Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Oinarri Politikoak

Estatu berria konstituziorik, alderdi politikorik eta eskubide zibilik gabe sortu zen; hau da, legezkotasun demokratikorik gabe. Gabezia hori Oinarrizko Legeen bidez konpondu zen. Lege horiek erregimenaren beharren arabera aldarrikatu ziren, erregimena aurrera zihoan heinean:

• Gorteak Eratzeko Legea (1942): Espainiarrek «ordezkaritza» organo bat zuten, teorian.
• Espainiarren Forua (1945): Eskubideen eta betebeharren oinarrizko deklarazioa.
• Erreferendum Nazionalaren Legea (1945).
• Ondorengotza Legea (1947).
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioei buruzko Legea (1958).

Gerra amaitzean, Franco Armaden Jeneralisimoa zen, bai eta Estatuko, gobernuko eta alderdi bakarreko burua ere. 1942an Gorteak eratu ziren, erregimenaren ordezkaritzak bazeudela...

Zona Nazionalaren Hasiera eta Defentsa Junta

Militarrek mendean hartutako zona, "zona nazionala" izenekoa, diziplina militarrak eta gerra-egoeraren aldarrikapenak ezarritako ordena izan zen hasiera-hasieratik, eta Defentsa Nazionaleko Junta bat berehala antolatu zuten.

Lidergo Militarraren Aldaketa: Sanjurjoren Heriotza

1936ko uztailaren 20an, Sanjurjo jenerala hil zen Lisboan istripu batean; estatu-kolpearen buruzagitzat zuten Sanjurjo. Hori zela eta, matxinadak arrakasta izan zuen eta gerra piztu zenez, zuzendaritza militarrerako eta zonalde nazionaleko gobernurako lidergoaren arazoa planteatu zen.

Defentsa Nazionalerako Junta eta Lehen Neurriak

Uztailaren 24an, Defentsa Nazionalerako Junta eratu zen Burgosen, militarrek osatua (Mola, Franco,...

SARRERA: Eduki ekonomikoa duen testu juridikoa da, hain zuzen, 1937ko ekainaren 23an Franco jeneralak ezarritako agindua, Bizkaia eta Gipuzkoako probintzietako kontzertu ekonomikoak baliogabetzeko. Burgosen argitaratu zen dekretua, idatzi eta hurrengo egunean, beraz, publikoa da. Lehen mailakoa da, eta herriari zuzentzen zaio. Franco, Marokon arrakastatsu izan zen militar galiziarra dugu, zeinak apurka-apurka lidergoa erakutsi zuen eta Gerra Zibileko Junta Militar alternatibo horretan nabarmendu zen. Azkenik, berak hartu zituen botere guztiak eta frankismoa deitu zitzaion erregimen autoritarioa ezarri zuen Espainian. Testu hau Gerra Zibila hasi eta urtebetera idatzi zen. 

TESTUINGURUA: Dekretu hau, frankistek Hego Euskal Herri osoa hartu eta...

01. Lehen Mundu Gerra ekarri zuten faktoreak

Motibazio ekonomikoak

Lehengai eta merkatuak bereganatzeko lehia izan zen nagusi. Arma industriaren garapenak irabazi handiak ekarri zituen eta gudaroste handien eraketa bultzatu zuen. Hedapen kolonialak, berriz, planetaren parte handi baten jabetza ekarri zion Europari, eta liskarrak eragin zituen potentzia kolonizatzaileen artean.

Motibazio politikoak

Aliantza Hirukoitza eta Etente Hirukoitza bloke militar gero eta oldarkorragoak osatu ziren. Herrialde bati egindako irainak bloke osoari eragiten zion, eta nazioartekotu egin ziren bi herrialderen arteko liskarrak. Gatazka nagusiak honakoak izan ziren:

• Alsazia eta Lorena: Frantzia eta Alemaniaren arteko mugako eremuak.
• Inperio handien ahultasuna: Otomandar

Testuaren Sailkapena

• Jatorria: Lehen mailako iturria da.
• Forma: Subjektiboa da, konbentzitzea helburu duena.
• Edukia: Ekonomikoa eta politikoa.
• Egilea: Federiko Etxebarria (euskal ekonomista eta Liga Vasca de Productores elkarteko lehendakaria, XX. mendearen hasieran).
• Hartzailea: Publikoa (ekintza publiko batean aurkeztua).
• Data eta tokia: Bilbo, 1893ko abenduaren 9a (mitin-protesta baten zatia).
• Asmoa: Euskal industriaren mesederako babes-neurriak eskatzea; hau da, protekzionismoaren defentsa.

Edukiaren Analisia

Testu subjektiboa denez, ideia nagusia eta gainerako ideiak aztertuko ditugu jarraian.

Ideia Nagusia: Protekzionismoa vs. Librekanbismoa

Testu osoan dikotomia hori aurkezten da: protekzionismoa sistema egoki eta on gisa defendatzen da, eta librekanbismoa...

Berrezarkuntza Hastea (1874)

1874an, Borboitarren dinastia berrezarri zen. Alfontso XII.ak tronua hartu zuen Pavía jeneralaren estatu-kolpeari esker. Cánovas gobernuburu izendatu zuten. Alfontso heldu zenean, Hirugarren Karlistaldia eta Kubako auziarekin amaitu zen. Cánovasen helburua Berrezarkuntza (erregimen liberal moderatua) ezartzea zen.

1876ko Konstituzioa: Ezaugarri Nagusiak

1876an, Gorteek Konstituzio berria prestatu zuten, sufragio unibertsalaren bidez hautatuta. Konstituzio hau, laburra izan arren, denboran gehien iraun zuena izan zen, Primo de Riveraren diktadura arte.

• Bi ganberako sistema ezarri zen, botere gehiena Erregeari emanez.
• Erlijio ofiziala Katolikoa, Apostolikoa eta Erromatarra zen. Beste erlijioak ere baimentzen ziren,

1839ko eta 1876ko Foruen Legeak

Datu Orokorrak

• Gaia: Juridiko-politikoa.
• Egileak: Kolektiboa (Gorteak).
  • 1839ko Legea (5): Maria Kristina erreginak sinatua.
  • 1876ko Legea (6): Alfontso XII.a erregeak sinatua.
• Hartzaileak: Kolektiboa (Espainiako biztanleak, Euskal Lurraldeko biztanleak nagusiki).
• Kokapena eta Argitalpena:
  • 1839ko Legea (5): Madril, 1839ko urriaren 25a.
  • 1876ko Legea (6): Madril, 1876ko uztailaren 21ean Gazetan argitaratua.
• Helburua:
  • 1839ko Legea (5): Foruak arautuko zituen lege berriak zertan oinarritzen ziren adieraztea.
  • 1876ko Legea (6): Euskal foruak deuseztatuko zituen legea adieraztea.

Legeen Analisi Zehatza

1839ko Legearen Analisia (5)

Lege honek foruak instituzioen esku utzi zituen, aldaketak egiteko bidea irekiz:

1. 1. artikulua: Euskal foruak

Cánovasen Sistema eta 1876ko Konstituzioa

Cánovasen sistemak hiru oinarri izan zituen. Alde batetik, 1876ko Konstituzioa, lorpen handia izan zuena. Horri esker, 1868tik galdutako egonkortasuna lortu zen. Testu laburra zen eta zenbait puntu ez zeuden ongi zehaztuta. Konstituzioaren ideologiaren oinarria liberalismo moderatua zen. Sufragio unibertsalez aukeratutako Gorte Konstituziogileak eratu ziren.

Hauek izan ziren printzipio nagusiak:

• Borboitarren monarkia ezarri zen.
• Subiranotasuna erregearen eta Gorteen artean zatituta zegoen.
• Gorteetan bi ganbera zeuden: Senatua eta Kongresua.
• Sufragio zentsitarioa jarri zuten.
• Erlijio katolikoa izendatu zuten estatuaren erlijio ofizial gisa.

Txandakatzea eta Jauntxokeria

Beste oinarri bat txandakatzea eta bi...

Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Napoleonen osteak Iberiar Penintsulan sartu zirenean, gorteak Cadizera eraman ziren. Bertan bildu ziren lurralde hartara ihes egindako politikariak, elizgizonak eta intelektualak.

Gorte konstituziogileek, garrantzi handiko legeak emanez (nazioaren burujabetza, zentsura indarrik gabe utziko zuen inprenta-legea, feudalismoaren eta Inkisizioaren deuseztapena), Espainiako Konstituzioa aldarrikatu zuten 1812ko martxoaren 19an.

Gorteen bilakaera eta testuinguru politikoa

1814ko urtarrilean Gorteak Madrila aldatu ziren berriz ere. Fernando VII.a erregea Espainiara itzuli zelarik, Gorteak deuseztatu eta Konstituzio hura indarrik gabe utzi ondoren, diputatuen aurkako zapalkuntza hasi zen; Antolamendu Zaharrak berean...

Mendizabalen Desamortizazioa eta Erreginaren Lehen Urteak

Mendizabal gobernu buruan zegoela, 1836an Desamortizazio Legea onartu zuen. Horrela, Lehen Gerra Karlistarako funtsak lortu ahal izan zituzten. Beste lege batzuk ere onartu ziren, besteak beste, herritarrek udalak aukeratzea eta Milizia Nazionaleko taldeak birsortzea. Erreginak Fernando Muñozekin ezkondu zen, eta harekin 7 seme-alaba izan zituzten, guztiak ere sekretuan.

• 1839an: Euskal foruak berretsi ziren.
• 1840an: Erregeordetza Esparteroren eskuetan utzi behar izan zuen.

Esparteroren Gobernu Progresista (1840-1843)

Espartero jeneralak 1840an karlistaldia amaituta zegoela ospe handia lortu zuen eta programa progresista bat jarri zuen martxan. Militar gisa oso ona zen, baina politiko gisa...