Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Muskulu Ehunak

Muskulu-zelulek osatzen dute: miozitoak edo muskulu-zuntzak. Muskuluaren uzkurduran espezializatuta daude: zenbait estimuluren aurrean laburtu egiten dira (uzkurdura), eta estimulua amaitzean, luzatu (erlaxazioa).

Bihotzeko Muskulu Ehun Ildaskatua

Muskulu kardiakoa edo miokardioa osatzen du. Oharkabean uzkurtzen da, baina bizkor eta indartsu.

Muskulu Ehun Ildaskatu Eskeletikoa

Ornodunen muskuluak osatzen ditu. Uzkurdura borondatezkoa, bizkorra eta indartsua da.

Muskulu Ehun Leuna

Erraien muskuluak osatzen ditu: digestio-hodia, arnasbideak eta abar. Oharkabeko uzkurdura leuna, motela eta luzea da.

Ernalketa

Bi gametoen (espermatozoide eta obulu) bat-egitea da. Ondorioz, zigoto diploidea sortzen da, eta hor biltzen dira bi gametoetako kromosomak....

Itzulpenaren definizioa

Itzulpena RNAm-ko baseen sekuentzian dagoen informazioa proteina bateko aminoazidoen sekuentzia batera itzultzeko edo bihurtzeko prozesua da.

RNAt-aren eginkizuna

• Horretarako bitartekari bat beharrezkoa da: RNAt (RNA transferentea edo garraiolaria).
• RNAt-ak hirusta itxura dauka.
• 3' muturrean CCA hirukotea du beti; adenina horrek eusten du aminoazidoa.
• RNAt bakoitza aminoazido bakoitzeko espezifikoa da.

6.1. Itzulpenaren aurretiazko faseak

Aminoazidoak aminoazil-RNAt forman aktibatzen dira:

• Aminoazido bat RNAt-ko CCA hirukotera lotzeko ATP molekula bat xahutzen da.
• Aminoazil-RNAt-sintetasa entzimak katalizatzen du prozesua.

A) Proteinen sintesiaren hasiera

Proteinen sintesia hasteko bi seinale behar dira:

• AUG hasiera-kodona RNAm-an

Mutazio genetikoak

Mutazioan ordezkapena gertatzen denean, baina itzulitako aminoazido-sekuentzian aldaketarik ez dagoenean, mutazio isila dugu. Kate polipeptidikoan beste aminoazido bat agertzen bada, bi mutazio mota bereiz daitezke:

• Neutrala: aminoazido-trukaketak proteinen funtzioa ez du aldatzen.
• Esanahi okerrekoa: proteinaren funtzioa aldatu egiten da eta mutazioa agerikoa da.

Esanahidun kodonaren ordez esanahi gabekoa agertzen bada, sintesia eten eta kate polipeptidikoa bukatu gabe geratzen da; hau esanahi gabeko mutazioa da.

Base bat edo hiruren multiploa ez den base-kopuru bat gehitzeak edo deleizioak, nukleotido-sekuentzia aldatu eta irakurketa-markoa aldatzen du. Mutazio-lekutik aurrerako kodonak aldatuta, esanahia galtzen da.

Mutazioen

2) Klonazio Bektorea Aukeratzea

Bektoreak: Interesatzen zaizkigun DNA zatiak garraiatzen eta zelula ostalarian txertatzen dituzten molekulak dira; gero, zelula ostalarian DNA zati horiek erreplikatuko eta espresatuko dira.

• Klonazio-bektore erabilienak hauek dira:
  • Plasmidoak: Bakterioen kromosomaz kanpoko DNA zirkularreko molekula txikiak dira.
  • Birusak (bakteriofagoak)
  • Kosmidoak: Plasmidoak bezalakoak, baina luzeagoak.
• Plasmidoak izaten dira bektore garrantzitsuenak. Ezaugarriak:
  • Tamaina erabilgarria.
  • Independienteki erreplikatzen dira.
  • Antibiotikoen aurreko erresistentzia ematen duten geneak eraman ditzakete (markadore bezala erabiltzen dira hauek).
  • Eukariotiko batzuetan ere sar daitezke (legamiak, landare zelulak).

3) rDNA Zelula Ostalarian Barneratzea

Zelula

Populazioaren erregulazio praktikak

Gizarte industrialetan ugalketa oztopatzeko hainbat antikontzeptibo daude: pastilla, injekzioa, kondoia, etab.

Demografiak presioa kudeatzeko metodoak

Presio demografikoa eta kulturalaren arabera, muga batetik besterainoko neurriak eta praktikak erabil daitezke. Metodo hauek hainbat mailatan agertu ohi dira: fetuarekiko/haurrekin, emakumearen tratua, edoskitzaroaren eragina eta sexu-jardueren programazioa.

1. Fetuari eta haurari emandako tratua

Presio demografiko eta kulturalaren arabera, kasu batzuetan babesa emateatik neurri bortitzagoetara jo daiteke. Umeei dagokienez, batzuk guztizko babesetik hasi eta abortua eragiteko neurriak aplikatzera iritsi daitezke. Horrelako neurri bortitzak adibidez amari lan gogorrak...

Lehen zatiketa meiotikoa

Lau fase ditu: profase I, metafase I, anafase I eta telofase I.

I. Profasea

Fase honetan kromosomak eratzen dira, DNA molekulak kiribiltzen eta trinkatzen hasten direnean. Profasearen aurretik kromosomak bikoiztu egiten dira, eta, beraz, bi kromatida dituzte.

• Leptoteno: DNA harizpiak trinkotu eta kromosomak agertzen hasten dira; hauek bikoizturik daudenez, bi kromatida zuntz dituzte eta, beraz, lau beso.
• Zigoteno: Kromosoma homologoak (bi kromatida dituztenak) elkartzen hasten dira, paraleloan jarriz. Elkartze prozesu honi sinapsi deritzo. Sinapsia konplexu sinaptonemikoaren bitartez gertatzen da, hau da, bi kromosomen artean eratzen den harizpi proteiko baten bitartez.
• Pakiteno: Sinapsia amaitzerakoan hasten da eta banaketa

Ziklo zelularraren kontrola

Zelula anitzen ziklo zelularra hainbat faktoreren araberakoa da:

• Ehun mota:
  • Indibiduoaren bizitzan zehar ziklo zelular osoak izaten dituzten zelulak daude (globulu gorriak).
  • Bizi-baldintzen aldaketa edo asalduraren bat gertatzen denean bakarrik ziklo zelular osoa burutzen duten ehunetako zelulak (larruazaleko zelulak).
  • Sekula zatitzen ez diren zelulak dituzten ehunak (neurona helduak).
• Mantenugai-falta, tenperatura eta pH-aldaketak.
• Elkarren ondoko zelulen arteko kontaktuak.
• Zelulak aurretik izan dituen zatiketa-kopuruak:
  • Zenbat eta zaharragoa izan organismoa, orduan eta gutxiago zatituko dira organismo horren zelulak.
  • Telomeroak, ziklo zelularrak egitearen ondorioz, txikitzen dira, eta horregatik murrizten da zatiketa-kopurua.

Neuronaren Ekintza Potentziala

Estimulua neuronara heltzean, Na/K bonbak irekitzen ditu eta mintzaren despolarizazioa gertatzen da. Despolarizazio hori zuntzean zehar hedatzen da 0,5 ms-tik 2 ms-ra arteko denboran, Na bonbak Na neuronan sartzean. Bulkada pasatzean mintza bere hasierako potentzialera bueltatzen da, mintza berriro bere hasierako potentzialera (-70 mV) heldu arte. Despolarizatze-polarizatze momentu honetan, neuronak ezin du estimulurik jaso.

Sinapsian Neurotransmisoreen Askapena

Nerbio bulkada sinapsira heltzean, neurotransmisoreen besikulak mintz sinaptikorantz bideratzen ditu. Ondoren, neurotransmisorea exozitosi bidez sinapsira askatzen da. Espazio sinaptikoan askatzean, neurotransmisorea ondorengo neuronaren mintzera heltzean,...

Antigorputzak: Erantzun Humoralaren Arduradunak

• Erantzun humorala sortzen duten molekulak dira.
• Garrantzi handia dute erantzun immunitarioan, antigenoei berariaz lotu, blokeatu eta horien egitekoa geldiarazten dutelako.
• Glukoproteinak dira, zelula plasmatikoek sintetizatuak eta jariatuak.
• Egitura oso konplexua dute.
• Y itxurako morfologia dute.
• Lau kate proteikoz osatuta daude: bi astun (H) eta bi arin (L).
• Kateen arteko desberdintasuna tamaina eta pisu molekularra da.
• Kateak disulfuru-zubien bidez lotuta daude.
• Antigorputz guzti-guztiek gune egonkorrak eta gune aldakorrak dituzte.
• Gune egonkorretan, aminoazidoen sekuentziak berdinak dira.
• Gune aldakorretan 110 aminoazido desberdin daude antigorputz batetik bestera.
• Antigorputz bakoitzak bi gune aktibo

Estomak eta funtzioa

Estomak bi zelula zaintzailez inguratutako irekidura txikiak dira. Bi zelula horiek, handaduraren aldaketen bitartez, estoma-zuloen eta ostioloen irekitzea eta ixtea kontrolatzen dute. Handadura handitzen denean (uraz betetzen direnean), zuloa irekiko da eta aldi berean ostioloa ere irekiko da. Zelulen handadura txikitzen denean, berriz, ixten dira. Landare gehienetan, estomak egunean zehar irekitzen dira (une horretan fotosintesia egiten delako) eta gauean itxi egiten dira.

Estomen mugimenduan eragina duten faktoreak

• Potasio-ioien kontzentrazioa
• Argi-kantitatea
• Karbono dioxidoaren kontzentrazioa
• Hormonen kontzentrazioa
• Tenperatura
• Hezetasun-maila

Lentizelak

Lentizelak: Zurtoinen (egurrezkoen) azaleko epidermisean dauden irekidura...