Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Europar Batasuna: Historia eta Erakundeak

Europar Batasuna Europako 28 estatuek osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da. 1993ko azaroaren 1ean Maastrichteko Itunarekin sortu zen, 1950eko hamarkadan sortu zen Europako Ekonomia Erkidegoaren lekukoa hartuz. Gaur egungo Europak 508 milioi biztanle ditu eta munduko potentzia ekonomiko nagusienetako bat bilakatu da, Txina eta AEBrekin parez pare. Estrasburgo eta Brusela dira Batasuneko erakundeak kokatzen diren toki esanguratsuenak.

Erromako Ituna eta Ekonomia Erkidegoa

Erromako Ituna 1957ko martxoaren 25ean sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europar Batasuna eraikitzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen,...

Mendizábalen Desamortizazio Dekretua (1836)

Mendizábalek idatzitako dekretu baten zatiak dira, Maria Kristinaren erregeordetzaldiaren garaian gobernu buru zen Mendizábalek argitaratu zuena. Dekretu honek ondasun nazionalen desamortizazioari hasiera eman zion, ordena erlijiosoak disolbatuz eta haien ondasunak Estatuaren eskuetara pasatuz, besteak beste, ume pobreak irakasteko eta gaixoak zaintzeko helburuarekin.

Dokumentuaren Izaera eta Iturria

• Izaera juridikoa eta eduki ekonomiko-soziala duen dokumentu publikoa da.
• Iturri zuzena eta lehen mailakoa da, Espainiar Iraultza Burgesa ezagutzeko ezinbestekoa.
• Madrilgo Gazetan argitaratu zen.
• Legea Gerra Zibilean (Lehen Karlistaldia) argitaratu zen, klero erregularraren ondasun guztiak salgai jarriz.

Antzinako Erregimena

Antzinako Erregimena edo Erregimen Zaharra Europan erregimen feudalaren ondoren sortu zen erakuntza sozial, politiko eta ekonomikoa da, XVIII. mendearen amaiera arte, hau da, Aro Modernoan zehar (XVI., XVII. eta XVIII. mendeak) indarrean egon zena. Erregimen Zaharraren desagerpenean eragin handia izan zuten Ilustrazioaren ideiek, beraiek sustatu baitzituzten Erregimen Zaharra suntsitu eta, haren ordez, Erregimen Liberala deritzoguna ezarri zuten iraultza liberal burgesak.

Espainian eta Euskal Herrian, Erregimen Zaharraren krisia Karlos IV.aren erregealdian gertatu zen.

Ezaugarriak

Ezaugarri politikoak

Antzinako Erregimenean, monarkia zen gobernu-modu nagusia.

Ezaugarri sozialak

Gizartea estamentutan banaturik zegoen. Noblezia...

Pertsiarren Manifestuaren Aurkezpena

Aztergai daukagun testua Independentzia Gerra amaitu osteko (1808-1814) eta Fernando VII.a Espainiara itzuli ondorengo garaian kokatzen da. Gorteetako diputatuen herenek, joera absolutistakoek, sinatutako Pertsiarren Manifestuaren zati bat da.

Testu politiko eta publikoa da, lehen mailako iturri historikoa, Fernando VII.ari zuzendua. Manifestu honen bitartez, absolutistek Erregimen Zaharra berriz indarrean jartzea eta 1812ko Konstituzioa indargabetzea aldarrikatzen zuten.

Testuaren Azterketa: Ideia Nagusiak

Testuaren azterketari dagokionez, hiru ideia nagusi daude:

1. Antzinako Pertsiarren Ohitura: Lehenengo paragrafoan, testuari izena eman dion antzinako pertsiarren ohitura baten erreferentzia egiten da: erregea

Erregealdiaren Aurrekariak

Iberiar Penintsula entitatetan banatuta zegoen, bakoitza bere sistema politikoarekin.

• 1492: Juduen kanporaketa, Granadaren konkista, Amerikaren aurkikuntza.

Erakunde Politikoak

Errege eta Erregina Katolikoen ezkontzak dinastiak batu zituen. Koroa bakoitzak eutsi egin zien bere erakundeei, legeei, hizkuntzari, usadioei eta abarrei; tokian gelditu ziren mugak. **Erlijio eta kanpo politika bateratua** ezarri zuten.

Erlijio Politika

Monarkia autoritarioa finkatzeko, ezinbestekoa zen elizaren boterea kontrolatzea eta mendekoen batasun erlijiosoa ezartzea. Aita Santuak Patronatu Eskubidea eman zien:

1. Elizako hierarkia izendatzen esku hartzeko.
2. Erromatik datozen dokumentuak kontrolatzeko.
3. Hamarrenak errege-tertzoak kobratzeko.

Erlijio...

80ko Hamarkada Gatazkatsua Euskadin

80ko hamarkadan egoera nabarmen larritu zen, hainbat faktore zirela medio: krisi ekonomikoa, ETAren jarduera bortitza (235 hilketa 1978-1980 artean) eta 1981eko estatu-kolpea, besteak beste. 1982tik aurrera, erregimen autonomikoa eraikitzen hasi zen, eta horren ondorioz, erakunde berriak sortu ziren:

• Osakidetza
• Ikastolak (sare publikoan integratuz)
• Euskal Telebista (ETB)
• Ertzaintza

1983-84 bitartean, gizarte-istiluek gora egin zuten, ezker abertzaleak sustatuta. Aldi berean, ETAren aurkako gerra zikinerako, GAL taldea agertu zen.

Frankismoa eta Eliza: Tentsioak Euskal Herrian

Francoren Erregimenaren eta Elizaren arteko harremanak aldakorrak izan ziren. Gerra Zibilaren hasieran (1936-1939) lotura oso estua bazen ere,...

Erregimen Politikoen Tipologia Nagusiak

Gaur egun, erregimen politikoen tipologia hiru multzo nagusitan bana daiteke:

1. Erregimen autoritarioa eta totalitarioa

   Diktadura sinplea edo erregimen totalitarioa Estatuaren erakundeak aginte politiko-militar baten kontrolpean daudenean sortzen da. Garatu gabeko sistemen ezaugarria da, eta bertan desberdintasun ekonomiko handiak eta egitura sozial oligarkikoak egoten dira. Diktaduraren adierazpenik erradikalena erregimen totalitarioan dago. Erregimen horiek gizartearen arlo guztiak kontrolpean edukitzeko ahalmen garatuak dituzte. Gizartearen zuzendaritza eta kontrola agintetik egiten da, eta hori ez da soilik erregimenaren egitura politikoetan islatzen, baita sistema sozialaren kontrolean ere.

2. Erregimen sozialistak

   1917ko

Diktadura baten eraikuntza

Ezaugarriak

• Totalitarismoa: Eredu faxista, alderdi bakarra eta sindikatuen debekua.
• Kaudillismoa: Lau kargu nagusiak Francoren esku.
• Estatu zentralista: Autonomia estatutuen ezeztapena.
• Oposizioaren zapalketa.

Zutabeak

• Armada: Parte aktiboa; ministro eta gobernadore zibil militarrak.
• Alderdi bakarra (FET-JONS): Administrazio karguen kontrola. Erakundeak: Sección Femenina, Frente de Juventudes, Sindikatu Bertikala, SEU.
• Eliza: Frankismoa onartzearen truke, hezkuntza-sistemaren kontrola.

Zapalketa eta Giza Bermeak

Zapalketa bitartekoak: errepresio instituzionala, Erantzukizun Politikoen Legea (1939), 50.000 exekutatu inguru. Ondasunen konfiskazioa eta funtzionarioen garbiketa. Nazionalismoen zapalketa.

Estatu Berriaren Egitura

Funtsezko...

Desarrollismoaren Garaia eta Francoren Erregimenaren Amaiera

Desarrollismoaren Garaia (1962-1973)

1962. urtean, Munduko Bankuak txosten bat egin zuen Espainiako ekonomiari buruz: planifikazioa eta interbentzionismoa baztertu, nekazaritza modernizatu eta administrazio publikoa erreformatu behar zirela adieraziz. Desarrollismoaren ondorioz, gizartea guztiz aldatu zen eta benetako klase ertaina sortu zen. Nekazaritza goitik behera aldatu zen.

INI (Industria Nazionalaren Institutua) industrializazio prozesuan sartu zen: inbertsioak arlo arriskutsuetan, industria berrien sorrera eta krisian zeuden industriak babesteko. Dena den, INIk ez zituen inbertsioak ondo planifikatu. Industria kimikoak eta ontzigintzak hazkunde handia izan zuten. Bestalde, automobilgintza...

Frankismoaren gizarte-egitura

Francoren erregimenak armadaren, elizaren, enpresaburuen, hiriko erdiko klase baten eta lur-jabe ziren nekazarien laguntza izan zuen. EAEko burgesiak berreskuratu zuen Errepublikan galdu zuen indarra. Frankismoaren EAEko gizarte-egituraren barruan honako talde hauek sartzen ziren:

• burgesia txikia
• enpresaburu ertainak
• funtzionarioak
• zerbitzu-sektoreko profesionalak
• baserritarrak, nekazariak eta abeltzainak

Oposizioa eta errepresioa

Oposizioak arazoak izan zituen erregimenaren aurkako eredu politiko eta sindikal orokorra eratzeko. Jazarpen politikoa eta soziala Fronte Popularreko alderdien aurkako izan zen. Errepresiorik handiena 1940eko hamarkadan izan zen.

Oposizioa antolatzeko ahaleginak alferrikakoak izan ziren; errepublikanoak...