Euskal Herriko Historia Garaikidea: Dokumentu Gakoak

Baionako Hitzarmena (1945)

Baionako Hitzarmena 1945eko martxoaren 31n sinatu zen. Euzkadiko Gobernuak eta Frantzian erbesteratutako erakunde politiko eta sindikalek adostu zuten. Testu politiko-ideologiko hau frankismoaren aurkako oposizioari eta euskal herritarrei zuzenduta zegoen, II. Mundu Gerraren amaieran.

Analisia eta helburuak

Ideia nagusia Eusko Jaurlaritzarekiko konfiantza berritzea eta frankismoaren aurka bat egitea zen. Puntu nagusiak:

• Batasuna: Frankismoaren aurkako indarren batasuna berrestea.
• Legitimotasuna: Erbesteko Euskal Gobernuaren agintaritza onartzea.
• Etorkizuna: Euskal Herriaren borondatea errespetatzeko konpromisoa.
• Erakundeak: Jaurlaritzari laguntzeko aholkularitza-organoak sortzea.

Garrantzia historikoa

Testuak Euskal Herriaren existentzia bermatu eta demokraziaren aldeko programa bat ezarri zuen. 1956ko biltzarrak eta ondorengo grebek mugimenduaren biziraupena erakutsi zuten trantsizio garaira arte.

Antonio Añoveros: Bilboko Gotzainaren Sermoia (1974)

1974ko otsailaren 24an, Antonio Añoveros Bilboko gotzainak sermoia eman zuen Bizkaiko elizetan. Testu honek euskal identitatearen eta hizkuntzaren aurkako jazarpen frankista salatu zuen.

Analisia

Sermoiaren ardatza Euskal gatazka eta nortasunaren defentsa da. Gotzainak euskal herritarren eskubideak aldarrikatu zituen, zentsuraren eta zapalkuntzaren aurrean.

Garrantzia

Elizaren eta estatuaren arteko lehen istilu larria izan zen. Frankismoak erridikulua egin zuen, eta oposizioaren zutabe garrantzitsu bat (Eliza) erregimenaren aurka lerratu zen.

1978ko Espainiako Konstituzioa

1978ko Konstituzioa Espainiako marko politiko-juridiko berria da, trantsizio garaian sortua. Espainia estatu sozial eta demokratiko gisa definitzen du.

Egitura eta garrantzia

Bi zatitan banatzen da: alde dogmatikoa (eskubideak eta betebeharrak) eta alde organikoa (estatuaren funtzionamendua). Espainiako historian gehien iraun duen konstituzioa da, nahiz eta zenbait arlotan anbiguotasuna erakutsi.

Euskal Herriko Autonomia Estatutua (1979)

Gernikako Estatutuak euskal lurralde historikoen autogobernua arautzen du. Eusko Kontseilu Nagusiak bultzatuta, euskal nazioaren errealitatea errebindikatu zuen.

Artikulu nagusiak

• Autonomia: Euskal Herria autonomia erkidego bihurtzen da.
• Lurraldea: Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia (Nafarroa aukeran).
• Hizkuntza: Euskara eta gaztelania hizkuntza ofizialak dira.

Garrantzia

Autonomia maila handia ekarri zuen arren, ez zituen ETAren ekintza armatuak baretu eta zatiketa politikoak eragin zituen, Herri Batasunak estatutuaren aurka bozkatu baitzuen.