Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Liseriketa-faseak

a) Murtxikapena eta listuztaketa

Listuak gluzidoei eragiten die (ptialina), gluzidoak almidoietatik maltosara eraldatuz. Elikagaiak ahoan sartzean, estimulu bat bidaltzen da listu-guruinek listu gehiago jaria dezaten.

b) Irensketa

Elikadura-bolua mihiaren bidez faringerantz bultzatzean, mugimendu erreflexu bat sortzen da eta epiglotiak laringearen sarrera itxi egiten du. Hestegorrian, mugimendu peristaltikoek ekintza mekanikoa egiten dute.

c) Urdaileko liseriketa

Elikagaiak irenstean, urdail-paretako guruinak urin gastrikoak jariatzen hasten dira. Urin gastrikoa honako hauek osatzen dute:

• HCl (azido klorhidrikoa).
• Pepsina: proteinak hidrolizatzeko.
• Errenina: kaseinogenoak kaseina bihurtzeko.
• Lipasa gastrikoak: gantzak gantz-azido eta

NERBIO BULKADA: Oinarriak eta Akzio Potentziala

Neuronak mintz plasmatiko batez inguratuta daude. Mintza erdi-iragazkorra da, zenbait ioien sarrera ahalbidetuz. Mintzaren alde bietako ioien kontzentrazio ezberdintasunagatik, 60 mV-tik 90 mV-rako potentzial ezberdintasun elektrikoa dago.

Geldialdiko Mintz Potentziala

Potentzial ezberdintasun horri geldialdiko mintz potentziala deritzo, mintza polarizatuta dagoelarik. Ehun honek duen kitzikagarritasuna geldialdiko mintz potentziala batzuetan positiborantz edo negatiborantz aldatzeko duen gaitasunean datza.

Ioiek mintz plasmatikoa zeharkatzeko kanal batzuk dituzte, normalean itxita edo irekita egoten direlarik. Une berezi batean, kanal hauek zabal daitezke, ioien sarrera edo irteera ahalbidetuz eta...

Katabolismoa: Energiaren Ekoizpena

Katabolismoa metabolismoaren narriadura-fasea da. Prozesu honetan, molekula organiko konplexu eta erreduzituak (karbono-hidratoak, lipidoak eta proteinak) degradatu eta azken produktu bakunago eta oxidatuago bihurtzen dira.

Katabolismoaren ezaugarriak:

• Prozesu exergonikoa: Energia askea askatzen da, eta zatirik handiena ATP molekulak sintetizatzeko erabiltzen da.
• Elektroien transferentzia: Hidrogeno atomoak eta elektroiak askatzen dira; horiek elektroiak garraiatzen dituzten molekuletan kontserbatzen dira (adibidez, NAD+ eta NADPH).
• Bide konbergenteak: Hasieran konposatu kopuru handiak egon arren, azken produktu gutxi batzuk baino ez dira eratzen.

A Koentzima (CoA)

Azilo taldeen garraiatzailea da. -SH taldeari lotzen...

Entzimen propietateak

Entzimek proteinen propietate guztiak dituzte, eta, horrez gain, ezaugarri bereizgarri hauek ere badituzte:

• Jarduera katalitiko handia: Beste edozein katalizatzailek baino handiagoa. Erreakzio kimikoak euren oreka aldatu gabe bizkortzen dituzte eta, aldaketaren ostean, aske geratzen dira beste substratu batean jarduteko.
• Espezifikotasuna: Substratu batean edo oso substratu gutxitan jarduten dute.
• pH eta tenperatura baldintza leunak: Izaki bizidunen disoluzioak duen egoeran dihardute.
• Erregulatzeko moduko joera: Zelulen barruko edo kanpoko estimuluen bitartez erregulatzen dira.

ADNaren egitura primarioa

ADNaren egitura primarioa kate bakarreko desoxirribonukleotidoek osatzen dute, eta horiek fosfodiester loturekin lotuta daude...

Dazrwinismoa; Lamarcken teoriak sendo samarra eta konbentzitzeko modukoa badirudi Ere, hark emandako azalpena ez dator datuekin bat. Gaur egun Badakigu, geureganatutako karaktereak ezin hereda daitezkeela; beraz, Jirafa bat urteak joan eta urteak etorri biziki ahaleginduta ere Lepoa luzatzen ondorengoek ez dute ezaugarri hori jasoko. Eboluzio-prozesuaren azalpen zuzena Charles Darwin naturalistak eman Zuen. XIX.Mendearen erdialdean Darwinismoak bi ideak ditu: Ondorengoen aldakortasuna eta hautespen naturala.Ondorengoen Aldakortasuna: Izaki bizidunen ugalketa aztertzean Darwin ohartu zen Ondorengo guztiak ez direla berin-berdinak bariazio txikiak ere Izaten dira. Horregatik seme alabak ez dira izaten elkarren berdin- Berdinak, ezta gurasoak...

Fotosintesia: Landareen Bide Anaboliko Garrantzitsuena

Fotosintesia landareek (eta zenbait bakteria unizelularrek) egiten duten prozesua da. Existitzen den bide anabolikorik garrantzitsuena da. Bide anabolikoek molekula sinpleak molekula konplexuetan bihurtzen dituzte, energiaren laguntzaz.

Fotosintesiaren Ekuazio Orokorra

Fotosintesiaren ekuazioa honako hau da:

CO₂ + H₂O + Argi-energia → O₂ + Glukosa + E. kimikoa (loturetan)

Fotosintesiak bi funtzio nagusi ditu:

• Molekula sinpleekin molekula konplexuak sortzea.
• Energia elektromagnetikoa energia kimiko bihurtzea.

Fotosintesiaren Faseak

Fotosintesiaren prozesua landareen kloroplastoetan gertatzen da, eta bi fasetan banatzen da: argitakoa eta ilunpetakoa.

1. Argitako Fasea (Fotofosforilazioa)

Fase hau...

Lamarcken teoria

Lamarcken teoria

1. Izaki bizidunen eraldaketa ingurumenarekiko interakzioaren ondorio da. (Inguruak, beraz, presioa egiten du eta faktore aktiboa da).
2. Ingurura moldatzeko beharrak organo baten erabilera handitzera eramaten du, eta horrela organoa handitu, sendotu edo aldatu egiten da: “Funtzioak organoa sortzen du”. (Honek, bere aldaketan, izaki bizidunen borondatea eta intentzioa egon daitezkeela iradokitzen du. Beste aldetik, eboluzioaren norabidea lineala eta perfekziorantz bideratutakoa dela ere suposatzen du).
3. Erabilpenaren ondorioz garatutako organoak eta ezaugarriak ondorengoek jasotzen dituzte.

Lamarcken teoriaren akatsak

1. Organismoa aldatzeko izaki bizidunen asmoa edo nahia faktoretzat hartzea. Izaki bizidunek ezin dute

Zelulen organuluak

• Mitokondrioak: Animalietan eta landareetan dauden organuluak dira, biribilduak edo baba itxurakoak. Bi mintz dituzte: kanpokoa eta barnekoa. Barneko mintzak tolesturak ditu barrurantz, gandor mitokondrialak izenekoak. Barruko guneari matrize esaten zaio eta bertan ura, erribosomak eta ADNa daude. Mitokondrioek informazio genetikoa dute, beren proteinak sintetizatzeko eta ADN bikoizteko gai dira. Zelularentzat energia sortzen dute ATP eran, arnasketa zelularraren bidez.
• Kloroplastoak: Argiaren eraginpean dauden landare-zelula eukariotoen organuluak dira. Mintz bikoitza eta tilakoide-sistema bat dute. Tilakoideetako mintzek pigmentu fotosintetikoak dituzte. Barruko ingurunean (estroman) ADN zirkularra eta erribosomak daude. Mitokondrioen

Digestio-aparaturik gabeko filumak

Poriferoek eta knidarioek ez dute digestio-hodirik; digestioa zelula barrukoa edo mistoa izan ohi da.

• Poriferoak: Zelula barruko digestioa dute. Koanozitoek (zelula flagelatuak) barrunbea tapizatu eta ur-korronteak sortzen dituzte. Bertan, fagozitosi-prozesuen bidez eta amebozitoen laguntzaz, digestioa egiten dute.
• Knidarioak: Digestio mistoa dute. Barrunbe gastrikoaren irekiera inguratzen duten erroekin (tentakuluekin) harrapatzen dituzte harrapakinak. Knidozitoek (zelula erregarriak) paralisia sortzen diete harrapakinei, eta erroen bidez barrunbean sartzen dituzte. Digestioa partziala da hasieran, entzima-isurtzeari esker, eta zelula barruan amaitzen da.

Digestio-aparatua duten filumak

• Digestioa zelulatik kanpokoa

Mikroorganismoak eta gaixotasunak

Mikroorganismo gehienak ez dira gainontzeko organismoentzat kaltegarriak izaten. Haietariko asko organismo hauen ehunen berezitasunetara egokitu dira eta beraien larruazalean, arnas-bideetan edo digestio-aparatuan bizi dira kalterik egin gabe. Hauei mikrobiota arrunta deritze. Baina batzuk parasitoak dira eta gaixotasunak sortzen dituzte; azken horiek patogenoak dira.

Mikroorganismo baten birulentzia

Birulentziak parasito baten patogenotasun-maila adierazten du, hau da, gaixotasuna eragiteko gaitasuna. Birulentzian eragina duen ezaugarrietariko bat toxinak sortzeko ahalmena da. Toxinak ostalariari kalte egiten dioten mikrobio-substantziak dira.

Toxina motak

• Exotoxinak: Organismo patogenoa haztean askatutako proteina