Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Berrezarkuntzaren sistema politikoa

Sistema oso kontserbadorea zen, betiko balio tradizionaletan oinarritua: monarkia, erlijioa eta jabetza. Horretan oinarrituz, hiru ezaugarri zituen sistema asmatu zen:

1. Alderdi-bitasuna (Bipartidismoa)

Hauteskunde-iruzurraren ondorioz, bi alderdi nagusiek bakarrik gobernatzen zuten: kontserbadoreak eta liberalak. Cánovas del Castillok zuzentzen zuen alderdi kontserbadorea, eta Sagastak, berriz, liberalak.

2. Botere-txandaketa

Bi alderdiak modu baketsuan txandakatzen ziren. Hortaz, bi alderdiek uko egin zioten altxamendu militarren bidez boterera iristeari. Ondorioz, armadak ez zuen politikan parte hartzen; horregatik zen baketsua.

3. Hauteskunde-iruzurra eta kazikismoa

Bi alderdiek boterea txandakatzeko hauteskundeak...

Alderdien Txanda eta Jauntxokeria (1876ko Berrezarkuntza)

Garai honetan indarrean egongo den 1876ko Konstituzioak eta Borboien Erregetzaren Berrezarkuntzak bi alderdi politiko onartuko ditu (kontserbadoreak eta liberalak), biak erregetzaren aldekoak izango dira. Errepublikazaleak baztertuko dituzte txandakatze sistematik, Berrezarkuntza ez oztopatzeko.

Txandakatze Sistemaren Funtzionamendua

Botoen iruzurra hauteskundez hauteskunde errepikatuko da:

• Sufragio zentsitarioa.
• Landa hauteskunde-barrutien aldeko tratua, aurrerakoiago diren hirien kaltetan.

Jauntxokeriaren Eragina

Jauntxokeriaren eraginez txandakatze sistema mantenduko da. Iruzurrak aldez aurretik hitzartuta zeuden, eta jauntxoek zuten eragin handiagatik posible izan zen. Landa eremuan nagusi...

Mendizabalen desamortizazioa

K: Testu historiko-politikoa. Helburu zehatzarekin: Maria Cristinari desamortizazioaren jomuga azaltzea. Egilea: Juan Alvarez Mendizabal (Ogasun burua). Hartzailea: Maria Cristina. Testu politikoa da, Gazeta (Madril) egunkarian argitaratua, 1836ko otsailaren 21ean.

Analisi egituratua

Testua bi paragrafotan banatuta dago:

• 1. paragrafoa: Mendizabalek dekretuaren abantailak azaltzen ditu. Ez da soilik Estatuaren sorrerako irtenbidea izango; aitzitik, dekretuaren bidez gizartearen zoriontasuna ere lortuko da. Elizaren jabegoaren eta zirkulazioaren oztopoak desagertuko dira, patriotismoa eta herriarekiko maitasuna zabalduko dira eta, azkenik, erreginaren erreginaldiarekin Espainiaren onerako izango dena.
• 2. paragrafoa: Onura

Independentzia Gerra eta Iraultza Liberala

Independentzia Gerraren beste aurpegia Cadizko Gorteen lana izan zen. Espainiako gizartearen zati handi batek frantsesei armekin aurre egin zien arren, ilustratu batzuek benetako iraultza burgesa abiatu nahi zuten.

Erregearen ausentziak utzitako botere-hutsunea betetzeko, Probintzia Batzordeak sortu ziren, eta hauek Goreneko Batzorde Zentrala osatu zuten. Batzordeak, gerra zela eta, Cadizera ihes egin behar izan zuen. Han, 1810ean, Gorteetarako deialdia egin ondoren, Erregeordetza Kontseiluari utzi zion lekua.

Gorteen deialdia eta osaera

Ehun urtez Borboitarrek gorteak bildu gabe gobernatu ondoren, 1810ean hasi ziren berriro saioak. Diputatuek 1814 arte egin zuten lan, eta hainbat dekretu eta, batez ere,...

1936ko Altxamendua eta Euskal Herriaren banaketa

1936ko uztailean, altxamenduarekin batera, Euskal Herria bi eremutan geratu zen banatuta:

• Alderdi errebeldea (nazionalak): Nafarroa eta Araba (Aiarako harana kenduta).
• Alderdi errepublikanoa: Bizkaia eta Gipuzkoa.

Eskuineko militar batzuk eta Loiolako kuarteletako soldaduak altxatu ziren, baina berehala errepublikanoak bertara joan eta errebelde guztiak atxilotu zituzten. Bizkaian eta Gipuzkoan Defentsa Batzarrak eratu ziren. Gipuzkoan gatazkak egon ziren anarkisten eta abertzaleen artean.

Gipuzkoako Kanpaina

Molak Irun konkistatu nahi izan zuen muga kontrolatzeko. Abuztuan, Beorlegi koronelak Irun hartu zuen. Irungo anarkistek, erretiratu aurretik, hiria erre zuten. Molak, Irunen ahultasuna ikusita,...

Ondorio Demografikoak

Gerran 50 eta 55 milioi hildako artean izan ziren, eta 70 milioi zauritu ere bai.

• Herrialde askotan, soldaduak baino zibil gehiago hil ziren.
• Gerra amaitu zenean, 30 milioi errefuxiatu zeuden.
• Gerran parte hartu zuten herrialdeetan desoreka handia zegoen biztanleen artean sexuaren eta adinaren arabera.

Holokaustoa:

• Naziek 6 milioi judu hil zituzten.
• Nurenbergeko epaiketetan nazi alemaniarrak judutarren kontra egindako krimenengatik epaitu zituzten.

Nazien Zapalkuntza

Alemaniak 1941 eta 1944 artean kontrolatzen zituen herrialdeetan, lehengaiak gehiegikeriaz ustiatu zituzten eta derrigorrezko lana ezarri zuten.

“Azken Soluzioa” deitutako operazioan Hitlerrek juduen hilketak azkartzeko agindu zuen. Hau Sobietar Batasunaren kontrako...

Israel eta Palestinaren arteko Hirugarren Gerra

Israel eta Palestinaren artean hirugarren gerra piztu zen: Sei Eguneko Gerra, hain zuzen ere. Lehenago, palestinarrek Palestinaren Askapenerako Erakundea (PAE) sortu zuten mugimendu politiko gisa, eta horrek herrialde arabiarrak mobilizatu zituen Israelen aurkako beste eraso bat egin zezaten. Baina Israelek erasoa geldiaraztea lortu zuen; sei egunean soilik herrialde horiek garaitu eta honako lurralde hauek okupatu zituen. Lurralde horietan, gehienetan, biztanle palestinar gehienak bizi ziren.

1973ko Laugarren Gerra eta Petrolioaren Krisia

Laugarren gerra 1973ko urrian gertatu zen, jai juduaren egunean. Siriak eta Egiptok, Sobietar Batasunaren laguntzaz, ustekabeko erasoa egin zuten, eta Israelek,...

Marokoko Auzia eta Alfonso XIII.aren Krisia

• Alfonso XIII.aren garaia.
• Alemaniak lurrak nahi zituen. Frantziak Espainiari eskaini zizkion.
• Algecirasko Akordioa (hasieran arazorik ez).
• Annualeko Gerra (1921): 10.000 soldadu hil (Silvestre jenerala).
• Berenger eta beste batzuk inplikatuak.
• Picasso Txostena eskatu zen.
• Alfonso XIII.arenganako susmo txarra areagotu zen.
• Honek Primo de Riveraren diktadurara eraman zuen.

Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)

Primo de Rivera armadaren bi fakzioen arteko bitartekari gisa aurkeztu zen.

Estatu Kolpea eta Direktorioak

• Estatu kolpe berezia, irratiz iragarria.
• Interes ekonomikoak babestu zituen.
• Direktorioak ezarri zituen (Militar eta Zibilak).
• Instituzioak kendu zituen: Diputatuak, Gorteak, Alkateak.
• Marokoko gerra konpondu

Errestaurazioaren Hasiera eta Monarkiaren Itzulera

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874) eta I. Errepublika amaitzean (1874), II. Karlistaldian, 1876an, Borboitarren monarkia berrezarri zen Espainian. 1875ean, Alfontso XII.ari erregetza eman zitzaionean, Errestaurazio garaiari hasiera eman zitzaion. Garai honek 1902ra arte iraun zuen, Alfontso XII.arekin lehenik (1875-1885) eta hau hil ondoren, bere emazte zen Maria Kristinarekin (1885-1902).

1902an Alfontso XIII.ari (semea) adin-nagusitasuna eman zitzaionean, koroa eman zioten eta Errestaurazio sistemaren garai berri bat hasi zen. 1898tik krisian zegoen sistemak Primo de Riveraren diktadura hasi arte iraun zuen (1923).

Cánovas del Castillo eta Sistema Politikoa

Berrezarpenean, Cánovas del Castillo...

Independentzia Gerraren Testuingurua

Salbuespenak eta Liberalen Jarrera

Gutxiengo liberala ez zegoen ideia horien alde, eta nazioa Frantziaren aurrean defendatzeaz gain, bere iraultza egin nahi zuen.

Josef I.aren Gobernua eta Frantsestuak

Ilustratuen Jarrera

Ez zuen gutxiengo ilustratuen babesa lortu, Napoleon anaiaren konkista-espiritua oso hedatua zegoen eta.

Frantsesen Aldekoak (Frantsestuak)

Frantsestu asko estatuko funtzionarioak ziren, eta praktikoak zirenez, nahiago izan zuten boterea zeukanaren alde egotea. Elizgizon ilustratuak ziren, eta Frantziako armadaren indarra eta Antzinako Erregimeneko erakundeen eraginik eza ikusita, inbaditzailearen alde jarri ziren. Benetako frantses gehienek hizkuntzaren, zuzenbidearen edo erlijioaren arloan aldaketak...