Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

335

Sarrera: Errepublikaren aldarrikapena

Espainiako II. Errepublika 1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen (Eibar izan zen lehena).

Aurreko 1930. urtea oso garrantzitsua izan zen, bi gertakizun inportante eman zirelako.

1. Oposizioko alderdiak (errepublikanoak, sozialistak, alderdi katalanak) Donostiako hitzarmena sinatu zuten. EAJ-k ez zuen parte hartu, eta horrek eragina izan zuen gero Euskal Herriko Estatutua lortzerakoan, denbora asko pasa behar izan baitzen.

2. Zenbait militarrek Jacan altxatu ziren Errepublika aldarrikatzeko plan batekin; bi kapitain fusilatu zituzten. Urte berean, Primo de Riverak dimititu egin zuen, eta Alfonso XIII.ak Berenguer jenerala izendatu zuen (dictablanda deitzen zitzaion), baina ez zuen ezer lortu.

Erregeak normaltasun...

Lehen Mundu Gerraren Jatorria

JATORRIA: Alemania munduko potentzia bihurtu zen, Bismarck kantzelaria zelako eta aliantza sistema bat sortu zuen Alemania, Austria, Errusia eta Italiarekin, bi helbururekin:

Frantziaren Isolamendua

• Frantzia isolatzea, gatazkak izan zituztelako; Alemaniak Frantziari Alsazia eta Lorrena kendu zizkiolako. Horrek errebantxismoa elikatu zuenez, Frantzia etsai potentzial bihurtu zen.

Balkanetako Oreka

• Balkanetan oreka mantentzea, Austriak eta Errusiak interes desberdinak zituztelako eta kantzelariak tentsio hori kontrolatu nahi zuelako. Helburu hauek lortzeko, bi akordio sinatu zituen:

  • Aliantza Bikoitza

    Alemania eta Austria-Hungariaren artean.

  • Hiru Enperadoreen Ententea

    Austria-Hungaria eta Errusiar Inperioaren artean.

Bismarck-

Europako inperioak Asian

• India: Erresuma Batuaren kolonia nagusia izan zen Asian. 1857an, matxinada odoltsu baten ondoren, britainiar gobernuak zuzenean kontrolatu zuen lurraldea, erregeorde baten agindupean, eta Raj britainiarra sortu zuen, gaur egungo India, Pakistan, Bangladesh eta Sri Lanka hartuz. Geroago, Erresuma Batuak Birmania, Malaysia, Singapur eta Txinako enklabeetara (Hong Kongeko portura bereziki) hedatu zituen bere agindupeko lurraldeak. Britainiarren beste gune inperial handi batek Australia eta Zelanda Berria hartzen zituen; XVIII. mendetik aurrera britainiar emigratzaileez populatutako koloniak ziren, eta geroago britainiar inperioaren parte izatera pasatu ziren, estatus handiagoarekin.
• Errusia: Alaska okupatu zuen (gero Estatu

• Gaztelako interesak alde batera uzten ditu, Flandesen bizi delako.
• Gaztelako nobleak bere kontra jarri: zerga handiagoak ordaindu eta Juana nahi dute.
• 1521 Villalar batalain bukatu: nobleak vs erregeak. Gefeak hil: Padilla, Bravo, Maldonado.
• (1519-1523) Gremioak: Valentzia + Mallorka, Gremioak vs oligarkia, gremiak gogor zapalduak.
• Nafarroan, Bizkaian, Gipuzkoan: foruak mantendu.
• Aragoin:

Bizkaiko Industrializazioaren Gakoak

Industria Tradizionalak

Industria tradizionalen presentzia nabarmena zen; burdinola eta ontziola ugari zeuden, estrategikoki kostaldean kokatuta.

Lehengaiak eta Energia Iturriak

Bizkaian burdin meategiak izatea funtsezkoa izan zen. Ikatza Asturiasetik ekartzen zuten eta energia hidroelektrikoa ugaria zen:

• Burdin-meategiak: Bilboko itsasadarraren ezkerraldekoak oso ezagunak eta emankorrak ziren.
• Lege-aldaketa: Sistema forala indarrean egon zen bitartean burdina bizkaitar guztiena zen, baina Estatu liberalaren legeriak meategiak esku partikularretara pasatzea ahalbidetu zuen.
• Kokapena: Bilbo, Somorrostro eta Sopuerta ziren gune nagusiak, kostaldetik gertu eta garraiorako erraztasun handiekin.
• Ustiapena: Meategiak

1. Federico Echevarriaren hitzaldia: Librekanbismoa eta protekzionismoa

1.1. Testuaren kokapena eta testuingurua

Testu hau historiko-politiko eta ekonomikoa da, lehen mailakoa eta garaikoa. 1893an mitin batean aurkeztua, Berrezarkuntzaren garaian kokatzen da. Egilea Federico Etxebarria da, Bizkaiko Elkarteen Ligako burua. Helburua librekanbismo ekonomikoa kritikatzea eta protekzionismoa defendatzea da.

1.2. Analisia eta ondorioak

Echevarriak merkataritza-itunen aurkako jarrera erakusten du, arantzelen desagerpenak euskal industriari (Altos Hornos, Deustuko Lantegiak) ekarriko liokeen hondamena azpimarratuz. Gobernuari babes-sistema mantentzeko eskatzen dio.

2. Vicente Blasco Ibañezen "El Intruso" eleberria (1904)

2.1. Testuaren kokapena

Testu literario

Testuaren azterketa: Datu orokorrak

• Izaera juridikoa: Gobernu liberal aurrerakoiaren Errege Dekretua. Espainiako erregeordeari zuzendua, Ogasun ministroak aurkezturiko dekretua onartzeko.
• Argitalpena: Madrilgo Gazetan argitaratu zen, publikoa izanik.
• Edukia eta egilea: Eduki ekonomiko-politikoa du, egileak eliz desamortizazioaren aldeko defentsa egiten du. Egilea Mendizabal da, joera liberal aurrerakoiko politikaria eta Ogasun ministroa. Nazioak zituen arazo nagusiei heldu zien, eta horien artean eliz desamortizazioarena zen garrantzitsuenetako bat.
• Testuinguru historikoa: Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza garaian kokatzen da, estatu liberalaren eraikuntzaren eta Lehen Gerra Karlistaren testuinguruan.
• Helburua: Dokumentua Madrilen sortu

Brasilgo Inperioa (1822-1889)

1807an, Napoleonen inbasiotik ihesi, Portugalgo errege familia Rio de Janeirora mugitu zen. Gorteak, altxorra eta liburutegia Brasilera eraman zituzten. Don Joan VI.a erregea 1815ean Brasilen geratu zen eta Erresuma izaera eman zion. 1821ean Lisboara itzuli zen.

Handik urtebetera, haren semea, Pedro I.a, erregeorde geratu zen Brasilen. Rio de Janeiron enperadore koroatu zen eta Brasilek independentzia lortu zuen. Bederatzi urteko gobernuaren ostean, enperadoreak abdikatu egin zuen eta Portugalera itzuli zen.

Pedro II.aren Gobernua

Haren ondorengoa Pedro II.a izan zen, 1831tik 1889ra gobernatu zuena. Lehenengo urteetan, adinez txikia zen bitartean, erregeordeen bitartez jardun zen.

Haren politika botere exekutiboa sustatzea...

Testu hau 1836ko Errege Dekretuaren zati bat da, zeinak ohiko elizgizonen ondasunak konfiskatzea xedatzen zuen. Beraz, forma aldetik, izaera juridiko-historikoa duen dokumentua da.

Edukiari dagokionez, izaera sozioekonomikoa du, erlijio-korporazio jakin batzuen ondasunen salmentari buruzkoa baita. Garai hartako dokumentu historikoa da, zehazki, 1836ko Desamortizazio Errege Dekretuaren laburpen laburra.

Egilea: Juan Álvarez Mendizábal

Egilea Juan Álvarez Mendizábal (1790-1853) da, politikari liberala eta Cadizko enpresari espainiarra. Jatorri xume eta judua zuena, iraultza liberalaren protagonista nagusi bihurtu zen, batez ere desamortizazio neurri horiei esker.

Ministroen Kontseiluko presidentea eta Ogasun ministroa izan zen 1835-1836 urteetan,...

Testuaren aurkezpena

Aztertu beharreko testua Mendizabalen desamortizazio dekretuaren sarrera da. Dekretu honen bidez, Mendizabalek bultzatu zuen Elizaren ondasunen desamortizazioa abian jartzen da. Lehen mailako testu juridikoa da (Errege dekretu baten zatia delako) eta, edukiari erreparatuz, politiko-ekonomikoa, gai sozialak eta ekonomikoak aipatzen dituelako. Egilea Juan Alvarez Mendizabal Ogasun ministroa da eta Maria Cristina erregina gobernatzaileak sinatu zuen. Legezko testu guztietan bezala, legea indarrean jartzen denean aurreikusitako helburuetara iristeko abian jarriko diren erabaki jakinak ere aipatzen dira. Madrilgo Gazetan, garaiko aldizkari ofizialean, argitaratu zen 1836ko otsailaren 21ean, Isabel II.aren erregetza aldian (Mª...