Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

EAJ/PNVren Bilakaera Sabino Arana hil ondoren

Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894) lanaren garrantzia nabarmendu nahi da, eta agerian utzi nahi da EAJren bilakaera Sabino Arana hil eta gero, testuko ideiak garatu ziren urteetan:

Funtzionamenduaren Gakoak (1904-1930)

• 1904: Batzokia berriro ireki zen, eta EGI (Euzko Gaztedi) sortu zen.
• 1906: Lehenengo biltzarra ospatu zen.
• 1911: ELA sindikatua eratu zen, langile-mugimenduan parte hartzeko.
• 1916: De la Sotaren aldekoek Luis Arana zuzendaritzatik baztertu zuten, alderdiaren agintea eskuratu zuten, eta Comunión Nacionalista Vasca (CNV) izena eman zioten. Ordutik aurrera, autonomia lortzea izan zen alderdiaren aldarrikapen nagusia, eta oso emaitza onak lortu zituzten, bai udal-hauteskundeetan (1917)

Clara Campoamorren Diskurtsoa: Testuaren Kokapena (1931ko urriak 1)

• Testu mota

  Clara Campoamorrek emandako diskurtso politikoa.

• Egilea

  Clara Campoamor, langile klaseko emakumea zen. Oposizio gogorrari aurre egin behar izan zion. 1936an Suitzan zegoen, eta bizitza osoa erbestean bizi izan zuen. Hitzaldiari esker, emakumeek botoa emateko eskubidea lortu zuten.

• Jasotzaileak

  Espainiako biztanle guztiak.

• Garaia

  1931ko urriaren 1ean, Espainiako Bigarren Errepublikako Gorte Konstituziogileetan.

Testuaren Analisia

Campoamorren diskurtsoaren funtsezko ideiak genero-berdintasuna, emantzipazioa eta emakumeek gizartean ekitatez parte hartzea izan ziren. Aspaldi eman zen arren, haren gai asko garrantzitsuak dira gaur egun ere.

Testuingurua

1931n, herrialdea Bigarren...

Luis eta Sabino Arana anaien aitak karlisten alde arma-kontrabandoa egin zuen, eta atzerrira joan behar izan zuten. Porrotaren ondoren, ez zuten ulertzen zergatik geratu ziren forurik gabe, karlisten iritziz foru sistema zen Espainian egoteko modu erosoena.

Foruen Galera eta Sabino Aranaren Pentsamendua

Sabino Aranaren ustez, euskaldunek ez zutela Espainiako estatuaren legeak onartu beharrik, ez zirelako espainiarrak. Euskaldunak eta espainiarrak herri desberdinak zirela hizkuntzaz, arrazaz, ohituraz eta antolaketa politikoz. Baina Foruen indargabetzearekin, Euskal Herria espainiartzeko Espainiako estatuaren presioa areagotzen hasi zen. Industrializazioaren ondorioz etorritako kanpotarrekin, Euskal Herria Espainia bihurtzen ari zela.

Euzko Alderdi

Mendizabalen Desamortizazioa eta Eredu Liberala

Kokapena: Historiko-juridikoa eta gai ekonomikoa.

Azterketa: Testua bi atal nagusitan banatzen da: lehen paragrafoan desamortizazioaren definizioa eta onurak azaltzen dira; bigarren paragrafoan, Maria Kristina erreginaordeari egindako eskaera jasotzen da.

Iruzkina eta Testuinguru Ekonomikoa

• Isabel II.aren erregetza: Garaiko aldaketa ekonomikoak ezagutzea ezinbestekoa da testua ulertzeko.
• Modernizazioa: Espainia modernizatzeko eta industrializatzeko eredu liberal kapitalista ezarri behar zen.
• Demografia eta Merkatua: Biztanleria hazi zen eta nekazariak hirietara mugitu ziren. Industrializaziorako merkataritza-trafikoan askatasuna eta barne-merkatu baten sorkuntza beharrezkoak ziren. Barne-merkatuaren

Berrezarkuntzaren sistema politikoa

Horrela eratzen zen gobernua: bi alderdi monarkikoak aritu ziren. Gobernua aldatu behar zenean, Erregeak edo Erreginaordeak gobernua osa zezala agintzen zion oposizioko buruari, eta Parlamentua desegiteko dekretua ere ematen zion aldi berean.

Hauteskundeak eta Encasillado-a

Ondoren, gobernuburu berriak hauteskundeetarako deia egiten zuen. Hauteskundeetan biztanleriaren % 5ak soilik hartzen zuen parte hasieran.

Encasillado: Gobernazio ministroak barruti bakoitzean aukeratu beharreko hautagaien zerrendak prestatzen zituen.

Alderdi dinastiazaleak

Alderdiak horrela zeuden banatuta:

• Alderdi Kontserbadorea: Gizarte talde boteretsuenek osatzen zuten haren oinarri soziala. Gobernuan egon zirenean:
  • Karlistada amaitu zen.
  • Kubako

Fernando VII.a seme barik hil zen, eta Felipe V.ak (Espainiako lehen errege borboiak) ezarritako Lege Salikoaren arabera, emakumeak ezin ziren erregearen ondorengo izan. Beraz, lege horren arabera, Karlos Maria Isidro infantea (Fernando VII.aren anaia) izan behar zen erregearen ondorengoa.

Dena den, 1830ean Fernando VII.a Maria Kristina Napolikoarekin ezkondu, eta hau haurdun geratu zen. Urte horretan, Fernando VII.ak Berrespen Pragmatikoaren bidez Lege Salikoa debekatu zuen, eta emakumeei erregina izateko eskubidea aitortu zien. Honek bi talde sortu zituen:

• Karlistak: Absolutismo monarkikoaren aldekoak eta Karlos infantearen aldekoak.
• Liberalak: Isabelen alde jarri ziren, Maria Kristina erreginaordearen agintaldian esku hartzeko aukera gehiago

Gerraren Aurrekariak eta Aliantzak

1795etik, Konbentzio Gerran izandako porrotaren ostean, Espainiako Karlos IV.aren estatu-idazkari Godoyk bere kanpo politika aldatu zuen: kolonietan (bereziki Amerikan) eta Mediterraneo inguruan haien etsai komertzial eta militarra zen Britainia Handiaren aurka ekiteko, Espainiak Frantzia Iraultzailearekin kolaborazioa hasi zuen. Napoleonek 1799an boterea eskuratzean, kolaborazioari jarraipena eman zion. 1807an, Espainiak eta Napoleonen Frantziar Inperioak Fontainebleauko Ituna sinatu zuten, Britainia Handiaren aliatu nagusia zen Portugal erasotzeko: Espainiak Frantziako armadari bere lurraldetik igarotzea eta Portugalen aurkako erasoa bertatik burutzea baimentzen zion.

Borboien Krisia eta Tronuaren Aldaketa

Fernando

Gizartea Antzinako Erregimenean

GIZARTEA: Antzinako Erregimeneko Europako gizartea aristokratizatzailea zela esan izan da, nobleziaren estamentuko balioak nagusi zirelako eta gizartearen banaketa pribilegio juridikoan oinarritzen zelako. Hiru estamentu edo gizarte-talde bereizten ziren: noblezia, kleroa eta hirugarren estatua edo herri xehea.

Noblezia

-Noblezia: Pertsona bat noble zen zenbait pribilegio zituelako jaiotzaz. Baina denetariko egoerak zeuden nobleen artean ere: batzuk oso aberatsak ziren eta beste batzuk oso pobreak. Nobleziaren goreneko maila aristokrazia zen. Familia handiek osatzen zuten, aberatsenak eta ahaltsuenek. Beretarrekiko ezkontzen ziren, diru asko jasotzen zuten lurren jabetzatik, merkataritzatik eta jauntxoen errentetatik,...

Marokoari buruzko politika koloniala eta Rifeko gerra

1906ko Algecirasko Biltzarra egin ondoren, Espainiak eta Frantziak Maroko aldean protektoratu frantses-espainiarra ezarri zuten. Espainiari Rif lurraldea egokitu zitzaion eta enklabe bat Atlantikoko kostaldean. Rifeko tribu berbereek espainiarren presentziaren aurka egin zuten. Gobernuak soldadu kopurua handitzea erabaki zuen Melilla ez galtzeko. Herri protesta handiak sortu ziren Bartzelonan, anarkistek, sozialistek eta errepublikanoek bultzatuta.

Bartzelonako Aste Tragikoa

Gerraren aurkako mobilizazioa Bartzelonako portuan hasi zen, tropak itsasontziratzen ari zirela. Honek greba orokorraren deialdia eragin zuen. Bartzelonako matxinadak astebete iraun zuen; mugimendu antimilitarista zen eta...

Gerra Zibila amaitu zenean, Francok diktadura ezarri zuen, ia berrogei urte iraun zituena. Agintaldi autoritarioa eta militarra izan zen, eta lau talde boteretsuren laguntza izan zuen: Eliza Katolikoa, militarrak, falangistak eta monarkikoak.

1. Francoren erregimenaren oinarriak

Erregimena pixkanaka ezarri zen. Lehenengo pausoak Gerra Zibilean eman ziren. Defentsa Batzorde Nazionalak, 1936ko irailaren amaieran, Franco armadaburu, estatuburu eta gobernuburu izendatu zuen. Beraz, Francok botere militar eta politiko guztiak zituen.

Oinarri ideologikoak

Hainbat erreferentzia hartu zituen frankismoa sortzeko. Hiru hauek dira aipagarrienak:

• Faxismoa: Alemaniako Hitlerren eta Italiako Mussoliniren sistema politiko faxistak izan ziren bere ereduak. Francok,