Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

KOKAPENA: Mendizabalen Desamortizazio Dekretua

Testu juridikoa da, eduki aldetik politikoa eta ekonomikoa. Lehen mailako iturria da, garaikoa eta historikoa. Egilea Mendizabal da. Hartzailea kolektiboa da, Espainiako herritarrei eta Maria Kristinari zuzendua.

Garaia Maria Kristinaren erregeordetza da (XIX. mendea), Espainian estatu liberala eraikitzen ari zirenekoa, Lehen Karlistadaren testuinguruan.

ANALISIA: Helburuak eta Justifikazioa

Testu honen helburua desamortizazioa justifikatzea da. Justifikatzeko ematen dituen argudio nagusiak honako hauek dira:

• Zor publikoa murriztea.
• Esku hileko ondasunekin amaitzea (Elizaren jabetzak merkatutik kanpo daudenak merkatuan saldu ahal izatea).
• Ekonomia garatzea eta nazioaren aberastasuna handitzea.
• Jabe partikularren

Sei Urteko Iraultzailea eta Bigarren Karlistaldiaren Aurrekariak

Sei Urteko Iraultzailea (1868-1874) hasi zenean, Iraultza Loriotsuaren ondoren, Liberal Progresistak beste alderdi batzuekin batu ziren (Batasun Liberala eta Demokratak). Indar militarraren bidez gobernura iritsi, eta gobernu liberal-demokrata eratu zuten, non Cadizko Konstituzioan oinarrituz, Konstituzio berri bat eratu zuten: 1869ko Konstituzioa. Honek Foru Sistemaren deuseztapena zekarren, eta karlistak ez zeuden prest hura onartzeko; matxinatzeko prestaketak ezkutuan hasi ziren berehala.

Amadeo I.aren Erregealdia eta Alderdi Politikoak

Isabel II.a erbestera alde egin zuenez, monarka berri baten bila hasi ziren, eta heziketa progresista zuen Savoiako Amadeo italiarrak onartu zuen...

Baskoiak: Antzinako herri euskalduna

Historiaurretik ezarritako herri euskaldun aurre-erromatarrak ziren, gaur egungo Nafarroan eta inguruetan bizi zirenak eta euskaraz mintzatzen zirenak. Dirudienez, euskara Europako hizkuntza zaharrena da (ez-indoeuroparra). Tribuetan antolatzen ziren eta, beraz, ez zegoen batasun politikorik.

K.a. 75ean erromatarrek lurraldea kontrolatu zuten, baina ongi moldatu ziren eta itunak sinatu zituzten; konkistaren ondoren Pompaelo sortu zen. Bizimoduaren arabera, erromatarrek bi eremutan bereizi zituzten lurrak:

• Ager Vasconum: Hegoalde eta erdialdeko lur lauak, nekazaritzarako oso egokiak. Erromatarren eragina handiagoa izan zen (Pompaelo, Andelos…).
• Saltus Vasconum: Mendebaldeko lur menditsuak. Gehienak abeltzainak

Testuinguru historikoa: 1833ko krisia

1833an Fernando VII.a hil zen. Bere alaba Isabel II.ak soilik 3 urte zituenez, bere emazte Maria Kristinak hartu zuen erregeordetza. Absolutistek Karlos V.ak tronua hartzea nahi zutenez, Lehen Karlistaldia piztu zen: alde batetik karlistak zeuden, eta bestalde, Maria Kristinaren aldekoak (liberalak).

Liberalen arteko banaketa

Liberalen artean bi joera zeuden:

• Progresistak: Kadizko konstituzioaren aldekoak.
• Moderatuak: Erregearen boterea indartu nahi zutenak.

Maria Kristinaren laguntza bakarra moderatuak ziren. Gainera, bere erregeordetzan Estatuak ez zuen baliabiderik dirua lortzeko eta egoera nahiko larria zen.

Mendizabalen desamortizazioa

1836an Mendizabalek, Ogasun Ministroa izendatuta, diru arazoak konpontzeko...

Depresio handia (Keynesen ikuspegitik):

Keynesen ideien hedapena

Garai hartan J. M. Keynes ekonomialariaren ideiak asko zabaldu ziren. Keynesen aburuz, eta liberalismo klasikoak esaten zuenaren kontrakoa, kapitalismoan ere gobernuen partaidetza garrantzitsua zen ekonomiaren funtzionamendu ona ziurtatzeko (interbentzionismoaren defentsa).

Gobernuaren neurriak eta helburuak

Gobernuek eskaria sustatu behar zuten ekonomia berriro martxan jartzeko. Halaber, gastu publikoa igo behar zuten eta estatuek jarduera askotan inbertitu behar zuten eskaria handitzeko eta lanpostu berriak sortzeko. Enpresa pribatuek inbertsio berriak egiteko aukera hobeak izango zituzten eta gobernuek sortutako baldintzetatik etekina aterako zuten. Estatuek aberastasunaren zirkulazioa...

Eliza eta frankismoaren arteko tentsioak

Espainiako Eliza frankismoa kritikatzeko joera hartzen hasi zen, demokrazia eskatzen zuten oposizioko mugimenduak babestuz. 1974an, liskarrak izan ziren gobernuaren eta Antonio Añoveros Bilboko apezpikuaren artean, azken honek Euskal Herriaren kultura-identitatea defendatu zuelako.

1975ean, tentsioak areagotu egin ziren. Paulo VI.a Aita Santuak Francori eskatu zion ezarritako bost heriotza-zigorrak (hiru FRAPekoak eta bi ETAkoak) bertan behera uzteko. Bilboko eta Donostiako gotzainek eskaera bera egin zuten, eta apaiz batzuek, protesta gisa, homilia eman ordez isiltasun minutuak egin zituzten.

ETAren sorrera eta bilakaera

EAJtik gazte talde bat banandu eta EKIN iritzi-taldea sortu zen 1951n. 1959an, ETA

Europar Batasuna: desorekak zuzentzen

Europar Batasunak herrialdeen arteko aldeak konpontzeko desorekak zuzentzen eta murrizten saiatzen da. Horretarako, funtsak banatzen ditu kideen artean. Bi motatako diru-laguntzak daude:

1. Egitura-funtsak

Eskualde eta jarduera konkretuei ematen zaizkien diru-laguntzak dira. Adibidez, krisian egon den lurralde bati edo industria bati laguntzeko, edo leku batean azpiegiturak eraikitzeko.

2. Kohesio-funtsak

Estatu pobreenen maila ekonomikoa hobetzeko eta aberatsagoekin zuten aldea txikitzeko sortu ziren. Esate baterako, 1990eko hamarkadan hegoaldeko lurraldeek (Espainia, Grezia, Portugal) eta Irlandak baliatu zituzten.

Zergatik irabazi zuten Brexit-aren aldeko botoek?

• Burujabetza: Botere atzerritarrekiko mesfidantza

1950etik aurrera, Gerra Hotzaren testuinguruan eta EEBBren interesak direla medio, Francoren erregimenaren nazioarteko onespena ematen hasiko da. Erregimenari interesatzen zitzaion itxura demokratikoagoa ematea, are gehiago barrualdeko oposizio politikoa handitzen hasten zenean (1962ko Municheko batzarreko manifestua).

Erregimenaren Instituzionalizazioa

Francok lege honen bitartez erregimena erakundetzeari amaiera eman nahi zion. Hori dela eta, legedi honetan erregimenaren sei lege desberdin bildu ziren:

• Lanaren Forua
• Gorteak eratzeko Legea
• Espainolen Forua
• Erreferendum Legea
• Estatuko Buruzagitzarako Ondorengotza Legea
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea

Boterearen Zatiketa eta Kontrola

Legedi honen ezaugarri aipagarriena estatuburutza eta gobernuburutzaren...

Frankismoaren Hasiera eta Ekonomiaren Egoera

Franco jeneralak, gerra zibila amaitu ondoren, nazioaren intereseko industriari laguntzea helburu zuen, krisialdian zegoen ekonomia hobetzeko. 1936ko urriaren 25ean gerra zibila bukatu eta erregimen frankista finkatu zen. 1940ko hamarkadan autarkia garaia hasi zen, eta ekonomiaren egoera oso larria zen, gosea eta miseria nagusitu baitziren.

Gerra Zibilaren Ondorioak eta Autarkia

Gerra zibila amaitu zenean, Espainia lur jota zegoen:

• Demografia galera handia.
• Ekonomia ahulduta.
• Nekazaritza eta abeltzaintza produkzioaren jaitsiera.
• Azpiegitura eta baliabideen suntsiketa.

Gainera, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, blokeo ekonomikoa jaso zuen. Gobernuak autarkia eta interbentzionismoa (Italia faxistaren eredua)...