Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Cadizeko Gorteak eta Iraultza Liberalaren Hasiera

Gerrarekin batera, iraultza-saioa eman zen Espainian. Batzorde Zentralak Cadizera egin zuen ihes, garai hartan frantsesen menpe ez zegoen hiri bakarra baitzen. Batzorde zentrala erregentzia bihurtuta, Gorteak deitu zituen Cadizen. Diputatuen artean gizarte-sektore anitzetako pertsonak zeuden:

• Absolutistak: Erregimen zaharrari eutsi nahi zioten.
• Ilustratuak: Tarteko erregimena ezarri nahi zuten, absolutismoaren eta nazioaren subiranotasunean oinarritutako eredu konstituzionalaren artekoa.
• Liberalak: Antzinako erregimenetik erregimen liberalera pasatu nahi zuten.

Cadizeko Gorteen Jarduera Legegilea

Cadizeko Gorteen jarduera legegilea sekulakoa izan zen, ordura arte indarrean egondako printzipioekiko...

Alemaniako Batasuna

XIX. mendearen erdialdean, Alemania 39 estatutan banatuta zegoen, baina Prusiak batasuna bultzatu zuen. 1848ko iraultzetatik sortutako Frankfurteko parlamentuak Alemania bateratzea proposatu zuen, Prusiako erregea tronuan zela.

Danimarkaren aurkako gerra

• Danimarkako Holstein eta Schleswig dukerrietako biztanleriaren gehiengoa prusiarra zen.
• 1863an, Frederiko VII.a oinordekorik gabe hil zen.
• Danimarkak bere konstituzioa inposatu zien dukerrietako herritarrei, haien legeak suntsituz. Horrek Prusiaren haserrea eragin zuen.
• Prusia eta Austria aliatu ziren, Danimarka eraso eta Holstein eta Schleswig konkistatu zituzten, gero lurraldeak banatuz.

Austriarren aurkako gerra

• Prusiak Napoleon III.arekin bakea adostu eta Viktor Emanuelekin

Isabel II.aren Agintaldia eta Biurteko Progresista

1844. urtean, Isabel II.a adindua deklaratu zutenean (13 urterekin), bere zuzeneko agintaldia hasi zen. Etapa honetan liberal moderatuak nagusitu ziren, baina 1854an gertatutako iraultzaren ondorioz, progresistek hartu zuten Gobernua, Biurteko Progresistari hasiera emanez. Justu momentu honetan kokatu behar dugu komentatzen ari garen testua.

Biurteko Progresista (1854-1856)

Biurteko Progresistan, Espartero zen gobernuko lehendakaria eta O’Donnell gobernu kidea. Azken honek Batasun Liberala izeneko alderdia sustatu zuen: zentroko alderdia, hain zuzen ere. Joera liberal argiko gobernua izan zen eta oso neurri garrantzitsuak hartu zituen.

Neurri Garrantzitsuenak

Politika Arloa

Gizabanakoen eskubideak...

Cadizko Gorteen deialdia: Osaketa eta ezaugarriak

Ehun urtetan Borboitarrek ez zituzten Gorteak deitu, eta 1810eko iraultzan Cadizen berriro ere bildu ziren. 1812ko Konstituzioak herrialdea aldatzeko nahia zutela adierazten zuen, Espainian monarkia liberala eta parlamentu-monarkia ezarriko zuten eraldaketa garrantzitsuak aplikatuta.

Gorteen osaketa eta gizarte-taldeak

Gerrarekin, goi-noblezia eta Elizako hierarkia ia-ia ez ziren Cadizen ordezkatuta egon. Cadizen bizi ziren probintzietako ordezkoak bilatu ziren, baita Amerikako espainiar lurraldeetakoak ere. Gorteetan trebakuntza intelektuala zuten erdiko klaseak ziren nagusi:

• Elizgizonak
• Abokatuak
• Funtzionarioak
• Katedradunak
• Militarrak
• Industria eta merkataritza-burgesiako kideak

Aitzitik, ez zeuden

Euskal Autonomia Aldeko Bide Luzera (1931-1937)

1876an Euskal Herrian foru instituzioak galdu ondoren, aldarrikatu zuten autogobernua. XX. mende hasieratik autonomia estatutu baten itxura hartu zuen, baina Errepublikan mugimendu baten hasiera eman zitzaion.

Euskal Autonomiaren Prestakuntza

1918an Eusko Ikaskuntza sortu zen, eta ideologia politiko ezberdineko jendeak parte hartzeaz gain, euskal autonomiaren prestakuntza lanetan parte hartu zuen II. Errepublika garaian. Garai hartan, euskal mapa politikoak hiru ildo nagusitara jo zuen:

• Eskuindar tradizionalistak.
• Gune errepublikazale sozialistak.
• Euskal nazionalismoa.

Nazioanlistak ezkerreko indarren aurka joan ziren, gizarte ordena eta katolizismoa babesten zituztelako, eta ezkerreko indarren aurka,...

1931ko konstituzioa

Sarrera

1931ko Konstituzioa

Sarrera: Izaera juridiko-politikoa duen testua da, konstituzio bat delarik (lege gorena). 1931ko abenduaren 9an Espainiako Gorteek onartu zuten. Espainiako Gorte hauen partaide gehienak errepublikano-sozialistak ziren eta konstituzio hau 1931ko uztailaren 18an proposatua izan zen, arren ez zen abenduaren 9a arte onartua izan. Iturri zuzena dauka eta publikoa den testua da.

Konstituzioaren egitura

Ez dago konstituzio osoa hemen, baizik eta artikulu batzuk. Egiaz, konstituzio osoak honako antolaketa dauka:

• Hitzaurre bat (1–7. artikuluak)
• Bederatzi titulutara banatuta:

• Lehenengo tituluan: nazioaren antolaketa azaldu (8–22. artikuluak)
• Bigarren tituluan: nazionalitateaz mintzo da (23–24. artikuluak)
• Hirugarrenean:

Frankismoaren aurkako oposizioa eta ETAren sorrera

Herriaren kultura-identitatea defendatzeagatik, oposizio berriaren ezaugarrien artean, aipatzekoa da langile mugimendua berragertu zela, grebak ugalduz, errebindikazio laboralaz gain, sozio-politikoak ere eginez.

ETAren sorrera eta erradikalizazioa

Ezbairik gabe, hamarkada honetan Euskadiren historiako gertaera garrantzitsuenetako bat izan zen, oso ondorio latzak eragin zituena. EAJ eta alderdiko gazteen artean tentsioa hazi zen, EKIN EAJtik banandu zen arte. Geroxeago, EKINetik ETA (Euskadi Ta Askatasuna) sortu zen, Euskal Herriaren autodeterminazioa lortzeko helburuarekin. ETAren eta beste talde nazionalisten artean aldeak areagotu ziren, harremana hautsi zuten arte. ETAren tesiak erradikalizatuz...

Ekonomiaren garapen aldia

1956. urtean, arazo ekonomiko eta finantzario ugari zeuden. Autarkiak zuen eraginkortasun eza agerian geratu zen, eta liberalizazioaren beharra zegoen.

a. Egonkortze eta garapen planak

Opus Deiko teknokratek neurri berriak sortu zituzten. 1957-1959 urteen artean Egonkortze Plana osatu zuten, ekonomia bultzatu eta berritzeko:

• Pezeta debaluatu zuten: defizita murrizteko eta esportazioei mesede egiteko.
• Soldatak izoztu eta gastu publikoa gutxitu zuten.
• Kanpo inbertsioetara ireki ziren eta merkataritza liberalizatu zuten.
• Zerga-sistema aldatu zuten, irabazi publikoak areagotzeko.

Egonkortze Plana ez zen alde txarrik gabekoa izan:

• Ekonomiak gutxi gorabeherako garapen orekatua lortu zuen.
• Kontsumoak eta erosteko ahalmenak behera egin

Egonkortze Plana eta Garapen Ekonomikoa

PEN (Egonkortze Plan Nazionala) 1962ra arte luzatu zen. Ondorioz, langabezia handitu egin zen, baina, dena dela, egonkortze-planak ogasuna hobetu zuen eta garapen-plan batzuei hasiera eman zitzaien, “milagro español” delakoan bilakatu zirenak. Ekonomia-garapenaren helburua hirien hazkundea bultzatzea zen; horregatik, gune industrial berriak sortu ziren ekonomia-desorekak murrizteko.

Hazkundearen Hiru Zutabe Nagusiak

1960 eta 1975 artean, Espainiako ekonomiak %7ko igoera izan zuen urtero, eta hau hiru faktore nagusiren menpe zegoen:

• Emigrazioa: Espainiar asko atzerrira joan ziren eta bueltan dibisak ekarriko zituzten balantza komertziala orekatzeko.
• Turismoa: Espainiako klima eta prezio baxuak erakarrita.