna lortzea zuen helburu, Seiurteko Demokratikoko ezegonkortasunaren ondoren.
• Cánovas del Castillo izan zen sistema berriaren arkitektoa. Erregimena moderantismora itzuli zuen, joera politiko desberdinak bateratu nahian.
• Helburu nagusiak: egonkortasun politiko eta soziala lortzea eta garapen ekonomikoa sustatzea.
• Sistema politiko honek 1923an Primo de Riveraren estatu-

Erasoen amaiera eta karlistaldien hasiera

• Foruen kontrako txostenak ugaritu ziren.
• Liberalek adierazi zuten ez zituztela foruak errespetatuko.
• Euskaldunak Karlos Maria Isidroren alde jarri ziren.

Gerra Karlistak

Lehen Karlistaldia (1833-1839)

• Fernando VII.a hil eta Lege Salikoaren bidez Maria Kristina erregeorde izendatu zen:
  • Liberal moderatuek boterea hartu zuten.
• Europako botereak banatu ziren:
  • Erresuma tradizionalistek Karlos onartu zuten.
  • Erresuma liberalek Isabel onartu zuten.
• Euskal Herrian arazoa arreta handiz jarraitu zen, foruak arriskuan zeudelako:
  • Herri guneak (kontserbadoreak) vs. hiriak (liberalak).
• 1833an, soldadu karlistek eta diputazioek Tomas Zumalakarregi buruzagi aukeratu zuten:
  • Armada karlista gehienak euskal herritarrak eta militar profesionalak

Sabino Arana eta Euskeldun Batzokijaren sorrera

1. Testuaren sailkapena eta testuingurua

Dokumentu honek ñabardura politiko nabarmena du. Aisialdi-zentro baten sorrera aipatzen badu ere, artikuluetan iritzi politiko argiak ageri dira.

Egilea: Sabino Arana Goiri

Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) sortzailea. Abando udalerrian jaio zen 1865ean (Bilbok 1870ean anexionatu zuen) familia karlista batean. Umetatik foru-sistemaren desagertzearen trauma jasan zuen. Zuzenbideko eta Filosofia eta Letretako ikasketak Bartzelonan egin zituen. 1893an hasi zuen bere jarduera politikoa Larrazabalen diskurtsoarekin.

Hartzailea: Euskal Herria

Euskeldun Batzokija Bilbon sortu zen Bizkairako, baina, artikuluetan ikusten denez, euskalduntzat jotzen diren lurralde guztietara...

Frankismoaren Azken Etapa: Garapena eta Krisia

Nazioarteko Onarpena eta Deskolonizazioa

1950eko hamarkadan, Francoren erregimenak nazioarteko onarpena lortzeko urratsak eman zituen. 1950ean, AEBekin eta Frantziarekin merkataritza-harremanak sinatu zituen. Gakoa 1953an iritsi zen, AEBekin hitzarmen ekonomiko eta militar bat sinatu zuenean. Horri esker, Francok gobernua sendotzea eta bere irudia hobetzea lortu zuen. Hitzarmenaren arabera, AEBek lau base militar sortu zituzten Espainian sobietarren aurkako erasoetarako, baina ez zuten Espainiaren defentsa bermatzen. Urte berean, Vatikanoarekin Konkordatua sinatu zuen, eta Espainia Nazio Batuen Erakundean (NBE) onartu zuten.

Garai horretan hasi zen kolonien deskolonizazioa, eta 1956an Marokoren independentzia...