Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Erregimen Zaharra

"Erregimen Zaharra" esamoldea XVIII. mendearen amaieran hasi zen erabiltzen, Frantziako Iraultzaren garaian, hain zuzen. Monarkia absolutua, nekazaritzan oinarritutako ekonomia eta estamentutan banatutako gizartea deuseztatzeko eta kritikatzeko erabiltzen zen. Gainera, erregimen berria ezarri zen gizartean, ideia ilustratuei esker.

Demografia eta Ekonomia

Erregimen Zaharreko demografian, jaiotza-tasa eta heriotza-tasa altuak ziren eta krisi demografiko batzuk gertatu ziren. Nekazaritza ekonomiaren oinarria izan zen; biztanle gehienak landan bizi ziren. Nekazaritzako teknikak atzeratuak ziren, lurra zen aberastasunaren iturri nagusia eta landa-jaunaren arabera zegoen araututa.

Eskulangintza gremioek arautzen eta kontrolatzen zuten:...

Independentzia Gerra hasi zen. Frantsesen okupazioaren aurkako gerraren abiapuntua 1808ko maiatzaren 2ko Madrilgo herriaren altxamendua izan zen. Murat jeneral frantsesak matxinada indargabetu zuen: ehunka madrildar fusilatu zituen eta zapalkuntza beste hiri batzuetara hedatu zen.

Napoleonen Esku-hartzea eta Frantsesen Okupazioa

Napoleonen indarrak Bailengo Guduan menderatu zituzten, eta Josef I.ak Gasteizera ihes egin zuen; gudaroste frantsesek Ebroraino atzera egin zuten. Napoleonek pertsonalki esku hartu behar izan zuen gerran, 1808aren amaieran 250.000 beteranoren buru. Espainiako lurraldeen okupazioa burutu zuten. Cádiz baino ez zen okupaziotik kanpo geratu, britainiarrek lagunduta.

Gerrilla Gerra: Erresistentziaren Giltza

Frantsesen nagusitasun...

Frankismoaren Hasierako Egoera eta Gobernuaren Birmoldaketa

Barne-arazo hauek konpondu nahian eta nazioarteko irekitzea aprobetxatuz, Francok gobernua birmoldatu zuen 1951n. Horrela, Espainiako demokrazia Mendebaldeko herrialdeetako demokraziekin parekatuko zuela pentsatzen zuen. Lehen etapa honetako azken erreforma egin zuen, 1957ko otsailean Opus Deiko zenbait kide ministro izendatuz. Carrero Blanco bezalako monarkiazaleek gero eta gertutasun handiagoa azaldu zuten Francoren inguruan. Erregimenaren neurri ekonomikoek 50eko hamarkadaren amaiera arte atzeratu zuten susperraldia.

Gerra Osteko Autarkia Ekonomikoa

Gerra amaitzean, Espainia eta euskal probintziak lur jota eta baliabiderik gabe zeuden. Erregimen frankistak politika ekonomiko interbentzionista

ELA (Eusko Langileen Alkartasuna)

ELA (Eusko Langileen Alkartasuna) 1911n sortu zuten nazionalistek, langile euskaldunak bereganatzeko, langile etorkinak sozialismoaren jarraitzaileak baitziren. Helburua euskal etniako langileak ideal nazionalisten eta Elizaren gizarte-irakaspenen inguruan biltzea zen. Abertzaleentzat sozialismoa ideologia arrotza zen, kanpotik etorritako langileen artean errotuta zegoena eta euskal herritarrengandik urrun eduki beharrekoa.

Euskal Nazionalismoaren Sorkuntza

Nazionalismoari dagokionez, XIX. mendean literatura foruzale-erromantikoak, foru-eskubideen galerak eta industrializazio-prozesuek eragina izan zuten euskal abertzaletasunaren ideologiaren sorreran.

Euskal abertzaletasuna foruen defentsarako giroan sortu zen,...

iruzkina: 1896ko testu sozialista

Identifikazioa

Dokumentu originala eta lehen mailako iturria da. Eduki politiko-soziala du, langile klasearen defentsan idatzia. Testu narratiboa da, Bizkaian argitaratutako The Class Struggle egunkari sozialistaren 86. zenbakian jasotakoa.

Egunkariko irakurle guztiei zuzendutako testu publikoa da. Egilea banakakoa da, baina ez dago sinatuta. Data: 1896ko maiatzaren 23a.

Analisia

Lehenengo paragrafoak erreklamazio-egoera islatzen du, aurreko greba batean planteatutakoa eta oraindik arrakastarik ez duena: jantokiak desagertzea eta agintariak kontrolatuko dituen Batzordea izendatzea eskatzen du.

Testuak 1890eko greba, haren lorpenak eta ez-betetzeen injustizia gogorarazten ditu:

• Lanaldia: Gehiegizkoa izaten jarraitzen

Berrezarkuntzaren ezaugarri nagusiak

• Subiranotasuna: Partekatua, Gorteen eta Erregearen artean.
• Aginte legegilea: Gorteen eta Erregearen esku (18. art.).
• Bi ganbarako Gorteak: Senatua eta Diputatuen Kongresua (19. art.).

Senatua eta Diputatuen Kongresua

• Senatua (20. art.):
  • Eskubidez senatari zirenak (Espainiako Handiak, Elizako eta Ejertzitoko goi karguak).
  • Erregeak izendatutakoak.
  • Aberatsen artean sufragio murriztuz hautatuak.
• Diputatuen Kongresua: Sufragio bidez aukeratuak (28. art.). 1890era arte sufragio murriztua izan zen (%5), eta ondoren, unibertsala.

Eskubideak eta erlijioa

• Askatasun indibidualak: Oso zabalak (13. art.), baina lege bidez murriztu zitezkeen.
• Erlijioa: Estatuaren konfesionaltasuna onartzen zen (11. art.), baina beste gurtzak pribatuan

Fronte Popularraren Programa (1936-01-16)

1. Testuaren Sarrera eta Sailkapena

Testu hau, izenburuaren arabera, Fronte Popularraren programaren zati batzuez osatuta dago. Garai berekoa denez, lehen mailako testua da. Esan daiteke, batez ere, arlo politikoari dagokiola, hauteskunde programa bat delako.

Azken lerroaren arabera, El Socialista-n argitaratu zen Madrilen, 1936ko urtarrilaren 16an, mundu guztiak erabakigarritzat jotzen zituen hauteskundeen atarian.

Egileari dagokionez, dudarik gabe, Fronte Popularreko kide batzuek idatzi zuten. Herritarrei zuzenduta dago, haiek konbentzitzeko eta botoa lortzeko.

2. Testuaren Analisia: Gako Ideiak

Testuaren analisiari dagokionez, ideiarik garrantzitsuenak hauek dira: Fronte Popularreko partiduek plan politiko...

Fronte Popularraren Programa: Azterketa Historikoa

Fronte Popularra

Kokapena

Aztergai dugun dokumentua PSOEren aldizkarian agertutako Fronte Popularraren programaren zatia da. Testu politiko eta publikoa da. Fronte Popularra sozialisten eta errepublikanoen koalizioa izan zen. Ezadostasunak alde batera utzita, koalizioa otsaileko hauteskundeetarako prestatu zen.

Ideia Nagusiak

Ezkerreko koalizioaren programa honetako ideia nagusia beraien batasuna da; ezkerreko alderdien batasuna, eskuin-indarren aurkakoa, Errepublika salbatu nahian.

Koalizioaren helburuak azaltzen dira, hala nola:

• II. Errepublikako 1931-33 biurtekoan garaturiko erreforma politikoaren berrezarpena.
• 1931ko Konstituzioari berriz ere indarra ematea.
• 1933ko azarotik aurrera atxilotutako

Garapena: Gerraren Fase Nagusiak

Mugimendu-gerra (1914)

Alemaniaren plana Frantzia inbaditzea zen, ondoren Errusiaren kontra jotzeko. Horretarako, Frantzia inbaditu behar zuten; inbasioa Belgikatik egin zuten, baina ez ziren Parisera iritsi. Errusiak erasoaldi bat egin zuen Alemaniaren kontra eta Alemaniak garaitu zuen.

Posizio-gerra (1914-1917)

Alemaniaren helburua lortutako posizioak babestea zen; horretarako, trintxerak eraiki zituzten. Aldi berean, britainiarren ontziek Alemania blokeatu zuten eta horrek itsaspeko gerra eragin zuen.

1917ko Krisia

Urte honetan egoera militarra aldatu zen eta aldaketa nagusi hauek gertatu ziren:

1. Errusia gerratik atera: Errusian iraultza hasi zen eta gobernu berriak gerratik ateratzea erabaki zuen.
2. AEB gerran sartu:

Estatu Liberalaren Eraikuntza eta Sendotzea

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

1833an, Fernando VII.a hil ondoren, Isabel II.a erregina bihurtu zen. Adin txikikoa zenez, bere ama Maria Kristina hautatu zuten erregeorde. Garai honetan gertatu ziren:

• I. Gerra Karlista: Absolutisten eta liberalen arteko gatazka.
• Errege Estatutua (1834): Martinez de la Rosak bultzatua.
• Mendizabalen desamortizazioa.
• 1837ko Konstituzioa: Progresista.

1839an, Bergarako Besarkadarekin gerra amaitu zen.

Esparteroren Erregeordetza (1840-1843)

Maria Kristinaren dimisioaren ostean, Espartero jenerala izendatu zuten erregeorde. Bere agintaldia autoritarioa izan zen, eta 1842ko Bartzelonako bonbardaketaren ondoren erbesteratu behar izan zen. 1844an, Isabel II.aren adin nagusitasuna...