Hirurteko Liberala eta Hamarkada Doilorra (1820-1833)

Hirurteko Liberala (1820-1823)

Riegoren Pronuntziamendua

1820an, Espainiar gudarosteak Cadizen zeuden Riego teniente koronelaren agindupean. Riegoren tropek matxinatu egin ziren eta 1812ko Konstituzioa aldarrikatu zuten. Fernando VII.a erregeak men egin zion 1812ko Konstituzioari.

Neurriak

Hirurteko Liberalean hartutako neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Atxilotuak askatu zituzten.
• Inkisizioa desegin zuten.
• Askatasun ekonomikoen eta merkatuaren jardueraren aldeko irizpideen araberako legeak ezarri ziren.
• Handikien erregimena baliorik gabe utzi zen, eta jabetza guztiak aske geratu ziren; desamortizazioari ekin zioten.
• Elizak erlijioaren pribilegio batzuk galdu zituen.
• Aduanak kostaldera eraman ziren.
• Euskal foruak bertan behera geratu ziren.
• Zentsurik gabeko inprenta berreskuratu zen, egunkari berriak argitaratu ziren, eta kafetegiak eztabaida-gune bihurtu ziren.
• Milizia Nazionala sortu zen.

Estatu Liberalen Dinamika Politikoa eta Ezaugarriak

Bi talde liberal nagusi bereizi ziren:

Moderatuak

Itun bat egin nahi zuten sektore pribilegiodunekin eta ez zuten erregearen boterea mugatu nahi. 1812ko Konstituzioaren arabera gobernatu zuten hasieran.

Erradikalak edo Azaldatuak (Exaltatuak)

Iraultza liberalean parte hartzearen aldekoak ziren. 1822an gobernatu zuten. Erregea susmagarria zela uste zuten.

Gerra Zibila: Erregezaleak Liberalen Aurka

Erregezaleak, klero erregularra eta nekazarien sektore bat barne, liberalen gobernuaren aurka bildu ziren.

Kanpo Interbentzio Militarra eta Hirurteko Liberalaren Amaiera

Fernando VII.a erregea potentzia absolutistekin harremanetan jarri zen interbentzio armatu bat lortzeko asmoz. Veronako Kongresuak Espainiar erregimen liberala indarrez ezabatzeko erabakia hartu zuen eta “San Luisen Ehun Mila Semeen” inbasioa planifikatu zuen. Frantziar armada bat zen. Veronan bildu ondoren, Aliantza Santuaren izenean, armada hau Espainiara bidaltzea erabaki zuten, absolutismoa ezartzeko. Berriro ezarri zen absolutismoa (1823). Riego exekutatua izan zen, eta liberalak ere erreprimituak izan ziren.

Hamarkada Doilorra edo Gaitzesgarria (Ominosa) (1823-1833)

Neurriak

Fernando VII.ari subiranotasun osoa itzuli zitzaion. Liberalen aurkako izugarrizko errepresioa gauzatu zen. Inkisizioa ez zen berriro ezarri, baina Hirurteko Liberalak egindako ia guztia desegin zuten.

Arazoak

Fernando VII.a hil baino lehen, absolutisten artean zatiketa gertatu zen:

• Talde ultraerregezalea (Apostolikoak): Karlos Mª Isidro bultzatu zuten erregegai gisa.
• Talde antiliberala: Erreformak bideratu nahi dituena.