Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gerra Zibilaren Aurrekariak eta Hasiera (1936)

Testuingurua hobeto ulertzeko, atzera egingo dugu denboran. Gerra Zibila 1936an hasi zen, eta testu hau Gerra amaitzear dagoen momentuan kokatzen da.

Fronte Popularraren Gobernua eta Erreformak

1936ko hauteskundeetan Fronte Popularraren koalizioak irabazi zuen, eta gobernua eratu zuten. Hauek, biurteko erreformak berriz martxan jarri nahi zituzten. Neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Amnistia orokorra eman zitzaien presoei (euskaldun eta kataluniar asko zeuden preso).
• 1934an kaleratutako langile guztiak berriz ere karguan hartzea behartu zuten.
• Kataluniako autonomia berrezarri zuten.
• Nekazaritzan erreformak eman ziren, lurrak banatuz eta nekazariek latifundioak okupatuz.
• Falangeak ilegalizatu egin zituzten.

Espainiako Gerra Zibila eta Ondorioak

Espainiako hainbat hiritan, altxatutakoen eta errepublikaren aldekoen artean enfrentamendua hasi zen, Gerra Zibilari hasiera emanez. Espainia bitan zatitu zen: eremu bat nazionalen (edo "faxisten") esku geratu zen eta beste eremua errepublikazaleen (edo "gorrien") esku.

Gerra nazioartekoa bihurtu zen. Lehenengoek (nazionalek) Alemania nazi eta Italia faxistaren laguntza jaso zuten, Espainian zeuden meategi batzuen ustiakuntzaren truke. Errepublikazaleek, berriz, Brigada Internazionalen eta SESBren laguntza jaso zuten, Espainiako bankuko urrearen kontura.

Momentu honetan gerra amaitzear dago, Franco irabazten ari da eta estatu berria, diktadura, eratzen ari dira. 1939ko apirilaren 1ean nazionalek irabazi eta...

Federico Echeverriaren 1893ko Hitzaldia: Bizkaiko Industrializazioa eta Protekzionismoa

Federico Echeverriaren 1893ko abenduaren 9ko hitzaldiak Bizkaiko industrializazioaren testuinguru historikoa eta garai hartako eztabaida ekonomiko-politikoak islatzen ditu. Testua lehen mailako iturria da, Echeverriak Bilbon egindako meeting batean enpresarien aurrean emandako hitzaldiaren zati bat da. Bertan, Bizkaiko industriaren etorkizuna babesteko protekzionismoaren aldeko defentsa irmoa egiten du, Espainiak Alemaniarekin sinatu nahi zituen merkatal itunek Bizkaiko eta Espainiako industriari kalte larriak ekar zitzaketela argudiatuz.

Echeverriaren Argudio Nagusiak eta Merkataritza Itunen Arriskua

Hitzaldi honetan, Echeverriak argi uzten du Bizkaiko industriak,...

Frankismoaren Oinarri Ideologiko eta Sozialak (1939-1975)

Frankismoa, Francisco Franco buru zuen diktadura, 1939an Espainiako Gerra Zibila amaitu eta Franco hil zen arte, 1975era arte luzatu zen. Frankismoa ez zen soilik agintaldi pertsonal bat izan, baizik eta ideologia, politika eta gizarte sistema oso bat eraiki zuen.

Frankismoaren Iraupena eta Botere Zentralizazioa

Francok botere guztiak bere eskuetan zentralizatu zituen: Estatuko, gobernuko eta alderdi bakarreko (FET y de las JONS) buruzagia zen, eta bere politika tradizionalismo katolikoan eta kontzeptu militarrean oinarritu zen. Gerra Zibilaren ondoren, Espainiako Estatua guztiz suntsituta geratu zen, bai ekonomian bai giza-galeretan. Francok Errepublikaren aztarnak desagerrarazi nahi izan...

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Azañaren gobernuak erreforma sakonak egin zituen Errepublika berriaren oinarriak finkatzeko, nahiz eta oposizio handia jasan.

Erreformak

• Erlijio-politika: Eliza eta Estatua banandu ziren; dibortzioa legeztatu zen eta Elizaren finantzaketa bertan behera utzi zen.
• Nekazaritza-erreforma: 1932ko legeek lurjabe handien aurka egin zuten, baina ez ziren behar bezala aplikatu; anarkisten matxinadak piztu ziren.
• Autonomia-Estatutuak: Kataluniak bere estatutua lortu zuen (1932), baina Euskal Herrian porrot egin zuten hainbat saiakera.
• Erreforma militarra: Armada murriztu zen eta errepublikarenganako leialtasuna eskatzen zen.
• Hezkuntza-erreforma: Analfabetismoaren aurka borrokatzeko, 7.000 eskola berri sortu ziren.
• Lan arloko

Espainiako Lehen Konstituzioaren Artikulu Garrantzitsuenak

Espainiako lehen konstituzioaren artikulu garrantzitsuenak aztertuko ditugu. Lehen mailakoa da, momentuan idatzita dagoelako. Izaera juridikoa du, Konstituzio idatzia delako. Gaia politikoa da (printzipio liberalak daudelako). Egileak Cadizen bildutako diputatuak izan ziren eta jasotzaileak Espainiako hiritarrak (bi hemisferioetakoak). Independentzia Gerra bitartean idatzi zen (bi botere zeuden momentuan). Cadiz aukeratu zen, Frantsesek konkistatu gabeko hirietako bat zelako, beste guztiak frantzesen menpe zeudelako. Autoreen asmoa Espainiarrei adieraztea zen zer nolako herrialdea izango zen (eskubide nahiz betebeharrak) gerra irabaziz gero, eta, bide batez, euren babesa lortzea.

Konstituzioaren

Sarrera

Hiru Gerra Karlista izan ziren XIX. mendean.

Lehen eta azken faseak

• Lehen gerra amaieran foruen auzia eztabaida politikoaren erdigunean egon zen, baina hirugarrenean karlisten porrotarekin erregimen foralaren amaiera behin betikoa izan zen. 1839ko urriaren 25eko Legea.

• Hirugarren Gerra Karlistaren amaieran, 1874an, Alfonso XIIk (Isabel II.aren semea) tronua eskuratu zuen. Gertakari honek katoliko eta kontserbadore askoren laguntza galtzea eragin zuen. Laguntzarik gabe, karlistek atzera egin behar izan zuten eta kide asko erbestera joan behar izan ziren.

• Gerra, hala ere, bi urte gehiago luzatu zen eta 1876ko otsailean amaitu zen. Zer adostu zen?

• Karlistek armak utzi zituzten eta euren ideiak bide politikoen bitartez defendatzeko konpromisoa

Berrezarkuntza garaia (1875-1923)

Berrezarkuntza garaia 1875-1923 bitarteko epea da. 1868ko Iraultza Loriatsuaren ondoren, Isabel II.a erbesteratu eta Seiurteko demokratiko ezegonkorra hasi zen, Amadeo Saboiakoaren erregealdia eta I. Errepublikaren porrotarekin. Egoera honetan, Antonio Cánovas del Castillok dinastia borboitarra berrezartzea proposatu zuen, Isabel II.arekin negoziatuz Alfontso XII.a errege izateko. 1874an sinatutako Sandhursteko manifestuan monarkiaren berrezarkuntza programa ezarri zen, sistema kontserbadore eta katolikoa sortuz. Martinez Camposek emandako estatu kolpearen bidez Borboiak tronura itzuli ziren.

1876ko Konstituzioa eta txandakako sistema

Sistema egonkortzeko, 1876ko Konstituzioa onartu zen, zeina laburra eta malgua...

Frankismoaren gatazkak eta abertzaletasuna

Handiak eragin zituena. Poliziak errepresio handia erabiliz geldiarazi zituen istiluak, eta irekitzearen aldeko ministroak kargutik kendu zituen Francok. Euskal abertzaletasuna ere berpiztu egin zen, eta 1959an, ETA sortu zen.

Autarkia ekonomikoa eta ekonomiaren kontrola

Autarkia ekonomikoa: Frankismoaren hasierako urteetan, ekonomiaren politikek bi ezaugarri izan zituzten: batetik, estatuak sektore eta prozesu ekonomiko guztietan esku hartzen zuen; bestetik, autarkia zen nagusi. Ekoizpen guztia kontrolatzen zuten: produktuen banaketa, prezioa eta salmenta, baita lehen mailako oinarrizko produktuak ere.

1941ean sortu zuten INI (Instituto Nacional de Industria). Hainbat helburu zituen:

• Enpresa espainiarrak

Testua: Euskal Herriko Autonomia Estatutua

Testuaren kokapena

Iturria eta izaera juridikoa

1936ko urriaren 4an onartu zen Euskal Herriko Autonomia Estatutuaren zenbait artikulu aztertu dira iruzkin honetan. Iturritik ikusita, testua historikoa da, garaian bertan idatzitakoa eta informazio zuzena jasotzen duena. Edukia juridikoa da: autonomia eratzeaz eta erakundeak arautzeaz arduratzen den legedia. Diputatuen Kongresuan onartu eta berretsitakoa da. Gainera, testu publikoa izan zen: euskal herritarrei zuzendua, eta Gaceta de Madrid eta Euskal Herriko Agintaritzan (1. alea) argitaratu zen. Euskal autonomiaren jarduna antolatzeko helburuarekin idatzi zen. Espainian Gerra Zibila zegoen nagusi euskal probintzietan 1936ko Autonomia Estatutua ezarri...