Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

gaia: Liberalismoa eta Nazionalismoa

Liberalismoa: Norbanakoaren askatasuna eta ekimen pribatua defendatzen dituen filosofia politikoa da, Estatuaren eta botere publikoen esku-hartzea bizitza sozialean, ekonomikoan eta kulturalean mugatzen duena.

Nazionalismoa: Nazioaren kontzeptuarekin batera sortu zen ideologia eta mugimendu soziopolitikoa da, Aro Garaikidean, XVIII. mendearen amaierako iraultzen garaian.

gaia: Demokrazia eta totalitarismoaren gorakada

Demokrazia

Bi mundu gerren arteko aldian (1919-1939), Europan sistema demokratikoak ezarri ziren hasieran. Hogeiko hamarkadan sinaturiko nazioarteko akordioek, itxuraz behintzat, bake iraunkorraren oinarriak finkatu zituzten.

Totalitarismoa

Giza eta gizarteko alderdi guztiak kontrolatzen dituen ideologia...

Balidoak

• Balidoak: Pertsonaia politikoak edo errege-laguntzaileak, XVII. mendean erregeen (Austriar etxeko erregeen) gobernu-afereetan ardura gutxi hartzeagatik beren ondoan zeudenak. Beren konfiantzazkoak ziren eta erabaki gehienak hartzen zituzten, erregearen sinadurarekin berretsita.

Adibide nagusiak:

• Lermako duquea: Felipe IIIaren balido nabarmenetako bat (moriskoen kanporaketa aholkatu zuena; ustez korupto eta ostentatiboa).
• Olivares (Ucedako konde-dukea): Felipe IV.aren balidoa; Portugal galtzean eta zentralizazio-saioak sustatzean paper garrantzitsua izan zuena.
• Juan José de Austria: Carlos II.aren garaiko beste balidoetako bat.
• XVIII. mendean, Godoy izenak ere agertzen du balidoen kontzeptua.

Mende honetan inperioaren beherakada izugarria...

Frankismoaren amaiera (1960-1975)

Laugarren eta azken aldi hau 60ko hamarkadaren amaieratik diktadorearen heriotza arte doa.

Erregimen frankistaren krisia

Barne-politikan, Francoren osasun kaskarra agerian zegoen eta pixkanaka erabaki politikoetatik urruntzen joan zen. Nazioarteari begira ere, egoera ez zen erregimen frankistaren aldekoa; 1973ko petrolioaren krisia izan zen gertaerarik nagusiena. Saharako lurraldea Marokoko eta Mauritaniako administraziopean geratu zen, baina oinarrizko auziak oraindik konpontzeke jarraitzen du.

Frankoren heriotza eta diktaduraren amaiera

1975eko azaroaren 20an Franco hil zen eta, 1967ko Lege Organikoari jarraituz, Gorteek Joan Karlos errege izendatu zuten, Arias Navarro gobernuburu zegoelarik.

Erregimenaren oposizioa

60ko...

Ekonomiaren Garapen Aldia (1957-1973)

Diktadura frankistaren hirugarren aldia 1957an hasi zen, autarkiaren porrotaren ondoren gobernuak ekonomia egonkortzeko planak abian jarri zituenean, eta 1973ko krisi ekonomikoaren eragina sumatu arte iraun zuen. Aldi honetako ezaugarririk bereziena ekonomiaren garapena eta hazkunde ekonomikoa izan zen.

Egonkortze eta Garapen Planak

50eko hamarkadaren hasierako irekitze-pausoak ez ziren nahikoak izan eta 1956an hainbat arazo ekonomiko oso larriak zeuden: defizit publiko handia, inflazioa eta dibisen erreserba-gabezia. Ezinbestekoa zen neurri berriak ezartzea porrot ekonomikoa saihesteko.

Ekonomia-politika berriaren sortzaileak teknokratak izan ziren, Opus Deiri lotutako pertsonak. Munduko Bankuaren aholkuak...

II. Errepublikaren Hasiera eta Aldarrikapena

1930. urtean, Errepublikaren aldeko alderdi guztiek Donostiako Ituna sinatu zuten, Batzorde Iraultzailea eratzeko. Honela, 1931ko apirileko udal-hauteskundeetan izandako garaipenaren ondorioz, Espainiako II. Errepublika hasi zen, Primo de Riveraren diktadurari amaiera emanez.

Errepublikaren Aldarrikapena

1931ko apirilaren 12ko udal-hauteskundeen ondoren, errepublika modu baketsuan eta jai-giroan ezarri zen. 1931ko apirilaren 14ko gauean, Niceto Alcalá-Zamorak Espainiako II. Errepublika aldarrikatu zuen Madrilen, eta herrialdetik alde egiteko eskatu zion erregeari. Donostiako Itunaren bidez sortutako Iraultza Batzordea izan zen Errepublikako behin-behineko gobernua.

1931ko Konstituzioa

1931ko Konstituzioak...

Ideia nagusiak eta testuaren ulermena

Testuaren ideia nagusia lanaldia murriztea eta derrigorrezko barrakoiak eta dendak kentzea aldarrikatzea da. Bigarren mailako ideia, berriz, grebarako legezko eskubidea aldarrikatzea da.

Maiatzaren 1a: Langilearen Nazioarteko Eguna

Maiatzaren 1a langilearen nazioarteko eguna da. Egun hau mundu osoan 1889an hasi zen ospatzen, Bigarren Internazionalak (alderdi sozialistak biltzen zituen erakundea) bultzatuta.

Industrializazioa eta langile-mugimenduaren hastapenak

1876tik aurrera, industrializazioak eta milaka etorkinen helduera masiboak euskal egitura sozioekonomikoa eraldatu zuen. Meatzaritza garatzen hasi zen eta, ondorioz, siderurgia sortu zen. Hala ere, langileei denbora bat kostatu zitzaien haien artean antolatzea...

Trantsizioa Euskal Herrian

Trantsizioa Euskal Herrian: 1976ko abenduan hasi zen Hego Euskal Herrian, Erreforma Politikorako Legearekin batera, eta amaitu, Euskal Herriarentzako autonomia estatutua onartzearekin (1979) eta Nafarroarentzako foruen hobetzearekin (1983).

1977ko Hauteskundeak eta Autonomia Prozesua

1977ko ekaineko hauteskunde orokorretako emaitzetan, UCDk irabazi bazuen ere, euskal eta kataluniar nazionalismoen indarra agerian geratu zen. Autonomia aurreko prozesua egia bilakatu zen, Suarez-en gobernuak Euskal Batzorde Nagusia sortu zuelako: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan alderdi parlamentario guztietatik aukeratutako senatari eta diputatuek osatutako erakundea.

Estatutu Proiektuaren Prestaketa

Zeregin nagusia estatuaren proiektua egitea...

Testuingurua: Franco hil eta ondorioak

Franco hil eta bi egun geroago, Gorteek Juan Carlos I.a estatuburu izendatu zuten, eta hark Arias Navarro gobernuburu mantendu zuen, diktadoreen jarraitzaile leialak ez asaldatzeko.

Alderdiko giroa eta gizarte tentsioa

Franco hil eta gero Espainian zegoen giro sozio-politikoa hauxe zen: Armadaren gehiengoa eta erregimenaren inmobilisten jokabidea itxia izan arren, erregimenaren aperturistek erreformak egin behar zirela onartzen zuten. Herria erradikalizatu egin zen erreformak iristen ez zirenez, gizarte gatazka ugari sortuz.

Aldarrikapen nagusiak

Haien eskakizunak eta oposizio politikoarenak berdinak ziren:

• alderdi eta sindikatuak legalizatzea,
• hauteskunde libreak deitzea,
• askatasuna,
• amnistia.

Gobernuaren erantzuna

Liskarretatik negoziaziora (1960-1980)

Hirurogeiko hamarkadatik aurrera, bestelako ibilbide bat hartu zuen Gerra Hotzak, armamentuen karreraren eta arma nuklearren gorakadaren ondorioz. Hainbat konferentzia egin ziren desarmatzeari buruz, bi potentziak ikaraz baitzeuden gerra nuklear batek gizadiaren amaiera ekarriko ote zuen.

Gertaera nagusiak

• Kubako Iraultza: 1959an, Fidel Castrok gidatutako iraultzak Batistaren Estatu Batuen aldeko erregimena desagerrarazi zuen. Kubatar agintari berriak sobietar blokera hurbildu ziren pixkanaka.
• Berlingo Harresia: 1961eko abuztuaren 13an, Alemaniako Errepublika Demokratikoko agintariak harresi bat eraikitzen hasi ziren Berlinen erdialdean. Helburua Ekialdeko Alemaniako biztanleriak Mendebaldera ihes egitea eragoztea

Testu hau lehen mailakoa da, jatorrikozko testu bat delako. Testu hau izaerari dagokionez juridikoa da, dekretu bat delako, eta gaiari dagokionez politiko eta ekonomikoa dela ere esan dezakegu. Francisco Francok militar generalak 1937ko ekainaren 23an idatzi zuen Burgosen, altxatuen gobernuaren zentroa zena. Testu publikoa da Faxisten aldizkari ofizialean argitaratu zelako 1937ko ekainaren 24an eta nazio osoari zuzenduta dago. Testuinguru historikoa Gerra Zibila da, Frankok Gipuzkoa eta Bizkaia menperatu zituenean. Helburua Espainia osoari adieraztea Bizkaiko eta Gipuzkoako kontzertu ekonomikoak desagertu egingo zirela.

Analisiari dagokionez, testu hau Bizkaiari eta Gipuzkoari kontzertu ekonomikoak ezeztatzeko agindua da. Euskal lurraldeek duten...