DBH mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Botere Nahimena

Gizakia izaki historikoa da, askea delako eta nahi eta gogoak dituelako. Gizakiak lurrean gauzatuko ditu bere gogoak, kanpoan egin beharrean. Nietzschek dio gizakia bere burua hobetzen dabilela etengabe. Zenbat eta kementsuagoa eta indartsuagoa izan bere bizinahia, orduan eta handiagoa izango da gizakien arteko desberdintasuna. Botere nahia bizidun guztien kontua da, bizi-maila handiago bat lortu nahi baitute; horretarako, indarra kanporatu behar dute.

Jakintzaren Boterea

Nietzscheren iritziz, gizakia ezagutza boterea lortzeko baliabidea da eta jakinmina botere nahiaren esku dago. Bizidun batzuek jakintzaren bitartez errealitatea menderatu nahi dute, eta ezagutzak kontrola lortzeko baino ez du balio. Botere nahia nork bere buruan...

Filosofia Gaur Zertarako?

Filosofia jakintza kritiko edo zorrotza da eta inoiz baino beharrezkoa da.

• Errealitatearen alderdi banaz arduratzen diren jakintza positiboak integratu eta baloratu egin behar dira.
• Jakintza arrunta aurreiritziz eta dogmatismoz josita dago.
• Jakintza positiboek ez dute natura eta gizarte errealitateari buruzko haien aurreiritzi zalantzak jartzeko tresnarik.

Filosofia-Mitoa/Erlijioa/Literatura

- Mito/Filosofia:

Berdin: helburu bera; errealitatea osotasunean azaltzea.

Desberdin: pentsamolde desberdinak; mitoak → antropomorfoa eta erakusten duen errealitatea arbitrarioa. Filosofia arrazoimenean oinarritzen da eta ez ditu pentsamolde mitikoaren ezaugarriak.

- Literatura/Filosofia:

Berdin: hitzaren bidez adierazi.

Desberdin: literatura...

Zibilizazioak lurreko kultura-eremu handiak dira.

Zibilizazio bat osatzen duten pertsonek beren ikuspegi berezia dute munduaz, eta nortasun-ezaugarri komunak; hala nola, hizkuntza, erlijioa, ohiturak, pentsamoldea, teknikak, gobernu sistema…

Gaur egun, munduan zenbait zibilizazio handi bereizten dira: mendebaldekoa, eslaviarra, txinatarra, islamiarra… Europa mendebaldeko zibilizazioaren baitan dago.

Zibilizazio bakoitzaren barruan, zenbait unitate bereizten dira: kulturak esaten zaie. Horrenbestez, mendebaldeko zibilizazioan kultura anglosaxoia, eskandinaviarra, mediterraneoa eta abar bereizten daitezke. Kultura horietako bakoitzaren barnean ere beste bereizketa batzuk egin daitezke.

Kultura bakoitzak eremu bat hartzen du, eta batzuetan zenbait...

Alienazioa Zer da?

Marxen pentsaeraren ezugarri nagusia HUMANISMOA da. Gizaki gehienak (proletarioak) zapalduta, umiliatuta bizi dira eta beste gutxiengo batek (burgesek) ez diete askatasuna garatzen uzten, ALIENATUTA daude.

Gizakiari duintasuna itzuli ahal izateko Marxek egoera honi buelta eman behar zaiola dio, hau da esklabutzatik librea izatera.

Gizakiaren historia alienazio askoz osatuta dago. ALIENAZIOAK gizakiak bere baitako zerbait galtzea esan nahi du, bere izaera.

Alienazio nagusia LANARENA da eta hortik beste batzuk ateratzen dira, haien artean HIRU ALIENAZIO mota nagusi daude: ERLIJIO alienazioa, EKONOMIA alienazioa eta IDEOLOGIA alienazioa.

Erlijio Alienazioa

Marxek erlijioarena beste alienazioen eredutzat hartzen du, erlijio munduko...

Metafisika: Zer Aztertzen Du?

Aristotelesek berak adierazi zuen filosofo presokratikoak izan zirela metafisika deritzon gogoeta arrazionalari ekin ziotenak. Gauza guztien iturburu, jatorri eta funtsa bilatzen ahalegindu zirenak, eta horri arkhe esan zioten.

Metafisikaren garapenean oinarri-oinarrizkoak izan diren bi ildo bereiziz joan ziren:

• Izatearen eta errealitatearen azterketa (Ontologia): Haien ezaugarri eta atributuen azterketa.
• Errealitatearen oinarrizko kausen eta printzipioen azterketa (Teologia Naturala).

Ontologia: Izatearen eta Errealitatearen Azterketa

Errealitate esaten diogun hori ez da, ba, engainu bat izango, ilusio bat, itxura hutsa besterik ez? Zein da benetako errealitatea? Hauxe da geure buruari egin beharreko galdera: zer da...

Descartes: Gogoa, Gorputza eta Askatasuna

Gogoa eta Gorputza: Guruin Pinealaren Arazoa

Descartesek, izan ere, guruin horrek, garunean kokatuta dagoenak, bitartekaritza lana egiten du, arimaren aginduak gorputzari transmitituz eta gorputzaren sentsazioak, pasioak eta abar arimari helaraziz. Edonork ulertuko duenez, Descartesen proposamenak ez du arazoa gainditzen, izan ere, guruin pineala materiala da eta arima, esan bezala, materiagabea.

Askatasunaren Arazoa Descartesen Filosofian

Gorputza eta arimaren arteko erlazioa arazoa bada, askatasunarena ere bada. Jainkoak askeak egin gaituela dio Descartesek, baina gure portaera erabat determinatuta dagoen gorputzaren bidez gauzatzen da, mundu fisiko eta determinatu batean. Nola da posible, orduan, askatasuna?...

Pertsona izatearen ezaugarriak

Egilea: Emmanuel Mounier

1. Existentzia edo izate haragiztatua

Pertsona existitu egiten da.

2. Komunikazioa

Besteen kontzientzia gurea baino arinago sortzen da.

3. Askatasun baldintzatua

Askatasuna mugak edo baldintzak dituela onartzea da aske izatea; baldintzak ez dira oztopoak.

4. Konpromisoa

Hautatutako konpromisoen bidez lantzen dugu nortasuna.

5. Kritikarako gaitasuna

Ezetz esateko gai izatea da pertsona izatea.

6. Goi mailako duintasuna

Gizakia mailarik gorenean dago, ez delako gauzen mende jartzen eta preziorik ez duelako.

Izaera lantzea

Gure ekintzen bidez, gu eratzen dugu gure izaera morala. Gizakiok bi propietate ditugu: berezkoak (genetikaren eraginez) eta geureganatuak.

Kontzientzia morala

Moralaren aldetik zer dagoen...

Mitxelenaren Aitzin Euskararen Berreraiketa: Gorago Jotzerik Ba Ote?

Eskura ditugun lekukotasunen bidez, nagusiki testuen bidez, ezagutzen den hizkuntzaren historian atzera egin daiteke, lehenagoko formak (hotsak, morfoak, hitzak…) eta lehenagoko sistemak (sistema fonologikoa, deklinabidea…) nolakoak ziren asmatzen saiatuz. Horri "berreraiketa" deitzen zaio. Berreraiketa ezin da edonola egin, ahalik eta oinarririk sendoenen gainean baizik. Hortaz, gertakari seguruei eman behar zaie lehentasuna, eta Mitxelenak dioenez, ezer baino lehen histori garaiek eskaintzen dizkiguten datuak aurkitu eta aztertu behar dira, haien gainean oinarrituta historiaurrean zer zitekeen asmatzen hasi baino lehenago.

Berreraikuntza Metodoak: Konparatzailea eta Barnekoa

Berreraiketa...

Kanten Etika eta Ilustrazioaren Gizakia

Ilustrazioaren ordezkari nagusia den Kantek gizartearen garapena lortzeko kontzientzia moralaren garapena ezinbestekoa dela zeritzon. Berak, beste ilustratuen antzera, gizaki berri bat eraiki nahi du: autonomoa, pentsalaria, burujabea, aktiboa, jakintzaren argiaz bere burua gidatuko duena. Gizaki berri honek, arrazoimena erabiliz, kritika egingo du bizitzaren arlo guztietan, tutoretza desberdinetatik askatzeko, heteronomo izateari uzteko eta, horrela, autonomo izaten hasteko.

Kritika hori gauzatzean, pertsona berri honek bere buruari agindu moralak ezarriko dizkio, adingabetasunetik atera ondoren. Kontzientzia moralaren garapenak bakoitzak arau moralak sortzea eta horien baitan bizitzea suposatzen du. Arau...

Bertutea

Bertutea: Bere esanahia indarra, boterea, eraginkortasuna da, eta bertutetsua izango da gauza bat perfektua egiten duena. Ohitura edo gizakiaren disposizioa ongia egiteko.

Zoriontasuna eta Plazerra

Zuhurtasuna

Zuhurtasuna: Bertute bat da eta gizakiarentzat ona den edo txarra denaren arabera jarduteko artea izango da. Aristotelesek esanetan, jarduera praktikoan erabili behar dugu gabeziaren eta gehiegikeriaren arteko erdibidea bilatzeko. Zoriontasuna lortzeko tresna bat.

Hedonismoa

Hedonismoa: Zoriontsu izateko plazera sentitzea eta oinazeari ihes egitea da bidea. Plazera da gizakiak jardutera bultzatzen duena. Giza jokaeraren eragileak plazera eta minari ihes egitea dira.

Eudemonismoa

Eudemonismoa: Zoriontsua izatea nork bere burua errealizatzean...