Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1950eko Hamarkada: Isolamenduaren Amaiera eta Oposizioaren Krisia

Hamabost urteren ondoren, antifrankistak nekatuta zeuden, eta erbesteratu batzuk itzuli egin ziren. 50eko hamarkadan, gainera, Francok Vatikanoarekin eta AEBekin hitzarmenak sinatu zituen (1953). Gerra Hotza zela eta, Franco Mendebaldeko blokean onartu zen, diktadura izan arren, eta horrela herrialdearen isolamendua amaitu zen. Francok Europar Batasunean sartzeko eskaera egin zuen, baina ez zuten onartu.

Ondorioz, 1951n, Eusko Jaurlaritzak Parisen zeukan egoitza frankisten esku geratu zen. Oposizioaren krisia konpontzeko, Prietok (PSOE) estrategia bat eraman zuen aurrera: errepublikar sozialistak eta monarkiko demokratak elkartzea. Hala ere, honek alderdiak gehiago zatitzea besterik...

Frankismoaren ezarpena eta lehen urteak Euskal Herrian

1937ko ezarpena eta zapalkuntza

Espainian 1939an Gerra Zibila amaitu zen arren, Euskal Herrian 1937an ezarri zen Francoren erregimena, Bizkaia nazionalen esku geratu zenean. Frankismoak gogor eraso zien euskaldunei, eta beste lurraldeek izan zituzten ondorio berberak jasan zituen Euskal Herriak. Hizkuntzak, ohiturak eta kulturak zapalkuntza handia izan zuten.

Erregimenaren ezarpenarekin batera, eskubide eta ideiak zapaldu ziren, eta homogeneotasuna (eredu berbera estatu osorako) ezarri zen aspektu soziopolitiko, ekonomiko eta kulturalean (hizkuntza, erlijio katolikoa...).

Ondorio soziopolitikoak eta ekonomikoak

Gerrak izugarrizko krisi ekonomikoa eragin zuen (gosea, salneurrien igoera…), eta...

Testuaren Garrantzia eta Ondorioak

Lege honek garbiketa ideologikoa egiteko aukera eman zuen. Testu honen ondorioz, gerra bukatu eta gero, nazionalek 50.000 lagun fusilatu zituzten. Erbestera joandakoak 300.000 izan ziren, eta 1945ean 100.000 preso zeuden; hauetariko asko lan behartuetara kondenatu zituzten.

Hezkuntza eta Irakasleen Egoera

Hezkuntzari dagokionez, frankismoak milaka irakasle araztu, espetxeratu eta sarritan fusilatu zituen. Aukera izan zutenak atzerrira joan ziren, hau da, % 90 inguru.

Nazioarteko Isolamendua

Lege honen ondorioak larriak izan ziren; Espainia mundutik, arlo askotan, isolatuta geratu zen:

• Politikan: Ardatzekoak garaituak izan ondoren, Europako estatu faxista bakarra zen. Horregatik, Espainiak ez zuen ordezkaritzarik

Espainiako gizartearen bilakaera Frankismoan

1940ko hamarkada guztian zehar, heriotza-tasa igo zen, batez ere haurrena (‰143). 1945ean bizi-baldintzak gogorrak ziren oraindik.

1960ko hamarkadako kontsumo-gizartea

1960ko hamarkadan hasitako ekonomia-garapenak bizi-kalitate hobea ekarri zien espainiarrei. Elikadura hobetu egin zen, eta epeka ordaintzeko aukera gehiago zegoenez, espainiar gehiagok zuten aukera etxetresna elektrikoak erosteko (garbigailuak, hozkailuak, telebistak...), automobila erosteko, eta beren etxeetan telefonoa instalatzeko. Izan ere, lehenago familia dirudunen esku bakarrik zegoen hori guztia.

Ordaindutako oporrei esker, langileek aisialdirako denbora zuten: askok beren jaioterria bisitatzen zuten eta beste batzuek Espainiako...

1. Hazkunde Ekonomikoa eta Eraldaketa Sozialak

Lehen Erregimena Finkatzea

Francoren gobernuak nazioarteko onespena lortu zuen 1953an Vatikanoarekin eta Estatu Batuekin izandako bileren eta 1955ean NBEn (Nazio Batuen Erakundea) sartzearen esker. Gainera, kreditu ekonomikoek arazoak arindu zituzten. Hala ere, erregimenak indarkeria eta izua zabaltzen jarraitu zuen.

1.1. Opus Deiko Teknokraten Ekonomia-erreforma

Francok, Carrero Blancoren aholkuz, 1957an gobernu berria osatu zuen, ACNPko kideen ordez Opus Deiko zenbait kide sartuz. Ministro berri hauei teknokratak deitzen zitzaien, teknikariak zirelako.

Ekonomian irekiagoak ziren, baina politika eta gizarte gaietan kontserbadoreak. Franko konbentzitu eta ekonomia arazoak gainditzeari eta azpiegiturak...

Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)

Unión Patriótica: Alderdi Bakarraren Sorrera (1924)

Primo de Riveraren diktadurak alderdi bakarraren sorrera bultzatu zuen: Unión Patriótica (1924). Alderdiak ez zuen ideologia konkreturik; diktadorearen helburua ordenaren maitaleak eta abertzale guztiak bertan biltzea zen, baita erregimenari demokrazia itxura ematea ere.

1927an, Primo de Riverak alderdiaren leloa aldarrikatu zuen: “España, una, grande e indivisible”. Unión Patrióticaren kideen artean karlismotik eta maurismotik etorritakoak, burgesia industriala eta lursail handien jabeak zeuden. Laburbilduz, Unión Patrióticaren idearioa pertsonalista zen; beraz, sortzailea desagertzean alderdia desegin zen.

Marokoko Arazoa eta Alhucemaseko

Franco eta Autarkia: Gerraosteko Ekonomia (1939-1959)

Gerra Zibila irabazi ondoren, Franco Espainiako diktadore izan zen 40 urtez, 1975ean hil zen arte. Gerraren ondorio latzen eta Espainiako gobernuaren politika ekonomikoaren erruz, ekonomiak hondoa jo zuen. Espainiako politika ekonomiko eskasaren helburua autarkia lortzea zen. Horren bidez, Francok Espainian ekoitzi zitezkeen atzerriko produktuen inportazioa eragotzi nahi zuen. Hori lortzeko, Estatuak ekonomiako arlo guztietan parte hartu behar zuen.

Autarkia Bultzatzeko Neurri Nagusiak

Lege eta dekretuen bidez (adibidez, Nazio Intereseko Industriak Babesteko Legea), gobernuak kontsumoari, prezioei, merkataritzari eta inbertsioei buruzko erabaki garrantzitsuenak hartu zituen:

• Inportazioak mugatu

1876ko Uztailaren 21eko Legea

Testuaren Analisia (TK)

• Tipologia: Juridikoa (legea).
• Gaia: Euskal Foruen deuseztapena eta zentralizazio politikoa.
• Iturria: Historikoa, lehen mailako dokumentua.
• Egilea: Kolektiboa (Espainiako Gorteak, Cánovas del Castillo eta Alfontso XII.a erregearen sinadura).
• Hartzailea: Publikoa eta kolektiboa (Arabar, Bizkaitar eta Gipuzkoarrei zuzendua).
• Data: 1876, Madril.

Testuaren Azterketa (TA)

• Ideia nagusia: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foruen deuseztatzea.
• 1. artikulua: Euskal foruen ezaugarri nagusiak ezabatzen ditu: soldadutza eta Espainiako ogasuna ezartzen ditu, 1876ko Konstituzioan oinarrituta.
• 2. artikulua: Hiru probintziak Espainiako armadara gizonak bidaltzera behartuta daude (soldadutza).
• 3. artikulua: Arabak, Bizkaiak

Autarkiaren Aldia (1939-1951)

Gerra Zibilaren ostean, Espainiako ekonomia oso egoera txarrean geratu zen. Frankismoaren helburu nagusia autarkia ekonomikoa lortzea zen. Horretarako, estatuak ekonomian esku hartu eta zenbait neurri hartu zituen:

• Politika protekzionista abiarazi zuen, kanpo merkataritza eta salmentak kontrolatuz.
• Industria bultzatu zuen, enpresak nazionalizatuz eta enpresa industrial berriak sortuz (adibidez, INI - Instituto Nacional de Industria).
• Nekazaritzako prezioak eta kontsumoa arautu zituen.

Neurri horien ondorioz, oinarrizko produktuen errazionamendua ezarri zen, eta elikagai-eskasia handia gertatu zen. Horrek merkatu beltzaren sorrera ekarri zuen. Autarkiaren emaitza erabateko porrota izan zen: ekonomiaren geldialdia, miseria...

Langile mugimendua Espainian

1879an, Pablo Iglesiasek Espainiako Langile Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zuen langile-klasearen eskubideak defendatzeko. 1883tik aurrera, PSOEk marxismoaren ideia iraultzaileak bere egiteaz gain, neurri errealistagoak hartu zituen; adibidez, langile-klaseak bizitza politikoan parte hartzea edo ekoizpen eta kontsumo elkarteak sortzea. Gainera, Madrilgo langile-mutualitatea eta 1886an "El Socialista" astekaria sortu zituen.

Sindikalismoaren sorrera eta anarkismoa

1888an Langileen Batasun Orokorra (UGT) sortu zuten: joera sozialistako sindikatua zen. Maiatzaren 1ean ospatu zen lehen aldiz eta manifestazio txikiak egon ziren. Momentu hartan sortu zen lehen Herriaren Etxea langile-mugimenduaren ideiak hedatzeko.

Anarkismoa...