Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Frantziako Iraultzaren Hasiera (1789)

1789an, Frantziako burgesiak krisi-egoera baliatu zuen iraultza pizteko. Iraultzaren ondorioz, boterea bereganatu zuen.

Iraultzaren Aurreko Egoera

• Estamentuzko Gizartea

  Gizarte-eredu horretan, nobleziaren eta kleroaren pribilegioei eusten zitzaien, gainerako biztanleen kontura.

• Ekonomia Krisia

  Ekonomia krisian zegoen 1780tik, etenik gabe. 1789an krisia areagotu egin zen: oinarrizko produktuen prezioetan zuen eragina, batez ere, ogiaren prezioan.

• Ogasunaren Defizita

  Krisiaren beste alderdi bat Ogasunaren defizita zen.

• Politika Krisia

  Politikan ere krisia zegoen. Luis XVI.a erregeak babesa galduz joan zen herriaren eta pribilegiatuen artean.

Asanblea Nazionalaren Eraketa

Uztailean, hirugarren estatuko ordezkariek Asanblea

II. Inperioa

1848ko iraultzaren ondoren, Louis Napoleon Bonaparte II. Errepublikako presidente bihurtu zen. Denborarekin autoritarioagoa bilakatu zen eta konstituzio berri bat ezarri zuen. Onartua izan ondoren, bere burua enperadore aldarrikatu zuen.

Inperio autoritarioa (1852-1860)

Gobernatzeko bonapartismoan oinarritu zen: "Boterearen legitimotasuna herritik dator, baina gobernatzeko modua autoritarioa izan behar da". Gobernukideek enperadorearen aginduak betetzen zituzten.

Inperio Liberala

Enperadoreak boterea galtzen hasi zen, batez ere arrazoi hauengatik:

• Elizaren babesa galdu zuen, Italiaren bateratze-prozesuan laguntzeagatik.
• Beste alderdi politikoak antolatzen hasi ziren.
• Langile-mugimenduak indartu ziren.

III. Errepublika

Prusiaren aurkako guda...

1820ko iraultzak

1820ko iraultzak erregimen liberalak ezartzeko lehen saiakerak izan ziren. Iraultza-mugimenduak Mediterraneoan eta Europako ekialdean agertu ziren. Garai honetan, erregimen konstituzionala ezarri zen eta potentzien aliantzek ordena zaharra berreskuratu zuten.

Arrakastak eta adibideak

• Greziako altxamenduak Turkiar Inperioaren aurka izan ziren eta arrakasta partekoa izan zuten.
• Amerikako kolonien altxamenduak Espainiarren eta Portugalen aurka egin ziren, eta arrakasta lortu zuten.

1830ko garaipenak

Mugimendu iraultzaileak Frantzian hasi ziren. Karlos X.ak erregimen zaharrera itzultzeko ahalegina egin zuen, baina erregeak abdikatu egin zuen eta Luis Felipe Orleanskoa errege egin zen; ondorioz erregimen konstituzional moderatua ezarri...

Independentzia Gerra

Baionan hori gertatzen ari zen bitartean, espainiarren haserrea handitzen hasi zen, errege-familiak alde egin baitzuen. Horregatik, jendea Madril okupatzen zuten frantsesen aurka altxatu zen.

Azkenean, altxamendu horiek 1808an Espainia osoan zabaldu zen gerra ekarri zuten, hau da, Independentzia Gerra. Altxamendu horiek zigortzeko, Murat jeneralak erreboltariak fusilatzeko agindua eman zuen.

Gerrako bi talde nagusiak

Altxamenduak egiten jarraitzen zuten, eta bi taldetan banatzen zirela esan daiteke:

• Frantsestuak: Gutxiengo liberalek eta despotismo ilustratua defendatzen zuten zenbait nobleek osatzen zuten. Hauek, Josef I.aren gobernua defendatzen zuten pentsatzen zutelako, batetik, ilustratuek nahi zituzten erreformak egin ahal

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868ko Iraultza: "La Gloriosa"

Cádizen hasitako altxamenduaren ondorioz, Elisabet II.a erregina Frantziara erbesteratu zen, ez baitzuen beharrezko babesik lortu.

1869ko Konstituzio Demokratikoa

Union Liberal alderdiak eta aurrerakoiek osatutako konstituzioa izan zen. Honako ezaugarri hauek zituen:

• Gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen.
• Estatu eredua monarkia demokratikoa zen.

Errege demokrata baten bila (1869-1870)

Elisabet II.a erbestean zela, errege berria aukeratzeko eztabaida ugari egon ziren: Alfontso XII.a ala Karlos VII.a (biloba)?

Gatazka gehiago eta ezegonkortasuna

• Arazo koloniala: Kubako altxamendua 1868an hasi zen; hamar urte iraun zuen gerra izan zen.
• Errepublikazaletasunaren hedapen handia gertatu

Hona hemen euskal hitz eta sinonimoen bilduma bat, antolatuta eta zuzenduta, hiztegi-baliabide gisa erabiltzeko.

A

• ABAGUNE: aukera, parada, egokiera
• ABAILDUA: goibeldua, etsita, lur jota
• ABEGI: harrera
• ABIATU: irten, jalgi
• ADORE: kemen, kuraia, ausardia, indar
• ADORERIK: kemenik, indarrik
• AGERIKOA: bistakoa, nabarmena, ezagun
• AHOBERO: harro, harroputz
• AIDURU: Zain, itxaroten, esperoan
• AITABITXIA: Aita besoetako
• AITZAKIA: estakuru
• AITZINEKOA: aurrekoa, aurretikoa, arteragokoa
• AKASO: beharbada, apika, agian, ausaz
• AKATSAK: hutsak, hutsegiteak, erruak
• AKITUTA: nekatuta, indargetuta, unatuta
• AKUILATU: bultzatu, sustatu
• ALAFEDE: egiaz, benetan, zinez, alajainkoa
• ALBISTE: berri, adierazpen
• ALBORATU: baztertu, utzi, saihestu
• ALDARTE: umore, gogaldi, tenple, sasoi
• ALDENDU:

Frankismoa: Egonkortasuna eta Garapena (1959-1969)

Garai hau egonkortasunaren garaia dela esaten da. 1959tik aurrera ekonomian garapen aldia izan zen, eta neurri batzuk hartu ziren:

• Pezeta baliogabetu egin zuten esportazioei mesede egiteko.
• Soldatak izoztu eta gastu publikoa murriztu zen.
• Zerga berriak sortu zituzten, hala nola, erreforma fiskala eta iruzurra (fraudea) kontrolatu zuten.

Neurri hauek ondorio batzuk ekarri zituzten. Emaitza ez zen uste bezain ona izan, langabezia hazi zelako eta erosteko ahalmena gutxitu zelako. Egoera honen ondorioz, askok emigratu egin zuten. Bestetik, AEBek diru-laguntzak eman zizkieten espainiarrei.

Garapen Planak (1960-1969)

1960tik 1969ra Garapen Planen garaia izan zen. Honen helburua per capita errentaren igoera...

"El Intruso" eleberriaren zatia (Vicente Blasco Ibáñez, 1904)

Sailkapena: Testu hau Vicente Blasco Ibáñezen "El Intruso" liburuko pasarte bat da. Dokumentu literario eta narratiboa da, gizarte historikoari buruz hitz egiten duena. Eleberri bat izanik, publikoari zuzendua dagoela esan genezake. Gaia XX. mende hasieran Bizkaian bizi ziren meatzarien egoera latza kritikatzean datza; etxebizitza, elikadura eta lantegietako egoerak aztertzen ditu, hain zuzen ere.

Ideia garrantzitsuak

Testuan hainbat puntu nabarmentzen dira:

• Lehen paragrafoan: "Peoien etxea" aipatzen du, meatzariek etxebizitzarako erabiltzen zituzten barrakoiei erreferentzia eginez.
• Bigarren eta hirugarren paragrafoak: Ondoz ondokoak dira. Lehenengoan, etxebizitzari erreferentzia

Mendizabalen desamortizazio dekretua (1836-02-21)

Sailkapena

Lehenengo mailako testu hau izaera politiko, ekonomiko eta juridikoa duen dokumentu historiko bat da. Isabel II.a adingabekoa zenean, bere ama Maria Kristinaren erreginaordetzan gobernuburu izan zen Juan Alvarez Mendizabalek egindako testua da; 1836ko otsailaren 21ean idatzi zen, La Granjan gertatutako militarren altxamenduaren ondoren. Testu honek Maria Kristinari desamortizazioaren zergatiak azaltzea du helburu.

Ideia nagusiak

Testuaren paragrafo bakoitzak ideia nagusi bat du:

• Nazioaren jabego bihurtu diren ondasunak saltzeko zergatiak.
• Ondasun horiek Espainiara ekarriko zituzten onurak.

Bi ideia hauek Naziorako diren eta eskuratu dituen ondasunak azaltzen ditu. Ondasun horiek, aitzitik,...

Euskal Historia Frankismoaren Aroan: Gertaera Garrantzitsuenak (1936-1975)

1936-1937: Gerra Zibila eta Hasierako Errepresioa

• 1936: Castillo eta Calvo Sotelo hil. Uztailaren 17an Altxamendua Melillan, 18an Penintsulan. Euskal Estatutua onartu zen.
• 1937: Matxitxakoko Bataila. Martxoak 31: Otxandio eta Durango bonbardatu. Apirilak 24: Elgeta. Apirilak 26: Eibar eta Gernika. Santoñako Hitzarmena. Ekaina: Kontzertu Ekonomikoa deuseztatu (Gipuzkoa eta Bizkaia).

1938-1947: Erregimenaren Egituratzea eta Oposizioa

• 1938: Lanaren Forua.
• 1939: Erantzukizun Politikoen Legea. Interes nazionaleko industriak.
• 1940: Masoneriaren eta Komunismoaren aurkako legea.
• 1941: INI (Instituto Nacional de Industrias) sortu. Dibisio Urdina.
• 1942: Gorteetako Legea. AEB Gerran (Ez-