Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Industriaren hastapenak eta testuinguru historikoa

XIX. mendearen erdialdean, Bizkaiko industriak eraldaketa sakona bizi izan zuen. Hasierako fasean, 1841etik 1855era, burdinoletatik fabriketarako trantsizioan, lehen labe garaiak egur-ikatzezkoak izan ziren. Lan-teknikak eskasak zirenez, produktibitatea txikia zen eta, horregatik, ezin zuten Ingalaterrako ekoizpenarekin lehiatu. Aldaketa 1855ean hasi zen, burdin erauzketa hazi zenean, eta, 1856-1861 bitartean, harri-ikatza erabiltzeari esker, produkzioak gorakada handia izan zuen.

Berrikuntza teknologikoak eta lege-aldaketak erabakigarriak izan ziren. 1868an Bessemer bihurgailua asmatu zen eta meatzaritzarako lege berriak sortu ziren, adibidez, Figuerolaren Meategien Legea, meategiak modu modernoan...

Testuinguru Politikoa: Errestaurazioa eta Foruak

Politikoki, Espainiako Errestaurazioaren (1874-1923) lehen fasearen (1874-1902) bukaeran kokatu behar gara, Maria Kristinaren erregeordealdian (1885-1902), hain zuzen. 1876ko Konstituzio kontserbadorea zegoen indarrean, eta txandakatze-sistemaren arabera, Práxedes Mateo Sagasta zen gobernuburua (1892-1895) bigarren aldiz.

Testuinguru honetan, izugarrizko pisua zeukan 1876ko Foruen abolizioak sortutako egoerak:

• Foru-diputazioak eta batzar nagusiak desagertu ziren.
• Gaztedia soldaduzka egitera derrigortuta gelditu zen.
• Kontzertu Ekonomikoak euskal oligarkiaren interesak eta nahiak baino ez zituen asetzen.

Testuinguru Sozio-ekonomikoa: Industrializazioa

Testuinguru sozio-ekonomikoari dagokionez, Bizkaiko

Sabino Arana eta abertzaletasunaren oinarriak

Langileen mugimendua eta nazionalismoa

Langileen mugimendua eta nazionalismoa. Gizarte gaiari buruz Aranaren pentsamendua ikusmolde erlijiosoan oinarritzen zen. Kapitalismoa kritikatu zuen industrializazioagatik, langileen ustiapenagatik eta irabazi-goseagatik. Baina, bestalde, burgesiari zaintza-eginkizuna aitortzen zion. Harentzat sozialismoa euskaldunen aurkakoa zenez, eusko langileak etorkinetatik argi bereiztu nahi zituen (horregatik sortu zen SOV/ELA). Aranaren abertzaletasunaren alderdi aurrerakoienetako bat antiinperialismoa izan zen. Euskadik, nazioa zelako, Espainiako estatu zapaltzailearen menpekotasunetik askatzeko berezko eskubidea zuela uste zuen.

EAJren sorrera eta lehen egitasmoak

Sabino...

Lehen Internazionala: Langile Mugimenduaren Sorrera

1850etik aurrera, nabarmen handitu zen langile-erakundeen eta pentsalari sozialisten kopurua. Estatua eta muga ororen gainetik, klase bereko kide izatearen kontzientzia bultzatuta, LNE (Langileen Nazioarteko Elkartea) sortu zen.

LNEren antolaketa eta printzipioak

LNE herrialdeka antolatu zen eta Kontseilu Nagusi bat izan zuen. Internazionalaren oinarrizko printzipioak hauek ziren:

• Langileek emantzipatu beharra.
• Botere politikoaz jabetzea, gizarte burgesa amaiarazteko.
• Sozialismoa ezartzea.

Biltzarretan langileen mobilizazioak bultzatzeaz gain, aldarrikapen nagusiak zehaztu zituzten: lanaldia murriztea, haur-lana ezeztatzea, ekoizpen-bitartekoak sozializatzea eta greba tresna gisa erabiltzea.

Marx

Asanblea Nazionala eta Iraultzaren Hasiera

1789an, Estatu Orokorrak bildu ziren Versaillesen. Orain arte, estamentu bakoitzak eztabaidatu ondoren bere botoa ematen zuen, eta pribilegiadunek beti irabazten zuten bi boto zituztelako. Horregatik, Hirugarren Estatuko ordezkariek botoa bikoiztea eskatu zuten, eta erregeak onartu zuen.

Erakunde Matxinadatik Herri Matxinadara

Estamentu pribilegiadunek ez zuten Hirugarren Estatuarekin bildu nahi, eta erantzuteko, Hirugarren Estatuak Asanblea Nazionala aldarrikatu zuen bere burua, subiranotasunaren jabe eginez. Erabaki hori ekintza iraultzailea zenez, erregeak bertan behera utzi zituen erabaki guztiak eta batzar aretoa ixteko agindu zuen.

Nahiz eta aretoa itxita egon, Pilotaren Aretoan bildu ziren eta Konstituzio...

Europa Berrezarkuntza Garaian

Napoleonen porrotaren ondorengo garaiari Berrezarkuntza esaten zaio.

Vienako Kongresua

Berrezarkuntza sistema Vienako Kongresuan diseinatu zuten. Mapa politiko berri bat diseinatu zuten.

Aliantza Santua

Napoleonen porrotaren ondoren sortutako erakunde bat zen. Bere helburua absolutismoa defendatzea zen.

Liberalismoa eta Nazionalismoa

Antzinako Erregimenera itzultzea ezinezkoa zen herrialde askotan. Herrialde horietan biztanleek borrokatu behar izan zuten Frantziaren okupazioari aurre egiteko eta subiranotasunari eta eskubideei buruzko ideiak jaso zituzten. Horregatik, ez zuten onartzen monarkia absolutuaren ideietara itzultzea. Iraultzak sortu ziren, eta borroka liberalak eta nazionalistak nagusitu ziren.

Iraultza Bolada

Prozesu...

1876ko Legearen Azterketa eta Testuingurua

Espainiako Gorteek eta erregeak egindako legea denez, testu juridikoa eta publikoa dugu, eduki politiko, ekonomiko eta sozialarekin. Legea izatean, izaera juridikoa dauka. Gazeta de Madrid argitalpenean kaleratu zen 1876an; beraz, lehen mailako dokumentu publiko eta zuzena da.

Testuinguru Historikoa eta Helburua

Helburua liberal kontserbadoreak gobernuan zeuden sistema politiko berri bat martxan jartzea zen: Berrezarkuntza. Alfontso XII.a erregeak monarkia konstituzionalarekin jarraitzen du, 1876ko Konstituzioari jarraituz. Bigarren Karlistada (1873-1876) amaitzean, liberal garaileek euskal lurraldeak Espainiako estatuan kokatzeko euren proiektua inposatu zuten lege honen bidez.

Legearen Eduki Nagusiak

BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA (1855)

Sarrera

• Testu mota: Lehen mailako testu publikoa eta politiko-ekonomikoa (Legea).
• Egilea: Francisco Luxán, Biurteko Progresistako (1854-1856) gobernu aurrerakoiko Sustapeneko ministroa. Gorteek onartua eta Erreginak onetsia.
• Hartzailea: Publikoa, Gaceta de Madrid egunkariaren bidez jasoa.
• Data: Aranjuezeko Errege Jauregian, 1855eko ekainaren 6an. Biurteko Progresistaren barnean (Hamarkada Moderatuaren ondoren, Vicalvarada gertatu eta gero, aurrerakoiak eta Espartero berriz boterean).
• Helburua: Trenbide-sarearen eraikuntza arautzea eta bertako nahiz kanpoko inbertitzaileak erakartzea.

Analisi Didaktikoa

Legearen Egitura Nagusia

• Lehen zatian, legearen sarrera eta Gorteen eta Erreginaren babesa duela eta betebeharrekoa

1868ko Iraultza eta Isabel II.aren Erorketa

1868ko Iraultza, "La Gloriosa" izenez ere ezaguna, Isabel II.a erreginaren aurka eman zen, jeneral eta herritarren laguntzarekin. Erregina, babesik gabe, erbestera joan zen. Une horretan, Prim Jenerala zen pertsonaia garrantzitsuena. Seiurteko Demokratikoa 1868tik 1874ra bitartean garatu zen, eta oso garrantzitsua izan zen historia garaikidea ulertzeko.

1869ko Konstituzio Demokratikoa

1869an, konstituzio demokratikoa aldarrikatu zen, Union Liberal eta Aurrerakoien bidez. Gorte konstituziogileak deitu ziren, gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez hautatuak. Konstituzio berriaren ezaugarri nagusiak hauek ziren:

• Subiranotasun nazionala eta botere banaketa.
• Monarkia demokratikoa.
• Bi ganbera: Kongresua eta

Hirurteko Liberala (1820-1823)

Riegoren Pronuntziamendua

1820an, Espainiar gudarosteak Cadizen zeuden Riego teniente koronelaren agindupean. Riegoren tropek matxinatu egin ziren eta 1812ko Konstituzioa aldarrikatu zuten. Fernando VII.a erregeak men egin zion 1812ko Konstituzioari.

Neurriak

Hirurteko Liberalean hartutako neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Atxilotuak askatu zituzten.
• Inkisizioa desegin zuten.
• Askatasun ekonomikoen eta merkatuaren jardueraren aldeko irizpideen araberako legeak ezarri ziren.
• Handikien erregimena baliorik gabe utzi zen, eta jabetza guztiak aske geratu ziren; desamortizazioari ekin zioten.
• Elizak erlijioaren pribilegio batzuk galdu zituen.
• Aduanak kostaldera eraman ziren.
• Euskal foruak bertan behera geratu ziren.
• Zentsurik gabeko