1876ko Uztailaren 21eko Legea: Euskal Foruen Deuseztapena

1876ko Uztailaren 21eko Legea

Testuaren Analisia (TK)

• Tipologia: Juridikoa (legea).
• Gaia: Euskal Foruen deuseztapena eta zentralizazio politikoa.
• Iturria: Historikoa, lehen mailako dokumentua.
• Egilea: Kolektiboa (Espainiako Gorteak, Cánovas del Castillo eta Alfontso XII.a erregearen sinadura).
• Hartzailea: Publikoa eta kolektiboa (Arabar, Bizkaitar eta Gipuzkoarrei zuzendua).
• Data: 1876, Madril.

Testuaren Azterketa (TA)

• Ideia nagusia: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foruen deuseztatzea.
• 1. artikulua: Euskal foruen ezaugarri nagusiak ezabatzen ditu: soldadutza eta Espainiako ogasuna ezartzen ditu, 1876ko Konstituzioan oinarrituta.
• 2. artikulua: Hiru probintziak Espainiako armadara gizonak bidaltzera behartuta daude (soldadutza).
• 3. artikulua: Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak zergak ordaindu behar dituzte, gainerako lurraldeek bezala, "dagozkien proportzioan".
• 4. artikulua: Gorteei baimena ematen die Foruei lotutako lege guztiak erreformatzeko.

Termino Gakoak

• Errege konstituzionala: Monarkaren botereak mugatuta daudeneko sistema.
• Soldadutza: Urtero soldadutzara joan behar duten gazteen kopurua ("Kupoa").
• Cánovas del Castillo: Berrezarkuntzako sistema diseinatu zuen politikari liberal kontserbadorea.
• Gaceta de Madrid: Testua argitaratu zen boletin ofiziala.

Testuaren Iruzkin Historikoa (TI)

Aurrekariak

• I. Karlistaldia: 1839ko urriaren 25eko legearen bidez, Bergarako Besarkadaren ondorioz, Foruak murriztu ziren baina ez deuseztatu.
• III. Karlistaldia: 1868ko iraultzaren ondoren, moderatuek boterea galdu eta karlistek altxamendu militarra prestatu zuten. 1872an Amadeo Savoiakoa errege zela, ezegonkortasuna nagusitu zen.
• 1875: Burgesia kontserbadorea, eliztarrak eta katolikoak Karlos VII.aren aldetik Alfontso XII.aren aldera pasatu ziren.

Garapena

1876an, Karlos VII.a erbesteratu zen. Euskal legeak Madrilgo errealitatera egokitzeko estatuak oztopo gutxi izan zituen. Liberal foruzaleek Euskal legeak defendatu zituzten Gorteetan, baina alferrik.

Ondorioak

• 1878: Cánovasen gobernuak Euskal lurraldeen autonomia fiskala onartu zuen.
• Kontzertu Ekonomikoa: Sistema honen hasiera eman zen, harreman fiskalaren oinarria "Kupoa" izanik.

Testuaren Garrantzia (TG)

Euskal ordenamendu juridiko-instituzional tradizionala deuseztatu zen. 1876ko legea erabaki garrantzitsua izan zen Estatu liberala indartzeko. Euskaldun askok ordena politiko berria zalantzan jarri zuten, atzerritartzat hartuz.