Balidoak, Ondorengotza Guda eta Despotismo Ilustratua

Balidoak

• Balidoak: Pertsonaia politikoak edo errege-laguntzaileak, XVII. mendean erregeen (Austriar etxeko erregeen) gobernu-afereetan ardura gutxi hartzeagatik beren ondoan zeudenak. Beren konfiantzazkoak ziren eta erabaki gehienak hartzen zituzten, erregearen sinadurarekin berretsita.

Adibide nagusiak:

• Lermako duquea: Felipe IIIaren balido nabarmenetako bat (moriskoen kanporaketa aholkatu zuena; ustez korupto eta ostentatiboa).
• Olivares (Ucedako konde-dukea): Felipe IV.aren balidoa; Portugal galtzean eta zentralizazio-saioak sustatzean paper garrantzitsua izan zuena.
• Juan José de Austria: Carlos II.aren garaiko beste balidoetako bat.
• XVIII. mendean, Godoy izenak ere agertzen du balidoen kontzeptua.

Mende honetan inperioaren beherakada izugarria izan zen, bai ekonomiaren bai demografiaren aldetik. Balido guztiek klientela zuten beren inguruan.

Espainiako Ondorengotza Guda

Espainiako ondorengotza-guda: 1700ean, Karlos II.ak hil zenean eta oinordekorik utzi ez zuenean sortutako gatazka. Frantziako Louis XIV-k bere biloba, Felipe Borboia, babestu zuen; bestelako potentziek, hala nola Ingalaterrak eta Herbehereek, aldiz, Austriako artxiduke Karlosen alde egin zuten.

Barne aldetik, Nafarroako Erresuma eta Gaztelako Koroa Felipe V.ren alde jarri ziren, eta Aragoiko Koroa aurka, frantsesak zentralista eta absolutista zirelako usteagatik. Horregatik, Ondorengotza Guda 1701ean hasi zen, bai nazioarte mailan bai Espainiako barnean.

Azkenik, 1711n, Karlosek Austriako koroa jaso zuen, eta ondoren nazioarteko bakea sinatu zen (1713–1714, Utrecht eta Rastatteko tratatuak), baina Espainiako barne-gerrak eta aurkako tentsioak jarraitu zuten zenbait tokitan.

Despotismo Ilustratua

Despotismo Ilustratua: XVIII. mendean sortutako gobernu-mota. Bertan, erregeak botere absolutua mantentzen zuen baina bere borondatez herritarren onerako neurriak hartzen zituen —slogan famatua modulazioan bezala: "Dena herriarentzat, baina herririk gabe". Herritarrengana galdeketa edo parte-hartze demokratikorik egiten ez zen.

Karlos III.ak (Italiatik bueltatu zenean, han Ilustrazioa modan zegoela ikusita) erreforma batzuk abian jarri zituen. Aldaketa horiek, besteak beste, honako hauek izan ziren:

• Hiriak garbitzea eta zelai-espazio publikoen hobetzea.
• Nekazaritza hobetu eta ekoizpena areagotu beharko luketen neurriak.
• Andaluziako kolonizazio-prozesuen sustapena.
• Itsas-portuak eta errepideak hobetzea eta komunikazioak estaltzea.

Hala ere, faltan sumatu zen herritarren artean errealitatezko berdintasunaren ezarpena eta erregearen botere absolutuaren gainbehera; hori, oro har, XIX. mendean eta liberalismoaren ondorioz gertatu zen.

Oharrak eta testuingurua

Testu honek XVII. eta XVIII. mendeetako Espainiako gizarte eta politikaren alderdi nagusiak laburbiltzen ditu: balidoen egitura, Ondorengotza Guda eta Despotismo Ilustratuaren eraldaketak. Terminologia zuzendu eta egokitu da ortografia eta gramatika aldetik, baita maiuskulak ere.