Bizkaiko Industrializazioa: Meatzaritzatik Langile Mugimendura

Industriaren hastapenak eta testuinguru historikoa

XIX. mendearen erdialdean, Bizkaiko industriak eraldaketa sakona bizi izan zuen. Hasierako fasean, 1841etik 1855era, burdinoletatik fabriketarako trantsizioan, lehen labe garaiak egur-ikatzezkoak izan ziren. Lan-teknikak eskasak zirenez, produktibitatea txikia zen eta, horregatik, ezin zuten Ingalaterrako ekoizpenarekin lehiatu. Aldaketa 1855ean hasi zen, burdin erauzketa hazi zenean, eta, 1856-1861 bitartean, harri-ikatza erabiltzeari esker, produkzioak gorakada handia izan zuen.

Berrikuntza teknologikoak eta lege-aldaketak erabakigarriak izan ziren. 1868an Bessemer bihurgailua asmatu zen eta meatzaritzarako lege berriak sortu ziren, adibidez, Figuerolaren Meategien Legea, meategiak modu modernoan ustiatzeko helburuarekin. Bestalde, Bigarren Karlistaldiaren ostean, Bilboko burgesia meatzeak erregistratzen eta atzerriko kapitalei errentan ematen hasi zen. Ibarratarrak bezalako familiek meategien ustiapenetik lortutako irabaziak burdina esportatzeko eta siderurgia-industrian inbertitzeko erabili zituzten. Ondorioz, burdinaren esportazioa nabarmen handitu zen Enkarterrietatik Ingalaterrara, Frantziara eta Alemaniara.

Meatzarien bizi- eta lan-baldintzak

Industria-garapenak immigrazio-fluxu handia eragin zuen. Nekazaritzak atzerapen handia zuen eta goseteak ohikoak ziren; horregatik, jende asko meategietara joan zen lan bila. Langileen bizi- eta lan-baldintzak, ordea, oso kaskarrak ziren:

• Bizilekua: Barrakoietan bizi behar zuten, osasun-baldintza txarretan. Jende asko zegoenean, txandaka egiten zuten lo ohe berean ("ohe beroa").
• Derrigorrezko dendak: Enpresek beren dendak edo kantinak zituzten, eta langileek bertan erosi behar izaten zituzten produktuak, askotan prezio altuagoan. Horrela, enpresaburuek soldataren zati bat berreskuratzen zuten.

Bi langile mota nagusi zeuden: barrukoak (espezializatuak) eta kanpokoak (kualifikaziorik gabeak). Barrukoek esperientzia eta prestakuntza espezifikoa behar zuten, eta aurkitzen zailak zirenez, baldintza hobeak zituzten. Kanpokoek, aldiz, edonork egin zitzakeen lanak betetzen zituzten. Haiek protestatzen bazuten, erraz kaleratzen zituzten, eskulan ugari baitzegoen zain. Horrek guztiak langileen antolakuntza asko zailtzen zuen.

Langile-mugimenduaren sorrera eta ondorioak

Baldintza gogor horien aurrean, langileak antolatzen hasi ziren. Grebak eta, batzuetan, indarkeria erabili zituzten beren aldarrikapenak lortzeko, askotan gobernadore zibilen eta militarren bitartekaritza bilatuz. Mugimendu horrek hainbat ondorio garrantzitsu izan zituen:

• 1903: Greba handi baten ondorioz, derrigorrezko kantinak kentzea eta asteko soldata kobratzea lortu zuten.
• 1911: Eusko Langileen Alkartasuna (ELA) sindikatu abertzalea sortu zen.
• Aliantza politikoak: Arlo sindikalean, sozialistek (PSOE) akordioak egin zituzten errepublikanoekin abertzaleei aurre egiteko, eta lan-gatazketan jarrera moderatua hartu zuten.
• 1921: Jarrera moderatu horrekin ados ez zeudenek Espainiako Alderdi Komunista (PCE) sortu zuten, langileen iraultza soziala bultzatzeko helburuarekin.