Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Baionako Hitzarmena (1945)

Baionako Hitzarmena 1945eko martxoaren 31n sinatu zen. Euzkadiko Gobernuak eta Frantzian erbesteratutako erakunde politiko eta sindikalek adostu zuten. Testu politiko-ideologiko hau frankismoaren aurkako oposizioari eta euskal herritarrei zuzenduta zegoen, II. Mundu Gerraren amaieran.

Analisia eta helburuak

Ideia nagusia Eusko Jaurlaritzarekiko konfiantza berritzea eta frankismoaren aurka bat egitea zen. Puntu nagusiak:

• Batasuna: Frankismoaren aurkako indarren batasuna berrestea.
• Legitimotasuna: Erbesteko Euskal Gobernuaren agintaritza onartzea.
• Etorkizuna: Euskal Herriaren borondatea errespetatzeko konpromisoa.
• Erakundeak: Jaurlaritzari laguntzeko aholkularitza-organoak sortzea.

Garrantzia historikoa

Testuak Euskal Herriaren...

Frankismoaren sorrera eta ezaugarri nagusiak

1939an, Gerra Zibila amaitu ondoren, Francisco Francok diktadura ezarri zuen Espainian, 40 urtez luzatuko zena. Erregimen hau, hasiera batean, Italiako eta Alemaniako eredu totalitarioetan oinarritzen zen: alderdi bakarrekoa zen eta ez zuen konstituziorik. Hala ere, estatuaren politika bideratzeko, hainbat lege ezarri zituen: Gorteen Legea, Ondorengotzaren Legea eta Espainiarren Forua.

Erregimenaren oinarriak

Frankismoa lau zutabe nagusitan egituratzen zen:

• Kaudillismoa: Botere guztiak Francoren esku zeuden (estatu burua, gobernu burua eta armadako generalisimoa).
• Zentralismoa: Espainia nazio bakartzat hartzen zen, autonomiak deuseztatuz.
• Oposizioaren zapalkuntza: Ideologia ofizialarekin bat ez zetozenen

1. Karlos IV.aren erregealdiaren krisia (1788-1808)

Espainian Ilustratuen erreformek porrot egin bitartean, Frantzian iraultza burgesa gauzatzen ari zen, egitura politiko-sozial berria sortuz: Liberalismoa. Europa osoan harridura eta ikara sortu zen. Monarkia eta ilustratu gehienak aurka zeuden, Erregimen Zaharraren barruan hobekuntzak egitearen aldekoak baitziren.

Karlos IV.ak ministro ilustratuak gobernutik baztertu eta 1792an Manuel Godoyren esku utzi zuen boterea. Luis XVI.aren exekuzioaren ondoren, gerra deklaratu zen Frantziaren aurka, Konbentzio Gerra hasiz (1793-1795). Espainiak gerra galdu zuen eta Basileako bakeak (1795) Espainia frantsesen menpe utzi zuen.

1.2 Espainia Napoleonen zerbitzura

San Ildefonsoko Itunaren (1796) ondoren, Espainia...

1. Testuaren aurkezpena; Testua 1978ko Konstituzioaren zatia; lehen mailako testu juridikoa eta publikoa. Gorteek 1978ko urriaren 31n onartu eta abenduaren 6an herriak erreferendumean. Abenduaren 29an BOEn argitaratu. Madrilen egindakoa. Daten arabera Trantsizio demokratikoan kokatu behar, Juan Carlos erregea estatuburua eta Suarez gobernuburua. Gorteek izendatutako batzorde batek egin, alderdi ezberdinetako ordezkariek osaturikoa. Hartzaileak, Espainiako herritarrak. Helburua: marko juridiko-politiko berri bat legitimatzea. 

2. Analisia; Estatu baten egituraketa politikoa, soziala, ekonomikoa. Osoki arautzen duen arau nagusia. Goreneko legea eta lehen mailako izaera. Botereen arteko harremanak arautzen eta herritarren eskubide eta betebeharrak...

1. Frankismoaren bilakaera politikoa

1.1. Barne-politika

Berrogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Francoren gobernuan ministro berriak bildu ziren: teknokratak. Hauek garapen ekonomikoa bultzatu nahi zuten, eta horrek, ekonomiari ez ezik, politikari ere eragin zion. Opus Dei-ko teknokratak 1957an sartu ziren gobernuan, erregimena berritu eta liberalizatzen saiatzeko. Joera horren aurka, erregimenaren sektore immobilistak zeuden.

Oinordetza-legean aldaketak egin ziren, Francoren ondorengoa nor izango zen ziurtatzeko eta Espainia monarkia zela berresteko. Hala ere, aldaketa garrantzitsuenak 1969an gertatu ziren, Francoren osasun-egoera txarraren ondorioz:

• Joan Karlos Borboikoa Francoren ondorengo izendatu zuten errege tituluarekin, erregimenari

II. Errepublikaren sorrera eta Euskal Herria

1931ko apirilaren 14an, Eibarren Errepublika aldarrikatu zen. Donostiako Hitzarmena sinatu zen, EAJk parte hartu gabe. Alfontso XIII.ak Berenguer jenerala izendatu zuen, baina honek dimititu egin zuen. Aznarrek deitutako udal hauteskundeetan, hiri handietan errepublikazaleek eta sozialistek irabazi zuten; ondorioz, Alfontso XIII.a atzerrira joan zen. Batzorde Iraultzaileak behin-behineko gobernua eratu zuen.

Autonomia proiektuak eta lehen saiakerak

Autonomia lortzeko saiakerak estatu federal baten barruan kokatu ziren:

• Udaletxe gehienek autonomia proiektua onartu zuten.
• Madrilgo Gorteek onartu zuten, eta abertzaleek autonomia-eskubidea aldarrikatu zuten.
• 1918ko lehen saiakerak porrot egin zuen.
• II. Errepublikako

Espainiako 1978ko Konstituzioaren Iruzkina

Iruzkinduko dudan testuak izaera juridikoa du, lege bat delako, eta gai politikokoa da, estatuko legea eta oinarrizko erakundeak xedatzen dituelako. Gainera, lehen mailako testua da. 1978ko abenduan Gorteek aukeratutako zazpi kidez osatutako batzordeak prestatu zuen, Espainiako Trantsizio prozesuan murgilduta zegoela. Testu hau publikoa da, herritar guztiei zuzenduta baitago.

Testuaren Ideia Nagusiak

Testuaren ideia nagusia Espainian eredu berri bat, demokrazia, ezartzeko konstituzio berria (goreneko legea) egitea da. Lehenengo paragrafoan, erregeak Konstituzioaren berri ematen du, Gorteek egindakoa eta herriak 1978ko abenduaren 6ko erreferendumean berretsitakoa.

1. artikulua: Estatu berriaren oinarriak

Estatu...

1933ko Hauteskundeak eta Zentro-Eskuineko Biurtekoa

1933ko hauteskundeetan emakumeek lehen aldiz botoa eman ahal izan zuten. Eskuina, CEDA eta Alderdi Erradikala izan ziren garaileak. Euskal probintzietan, berriz, EAJk garaitu zuen.

Lerroux izan zen gobernuko presidentea; gobernua zentroko beste alderdi errepublikano batzuekin batera eratu zen, CEDAren laguntza parlamentarioarekin. Dena den, CEDAk presioa egin zion gobernuari lehen biurtekoko erreformak berrikusteko. Gobernu berriak erreforma batzuk atzera bota zituen:

• Erlijio-politika berrikusi eta legeak ez zituen aplikatu.
• Lan-arloko legeak eta nekazaritza-erreformako aurreko legeak zuzendu zituzten.
• Gorteek amnistia eman zieten 1932ko estatu-kolpean parte hartutako jeneralei.

Neurri hauek ondorio...

Errepublikak Gerra Zibila galdu ondoren, diktadura-aldi bat abiatu zen. Diktadura hori, itxuraz homogenoa bazen ere, bilakatuz joan zen. Frankismoaren azken urteetan gizarte-aldeak areagotu eta gero eta gatazka gehiago sortu ziren.

Erbestea

Gerra zibila bukatu ostean, 100.000 pertsona inguru joan ziren Kataluniatik Frantziara, horietatik 10.000 euskaldunak ziren. Naziek Frantzia okupatzean, ehunka batzuk Atlantikoa zeharkatu zuten Argentinara, Mexikora edo Venezuelara. Lehendakari Agirre eta Eusko Jaurlaritza, Bilbo erori ostean, Santanderrera joan ziren eta gero Kataluniara, gerra bukatu arte. Hortik Frantziara joan ziren eta euskal erbestatuen harrera antolatzen eta haientzako baliabideak lortzen jardun zuen. Lan hori SERE-rekin egin zuen....

Diputatuen Kongresuaren Legea

Testuak 66. Diputatuen Kongresuak emandako legearen hiru artikulu aztertzen ditu:

• 1. artikulua: Autonomia osatzen duten lurraldeak aipatzen dira, Euskal Herria izena hartuz. Foru tradizioari jarraituz, lurralde bakoitzak modu autonomoan gobernatuko du. Gaztelania eta euskara hizkuntza ofizialak dira.
• 5. artikulua: Lurralde autonomoak polizia propioa izateko eskumena izango du.
• 10. artikulua: Aginte organoak subiranotasun nazionalean oinarritzen dira, errepublikaren balio eta printzipioen mugapean. Organo legegilea (parlamentua) sufragio unibertsalaren bidez hautatuko da, eta honek lehendakaria aukeratuko du.

Behin-behineko zehaztapena: Gerrak irauten duen bitartean, behin-behineko gobernu batek aginduko du Euskal Herrian....