Espainiako 1978ko Konstituzioa: Azterketa eta Testuingurua

Espainiako 1978ko Konstituzioaren Iruzkina

Iruzkinduko dudan testuak izaera juridikoa du, lege bat delako, eta gai politikokoa da, estatuko legea eta oinarrizko erakundeak xedatzen dituelako. Gainera, lehen mailako testua da. 1978ko abenduan Gorteek aukeratutako zazpi kidez osatutako batzordeak prestatu zuen, Espainiako Trantsizio prozesuan murgilduta zegoela. Testu hau publikoa da, herritar guztiei zuzenduta baitago.

Testuaren Ideia Nagusiak

Testuaren ideia nagusia Espainian eredu berri bat, demokrazia, ezartzeko konstituzio berria (goreneko legea) egitea da. Lehenengo paragrafoan, erregeak Konstituzioaren berri ematen du, Gorteek egindakoa eta herriak 1978ko abenduaren 6ko erreferendumean berretsitakoa.

1. artikulua: Estatu berriaren oinarriak

Estatu berriaren oinarriak finkatzen ditu, hiru ataletan banatuta:

• 1. atala: Printzipio eta balio gorenak agertzen dira:
  • Zuzenbide estatua: Herritarrak eta erakundeak legearen menpe daude.
  • Estatu demokratikoa: Herritarrek erakundeak hautatzeko prozesuan parte hartzen dute.
  • Estatu soziala: Estatuak gizartearen gaineko ardura du eta ongizate-estatua ezartzen da; hau da, oinarrizko zerbitzuak bermatzen ditu eta ekonomia helburu orokorretara zuzentzen du.
  • Balio gorenak: Askatasuna, justizia, berdintasuna eta pluraltasun politikoa.
• 2. atala: Subiranotasuna herritik datorrela ezartzen da; herria da aginte gorena eta bere borondatez sortzen dira Estatua eta erakundeak.
• 3. atala: Monarkia parlamentarioa ezartzen da. Erregeak ez du gobernatzen; batez ere ordezkaritza eta ikur papera du.

2. artikulua: Unitatea eta Autonomia

Estatua eta nazioa bakarra eta banaezina dela dio. Hala ere, eskualdeen eta nazionalitateen autonomia-eskubidea eta Estatuaren deszentralizazioa onartzen ditu. "Nazionalitate" terminoa ez da oso argia; badirudi "nazio" hitza saihesteko aukeratu zutela.

Botere banaketa (66, 98 eta 117. artikuluak)

Artikulu hauek Estatuaren botereen banaketa arautzen dute:

• Gorte Nagusiak (Legegilea): Bi ganberaz osatutako organoa da eta herria ordezkatzen du. Legeak eta aurrekontuak egiten dituzte, gobernuburua hautatzen dute eta gobernuaren ekintzak zaintzen dituzte.
• Gobernua (Betearazlea): Barne zein kanpo-politika eta administrazioa zuzentzen ditu. Gobernuburuak eta ministroek osatzen dute, eta legeak xedatutakoaren arabera, beste kide batzuk ere egon daitezke (presidenteordeak, idazkariak...).
• Justizia (Judiziala): Epaitegi eta auzitegiek administratzen dute. Hauek independenteak dira eta legearen menpe bakarrik daude, ez Gobernuaren edo Parlamentuaren menpe.

143. artikulua: Autonomia-erkidegoen sorrera

Erkidegoak osatzeko baldintzak aurkezten dira:

• Historia, kultura eta ekonomia-ezaugarri berdinak dituzten probintzia mugakideak, uhartediak eta eskualde-izaera izan duten probintziak.
• Konstituzioak bi bide aurreikusi zituen autonomia-erkidegoak sortzeko.
• 151. artikulua: Eskuduntza-maila handiagoa ematen die erkidegoei, baina bete beharreko baldintzak zorrotzagoak ziren.

Testuinguru Historikoa: Trantsizio Garaia

Testua Trantsizio garaian kokatzen dugu, Espainia frankismotik demokraziara igarotzen ari zen unean. Frankismoaren azken urteetako zailtasunen aurrean, hiru aukera agertu ziren: frankismoaren jarraipena, apurketa edo sistemaren erreforma. Azken hau izan zen hautatutako bidea.

Franco hiltzean, Juan Carlos I.a errege izendatu zuten. Honek Torcuato Fernandez Miranda izendatu zuen Gorteetako presidente (erreformen aldekoa) eta, 1976an Arias Navarrok dimititu ondoren, Adolfo Suarez izendatu zuen gobernuburu. Suarezek oposizio demokratikoarekin (Koordinazio Demokratikoa) hitz egin zuen eta 1976an Erreforma Politikorako Legea onartu zen. Lege horrek Gorte frankisten desagerpena eta bi ganberako Gorteen sorrera ekarri zuen.

Hauteskundeen ondoren (UCDk irabazi zituen), Konstituzioa idazteko batzordea osatu zen: 3 kide UCDkoak, 1 PSOEkoa, 1 PCEkoa, 1 APkoa eta 1 PDCkoa. Konstituzioak hiru baldintza nagusi bete behar zituen: monarkikoa, parlamentarioa eta deszentralizatua izatea.

Ondorioak eta Garrantzia

Testu hau funtsezkoa da, gaur egungo sistema finkatu zuelako eta Espainiako historian gehien iraun duen konstituzioa delako. Adostasun handia lortu zuen, nahiz eta horretarako zenbait auzitan zehaztugabea izan. Hala ere, sektore batzuek ez zuten onartu, eta horren adibide dira ETAren atentatuen ugaritzea eta 1981eko Tejeroren estatu-kolpe saiakera.