Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Estatu Liberalaren Sorrera: Maria Kristinaren Erregordetza

Estatu liberalaren sorrera:

Liberalismoa iraultza burgesaren bidez ezarri zen, industrializazioa hobetzeko. Aldaketa politikoak: estatu konstituzionala, herriaren askatasun politikoa, aginte banaketa eta nazio subiranotasuna. Aldaketa ekonomikoak: ekoizpenak zabaldu, hazkunde demografikoa, jabetza berria hedatu. Ideologia berriak: hazkunde ekonomikoa arrazionaltasunaren bidez garatzea. Horrela, burgesia gizarte-klase nagusi bihurtu zen.

Espainiaren Atzerapena eta Lehen Karlistada

Espainia Europako herrialdeekin alderatuz, atzera geratu zen. 1833an, Fernando VII.a hiltzean, gerra zibila sortu zen, lehen karlistada, Karlos V.aren aldekoa. Euskal Herrian Karlosen alde egin zuten foruak mantentzeko....

Estatu frankistaren sorrera (1939-1959)

Oinarri ideologikoak eta sozialak

Frankismoaren oinarri ideologikoak beste iturri batzuetatik datoz, europar faxismotik, esate baterako.

• Faxismoa: Francok alderdi bakarra sortu zuen (Falange Española y Tradicionalista de las JONS) eta botere guztiak pilatu zituen. Hitler eta Mussolinik bezala, Francok ere inperio espainiarraren handitasuna nahi zuen, baina eredu faxista ez zen erabat nagusitu Espainian.
• Antikomunismoa: Espainiak III. Internazionalaren aurkako ituna sinatu zuen Italia eta Alemaniarekin. Hitlerrek SESB inbaditu zuenean, Francok bere erregimena justifikatzeko aukera ezin hobea aurkitu zuen.
• Katolizismoa: Diktaduran erregimenaren eta Elizaren arteko kolaborazioa erabatekoa izan zen. Eliza Francoren

...

Erreformak eta Helburuak

1931tik 1933ra, Manuel Azaña izan zen gobernuko presidente, eta erreformak egiten jardun zuen. Bi urte horietan, aurreko mendetik konpontzeke zeuden arazo nagusiak jorratu ziren:

• Nekazaritza-erreforma: Espainiako nekazaritza-egitura eraldatzeko helburua zuen, nekazaritza-ekoizpena eta nekazarien bizimodua hobetzeko. Helburu horiek lortzeko neurriak hauek ziren: landatu gabeko latifundioak desjabetzea eta lurrak jornalarien artean banatzea. Erreforma egiteko ardura IRA erakundeak zuen, baina ez zuen izan helburuak lortzeko behar beste diru. Nekazariek desengainu hartu zuten, eta gatazka berpiztu zen landan.
• Kataluniako autonomia: 1932an, Nuriako Estatutua onetsi zen, bai eta Generalitatea sortu ere.
• Erreforma militarra:

...

Francoren erregimenaren garaian, Euskal Herrian, estatuko gainerako lurraldeetan bezala, giza eskubideek, eskubide politikoek, hizkuntzak, ohiturek eta, oro har, euskal kulturak zapalkuntza handia jasan zuten.

Gerraostea eta errepresioa

1937ko ekainaren amaieran Francoren tropen menpe geratu zen Euskal Herria eta berehala galtzaileen kontrako errepresioa hasi zen:

• Epaiketak
• Fusilamenduak
• Erbesteratzeak

Euskal abertzale eta sozialista ugari Ipar Euskal Herrira eta Frantziara erbesteratu ziren errepresiotik ihes egiteko.

Isolamendu ekonomikoa eta Bigarren Mundu Gerra

Gerra osteko urte haiek ekonomikoki ere oso gogorrak izan ziren, gerrak eragindako kalteak eta, nazioarteko isolamenduaren ondorioz, ezarri zen ekonomia politika autarkikoagatik. Bigarren...

XX. Mendeko Gertaera Historiko Nagusiak

Errusiako Iraultza eta Nazioarteko Erakundeak

Sobiet: Batzordea adierazten duen errusierazko hitza da. Herri bakoitzeko langileek osatzen zuten eta funtsezko erakundeak izan ziren Errusiako Iraultzan.

Armada Gorria: Boltxebikeek sortutako armada da, langilez eta nekazariez osatua. Buruzagia Trotski zen eta Armada Zuriaren aurka borrokatu zuen.

Posizioen Gerra: 1915etik aurrera fronteak egonkortu egin ziren; armadek lubakiak egin zituzten babesteko eta soldaduak bi urtez egon ziren lubakietan.

Nazioen Elkartea: Gerra amaitzear zegoela Wilson presidenteak sortutako nazioarteko erakundea da. Bere helburuak bakeari eustea eta estatuen armagabetzea ziren, batez ere; NBEren aurrekaria da.

Stalinen Gobernua eta Totalitarismoa

Stalinen...

Mugimendu sozialak eta politikoak

Ludismoa

Gizakiak beharrean makinak erabiltzearen aurkako matxinada (Ned Ludd). XVIII. mendean izan zituen garrantzitsuenak.

Kartismoa

Erreforma politiko eta sozialak helburu zituen Erresuma Batuko langile-mugimendua. Langileen eskubide politikoak lortzea zuen xede. Nahiz eta helburu guztiak ez lortu, ondorengo aurrerapenak ekarri zituen:

• Emakume eta umeen lanaldia murriztea.
• Kode penalaren erreforma.
• Pentsamendu-askatasunaren legea aldatzea.
• Gizonen sufragio unibertsala lortzea.

Marxismoa

Kapitalismoaren aurkako mugimendua (XIX. mendea). Bere eskaera nagusiak hauek ziren:

• Pribilegioak desagertzea.
• Herrialdeko aberastasuna estatuaren eskuetan egotea eta berdintasunez banatzea.
• Gizonen arteko desberdintasunak ezabatzea.
• Herriak

...

Anarkosindikalismoaren sorrera

Anarkista andaluziarrak isilpeko elkarteetan bildu ziren. Gobernuaren errepresioak erakundea ahuldu egin zuen. Ekintza indibidualak eta biolentoak baztertu eta taldeko ekintzetara jo zuten. Horrela sortu zen Anarkosindikalismoa: 1910ean CNT sindikatua sortu zen. Azken honek afiliatu kopuru handiena lortu zuen eta bere arma nagusia greba orokorra izan zen.

Sozialismoa: Marxismoa eta PSOE

Sozialismoa: Marxismoa, Marx eta Engelsek elaboratu zuten. Mugimendu nahiko homogeneoa izan zen. 2. Internazionala arte, bi joera nagusitu ziren: marxismo iraultzailea eta errebisionismoa. 3. Internazionalean alderdi komunista eta alderdi sozialdemokratak bereizi ziren.

• Marxismoaren oinarriak: Marx bat zetorren Bakuninekin klaserik

...

ESTATU BATUAK: NAZIO BATEN SORRERA

1. Ipar Amerikako koloniak, noren menpe zeuden?

Britainiar koroak hamahiru kolonia zituen. Britainiaren menpe zeuden koloniak.

2. Gizarte koloniala, zein taldek osatzen zuten?

Lur-jabe handi eta txikiak, hirietako langile libreak, merkatariak eta esklaboak.

3. Independentzia Gerra ekarri zuen egoera azaldu.

Kolonoek uste zuten ez zutela tratu justua jasotzen. Haiek metropoliari aberastasuna eta zergak ematen zizkioten, eta hark, ordea, ez zituen kontuan hartzen erabakiak hartzeko orduan. Zazpi Urteko Gerran kolonoek laguntza handia eman zioten Ingalaterrari, baina, irabazi ondoren, Ingalaterrak saritu beharrean, zergak handitu egin zizkien gerrako gastuak berdintzeko.

4. Zein herrik eman zioten laguntza Washingtoni?

...

Euskal Nazionalismoaren Jatorria eta Bilakaera

Nazionalismoak XIX. mendean, Iraultza Liberalaren hasieran sortutako espainiar nazionalismoak ez zuen proiektu sendo eta bateratu bat aurrera eramateko gaitasuna izan. Horregatik, lokalismoek eta erregionalismoek irauli egin zuten, batez ere Katalunian eta Euskadin.

Euskal Nazionalismoa Baldintzatu Zuten Elementuak

Bi elementuk baldintzatu zuten euskal nazionalismoaren bilakaera:

• Foruzaletasuna eta Karlistaldien ondoren foruak deuseztatzea.
• Industrializazio prozesua, etorkinen etorrerak euskal gizarte tradizionala, landatarra eta kontserbadorea oso azkar aldatu baitzuen.

Foru-Sistema Bertan Behera Geratzea (1876)

Gerraren amaierak mendeetan indarrean egondako foru-sistema bertan behera geratzea ekarri...

1917ko krisia

Helburua: gauzak aldatzea — konstituzio-erreforma, erregearen partaidetza murriztu.

Egoera eta protesta orokorrak

Egoera txarra: 1mg-k egoera okertu. Protesta desberdinak: armada — militarren batzarrak; parlamentarioen batzarra; langileen grebak.

Militarren batzarrak

Militarren batzarrak sindikato antzekoak ziren; helburuak: euren egoera hobetzea eta parlamentarien pasibitateari amaiera ematea. Eskaerak: promozioetarako favoritismoaren desagertzea, antzinatasuna kontuan hartzea, soldata igoera.

Ondorioak (1917)

• Hauek deuseztatu nahi izan ziren eta estatu-kolpearen beldurrez onartu ziren neurriak.
• Botere zibilak armadaren aurrean ahul geratu ziren.

Parlamentarien batzarra eta grebak

Parlamentarien batzarra: konstituzioa aldatu nahi zuten;...