Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Hiru sistema nagusiak

• Domestic system: Nekazariek etxeko lana egiten zuten; hau da, produktuak ekoiztu eta saldu egiten zituzten.
• Putting-out system: Salerosleek ekoizpen-prozesua kontrolatzen hasi ziren; hartara, benetako enpresari txiki bihurtu ziren.
• Factory system: Langile asko fabriketan elkartu eta bertan produktuak ekoizten hasi ziren.

2. Ze faktoreren ondorioz izan zen Britainia Handia aitzindaria?

• Imperio koloniala: Britainia Handiak kolonia eta baliabide zabala kontrolatzen zuen.
• Merkataritza: Kanpo-merkataritzaren hedapena barne-merkataritzaren gorakadarekin lotuta zegoen.
• Testuinguru politikoa: Monarkia parlamentarioak egonkortasun politikoa bermatzen zuen, eta hori merkatarien eta enpresarien interesari mesede egin zion.
• Berrikuntzarako

Joaquín Costa eta Berrezarkuntzako Sistemaren Kritika

Costak gizarte maila kontserbadoreak eta agintean daudenak salatzen ditu testu honetan. Kritikatutako taldeak hauek dira:

• Oligarkak: Gobernuarekin identifikatutako burgesak (Liberalak edo Kontserbadoreak egon arren, bi 'alderdi' horiei buruz ari da).
• Jauntxoak edo Kazikeak: Udalerrietan benetako boterea zuten aberatsak, askotan lur zabalen jabeak.
• Lurraldeetako Gobernadore Zibilak: Zentralizazioaren bidez Gobernuarekin estuki lotutako probintzietako buruak, trikimailuaren bitartekariak.

Costaren ustez, gutxiengoaren gobernua da, herriaren interesetik urrun dagoena eta hauteskundeetan iruzurra erabiliz boterean mantentzen dena. Horren aurrean, Costak herriak kontzientzia hartzea nahi du gobernu...

Alfonso XIII.aren erregealdia eta sistemaren krisia

Alfonso XIII.ak zuzenean hartu zuen parte arazo politikoetan (interes ekonomiko pertsonalak Marokon). Txanda-sistemako politikaren kontrako alderdiek —errepublikanoak, sozialistak eta nazionalistak— sistemaren kontra jo zuten, prestigiozko intelektualekin batera. Lan-munduaren aldarrien oihartzuna nabaria zen.

1917ko krisia: Krisi hirukoitza

1917an krisi hirukoitza agertu zen: Defentsarako Juntak (militarrak), Biltzar Parlamentarioa eta greba iraultzaile-politikoa. Primo de Riveraren diktadurak eman zion amaiera sistema ahituari.

Egoera ekonomikoa eta soziala

Politika protekzionisten eragina handia izan zen:

• Nekazaritza: Produkzioa handitu zen eta hirirako emigrazioa sustatu zen.
• Industria: Ikatza

1836ko Desamortizazioa: Testuingurua eta Helburuak

1836ko desamortizazioa Maria Cristinaren erregeordetzaren garaian eman zen, progresistak gobernuan zeudelarik. Liberalek finkapen prozesua hasi zuten Lehen Gerra Karlistarekin (1833-1839) batera.

Gatazka dinastikoa izateaz gain, liberalismoaren eta absolutismoaren arteko borroka ideologikoa ere izan zen: Maria Cristina bando liberalen aldekoa zen, eta Carlos Maria Isidro Borboikoa absolutismoaren aldekoa. Liberalek erreformak eta estatuaren modernizazioa nahi zituzten; absolutistek, berriz, Antzinako Erregimena mantendu.

Zer da Desamortizazioa?

Desamortizazioa gobernu liberalek hartutako neurri garrantzitsuena izan zen, eta Aro Garaikideko historian benetako desamortizazioaren adibidetzat hartu...

Aranjuezko Altxamendua eta Baionako Abdikazioak

Godoy errege-familia Amerikara eramaten saiatu zen, baina Aranjuezko Altxamenduaren ondorioz (1808ko martxoaren 19an), Godoyk kargua utzi behar izan zuen eta Karlos IV.ak bere seme Fernando VII.aren alde abdikatu zuen. Murat jeneralaren tropak Madrilen zeudela, Napoleonek Fernando Baionara joatera eta bere anaia Josef I.aren alde abdikatzera behartu zituen: Baionako abdikazioak deiturikoak.

Errege berriak Baionako Estatutua argitaratu zuen (gutun aitortua). Antzinako Erregimenaren oinarri juridikoak alde batera utzi eta erreforma moderatuak ezarri nahi zituen. Zenbait eskubide onartu zituen, hala nola prentsa-askatasuna eta merkataritza-askatasuna, baina monarkia autoritarioa eta kontserbadorea...

Errestaurazioaren Krisia eta Amaiera (1909-1923)

1909ko Aste Tragikoa eta Canalejasen Gobernua (1910-1912)

1909an, Bartzelonako Aste Tragikoa gertatu zen. Herri matxinada bat izan zen, herri klaseetako tropak gerrara bidali zituztelako, dirudunek soldadutza ez egiteagatik ordaindu zuten bitartean. Errepresioa neurrigabea izan zen, hildako eta atxilotu ugari egon ziren, eta ondorioz, Maurak dimititu egin zuen.

Canalejasen erreforma saiakera

Dimisioaren ondoren, Canalejasek hartu zuen kargua 1910etik 1912ra. Honek politika modernizatzailea proposatu zuen, erreforma zabalagoa abiarazteko asmotan. Bere neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Elizaren eragina hezkuntzan eta bizitza publikoan murrizteko lege bat atera zuen.
• Kataluniako Mankomunitatea onartu

Fernando VII.aren Erregealdia

1813ko Valençayko Ituna eta Absolutismoaren Itzulera

1813an Valençayko Ituna sinatu ondoren, Fernando VII.a berriz errege bihurtu zen. Bi joera nagusitu ziren:

• Absolutistak: Erregimen zaharraren berrezarpenaren aldekoak.
• Liberalak: Monarkia konstituzionalaren aldekoak.

Pertsiarren Manifestua sinatu ondoren (gorteetako talde absolutista batek), absolutismoaren berrezarpena eta Cádizko lege guztien deuseztapena eskatu zuten. 1814ko dekretuan, Fernando VII.ak ilegaltzat jo zituen Cádizko Gorteen deialdia eta egindako lan legegile guztia.

Absolutismoaren Itzulera (1814-1820)

Aldi honek ezaugarri hauek izan zituen:

• Erregimen zaharreko gizarte estamentala itzuli zen.
• Krisi ekonomiko larriak gertatu ziren.
• Vienako Kongresuan

Frankismoaren azken urteak eta desegonkortasuna (1969-1975)

Azkenik, frankismoaren gainbehera etorri zen (1969-1975). Grebak eta gatazkak ugaritzeak agerian uzten zuen erregimenaren desegonkortasuna, eta salbuespen egoera finkatu zen.

Franco gaixorik zegoenez, bere heriotza posiblearen aurrean, 1969an Gorteek Juan Carlos printzea izendatu zuten Francoren ondorengo gisa. Baina monarkia liberala ezarri beharrean, Mugimendu Nazionalaren monarkia ezarri zen.

Barne gatazkak eta Carrero Blancoren hilketa

Frankismoak hainbat arazo izan zituen: Falange eta teknokraten arteko desadostasunak eta korrupzioa (adibidez, Matesa kasua).

Francoren gaixotasunak aurrera egiten zuen, eta 1973an Carrero Blancok boterea eskuratu zuen. Hark erreformak deuseztatu eta...

Frankismoaren krisia eta nazioarteko testuingurua

Frankismoa krisian sartu zen hainbat arrazoirengatik: 1979ko petrolioaren krisia, mugimendu sozialen hazkundea, nazioarteko presioak eta frankisten barne zatiketa (bunkerra eta aperturistak). Nazioarteko egoerak ere eragina izan zuen: Portugal eta Greziako diktaduren erorketak eta Italian komunismoak izandako gorakadak AEB kezkatu zuten; horregatik, Espainiako prozesua kontrolatu nahi izan zuten.

Trantsizioaren hasiera eta Arias Navarroren gobernua

1975ean Juan Carlos I.a Borboikoa errege izendatu zuten. Arias Navarro izan zen gobernuko presidentea, eta gobernuan hainbat aperturista sartu zituen (Fraga, esaterako). Aldaketa txikiak eta inmobilistak izan ziren. Horrek, 1976an, mobilizazioak eta...

1950eko Hamarkada: Isolamenduaren Amaiera eta Oposizioaren Krisia

Hamabost urteren ondoren, antifrankistak nekatuta zeuden, eta erbesteratu batzuk itzuli egin ziren. 50eko hamarkadan, gainera, Francok Vatikanoarekin eta AEBekin hitzarmenak sinatu zituen (1953). Gerra Hotza zela eta, Franco Mendebaldeko blokean onartu zen, diktadura izan arren, eta horrela herrialdearen isolamendua amaitu zen. Francok Europar Batasunean sartzeko eskaera egin zuen, baina ez zuten onartu.

Ondorioz, 1951n, Eusko Jaurlaritzak Parisen zeukan egoitza frankisten esku geratu zen. Oposizioaren krisia konpontzeko, Prietok (PSOE) estrategia bat eraman zuen aurrera: errepublikar sozialistak eta monarkiko demokratak elkartzea. Hala ere, honek alderdiak gehiago zatitzea besterik...