Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Katabolismoa eta Anabolismoa

Katabolismoa

Degradazio-fasea. Ezaugarriak: prozesu exergonikoak dira, ATP molekulak sintetizatzeko. Elektroiak askatzen dituzte eta konbergenteak dira, konposatu kopuru handitik abiatuta.

Anabolismoa

Eraikuntza-fasea (biosintesia). Ezaugarriak: prozesu endergonikoak dira, ATPren hidrolisitik datorren energia askea behar dute. Molekulen erredukzioa eragiten dute, elektroietan eta protoietan oinarrituz. Bide dibergenteak dira, azken produktuen aniztasun handia sortzen da, aurrekari kopuru txikian oinarrituta.

Bitarteko Garraiatzaileak

Katabolismoaren eta anabolismoaren prozesu metabolikoen arteko energia-transferentziak energia-bitartekarien bidez gertatzen dira.

• Elektroien eta taldeen garraiatzaileak: Elektroiak garraiatzen

Monosakaridoen egitura

Disoluzioan, monosakaridoek erreaktibotasun txikia dute. Izan ere, 5 karbono edo gehiagoko gehienek egitura zikliko itxiak eratzen dituzte. Hau da, bost karbono edo gehiago dituzten egiturek, ur-disoluzioan, egitura ziklikoa hartzen dute: karbonilo taldeak, hidroxilo talde bateko oxigenoarekin lotura kobalentea eratzen du (lotura hemiazetalikoa), eraztuna sortuz.

• Aldehidoek: hemiazetalak eratzen dituzte.
• Zetonek: hemizetalak eratzen dituzte.

Erreakzio honen ondorioz, beste karbono asimetriko [C*] bat sortzen da, karbono anomerikoa deritzoguna. Erreakzio honi anomerizazio izena ematen zaio. Karbono anomerikoak bi konfigurazio har ditzake:

• α: hidroxilo taldea behealdean kokatzen denean.
• ß: hidroxiloa goialdean jartzen denean.

Digestio Aparatua: Funtzioak eta Etapak

1. Digestio Hodiko Organoak

1. Ahoa: Elikagaiak digestio hodian sartzeko barrunbea da. Elikagaiak mugiarazi eta listuarekin nahasten ditu.
2. Faringea: Digestio eta arnas aparatuen hodi komun gisa funtzionatzen du. Epiglotis tolestura dauka, elikagaiak arnasbidera pasatzea eragozten duena.
3. Hestegorria: Faringea eta urdaila lotzen dituen hodi gisakoa da. Pareten mugimenduari esker (peristaltismoa), elikagaiak urdailera iristen dira.
4. Urdaila: Digestio-hodiaren zabalgunea da. Sarrerari kardia eta irteerari piloroa deitzen zaio. Elikagaiak urin gastrikoari esker digeritzen hasten dira.
5. Heste Mehea: Barruko paretak heste-bilo izeneko tolesak dituzte. Hemen elikagaiak erabat digeritu eta substantzia nutritiboak xurgatzen

• Mintz Plasmatikoa	Zelula inguratzen duen egitura da, hainbat proteinaz eta kolesterolez osatuta dago. Zelula mota guztiek duten egitura fina da, lipidoek eta hainbat proteinek osatzen dutena. Mosaiko jariakari ereduaren arabera, lipidoek geruza bikoitza osatzen dute; ingurune urtarrean egotean, euren burua kanpoalderantz doa. Fosfolipidoz osatuta dago, eta glukoproteinak dira ugarienak. Funtzioak: Substantzien trukea: garraio aktiboa, pasiboa eta osmosia. Besikulen eraketa. Itsaspen zelularra. Identitate zelularra. Egitura euskarria.
  Zitosola	Hialoplasma ere deitua, disoluzio koloidal bat da. Organulu zitoplasmatikoak aurkitzen diren ingurune zelularra da, eta % 85 ura da. Bertan erreakzio metabolikoak gauzatzen dira.
  Zitoeskeletoa	Izaera proteiko dun zuntz

  ...

Proteinak: Ezaugarri Orokorrak

PROTEINAK: ezaugarri orokorrak: Proteina aminoazido kopuru aldakor batez osatutako polimeroa da. C, H, O, N-z osatuta daude. Tamaina handiko molekulak dira eta zelulen funtzio gehienetan hartzen dute parte, funtzioak formaren araberakoak dira.

• Nahitaezko aminoazidoak: Gizakiak sintetizatu ezin ditugun eta gorputzeko funtzio metabolikoak geldi ez daitezen lortu behar ditugun aminoazidoak dira. Nahitaezko aminoazidoak 10 dira.
• Lotura peptidikoa: Aminoazidoen arteko lotura.

Proteinen Funtzioak

• Entzimak (Funtzio entzimatikoa): Entzima guztiak proteinak dira, eta proteina gehienak entzimak dira. Entzimek ahalmen katalitiko handia dute (biokatalizatzaileak dira, erreakzio biologikoen abiadura azkartzen dute). Entzimak oso

Sinapsia

Sinapsia: neurona batetik bestera ekintza-bulkada edo seinaleak hedatzeko gune espezializatuak dira. Horien artean dago kontaktu fisikoa: arraildura sinaptikoa.

Sinapsiaren osagaiak

• Sinapsi aurreko neurona: axoiaren muturra.
• Arraildura sinaptikoa (sinaptiko tartea).
• Sinapsi osteko neurona: dendritak eta mintza.

Axoiek adar batzuk dituzte, eta haien bukaeran botoi sinaptiko bat aurkitzen da. Botoietan mitokondria eta besikula ugari daude; hauek neurotransmisoreak dituzte barruan. Sinapsi osteko neuronaren mintzean neurotransmisore bakoitzarentzako errezeptore espezifikoak daude.

Axoiaren muturrera iritsitako ekintza-potentzialak aldaketa kimikoak eragiten ditu eta, ondorioz, neurotransmisoreak askatzen ditu arraildura sinaptikoan. Gero, neurotransmisoreek...

Bakterioen egitura eta ezaugarriak

Bakterioen egitura eta antolaketa oso konplexuak dira. Honako osagaiak dituzte:

• Zelula-pareta: Mureinaz osatuta eta geruzatan banatuta.
• Kapsula: Babesteko geruza gelatinakara, polisakaridoek osatua.
• Mintz fotosintetikoak.
• Endoesporak: Erresistentziako bakterio-formak, baldintza txarretan bizirauteko.

Nutrizioa, mugimendua eta ugalketa

Bakterioek ez dute zelularen barneko digestiorik. Bakterio asko mugikorrak dira, uzkurtze eta zabaltze prozesuen edo flageloen bidez. Ugalketa erdibiketaz egiten dute: DNA bikoiztu ondoren, pareta bat osatzen da bakterioaren erdialdean, zelula bitan bananduz.

Bakterio motak

Arkeobakterioak edo eubakterioak.

Birusak

Birusak oso txikiak eta azelularrak dira. Ugalketa-funtzioa soilik betetzen...

Lurzoruaren horizonteak eta deskribapena

O‑horizontea: Materia organikoz osatua dago.

A‑horizontea: Gainazaleko ura iragazi egiten da eta berarekin disolbatutako substantzia ugari eramaten ditu beheko horizonteetara; substantziak lixibatu egiten dira.

B‑horizontea: Substantziak metatzen diren geruza da.

C‑horizontea: Ama‑harria neurri batean aldatua dagoen geruza.

R (ama‑harria): Aldatu gabeko harria.

Lurzoru motak — zonalak

• Permafrostak: Ia urte osoan izoztuta dauden lurzoruen multzoa.
• Podzolak: Klima hotz eta euritsuetako lurzoruak; kolore gris iluna eta pH azidoa izaten dute.
• Chernozemak: Muturreko klima kontinentaletako lurzoru emankorrak.
• Lurzoru nabarmenduenak: Klima heze eta epeletako lurzoruak.
• Mediterraneoko lurzoru gorriak: Uda

Nutrizioa eta Funtzio Bitalak

Izaki bizidunek ingurutik materia atera eta inguruarekin materia trukatzeko darabiltzaten prozesuei deritzo nutrizioa.

Nutrizio Motak

• AUTOTROFOA: Elikagaiak substantzia ez-organikoen bidez sortzea. Horretarako energia behar da (adibidez, eguzkia).
• HETEROTROFOA: Beste izaki batzuek sortutako elikagaiak erabiltzea elikatzeko iturritzat (beste organismo batzuekin edo beraien hondakinekin).

Nutrizio Prozesuak

Nutrizio prozesu nagusiak hauek dira:

1. Elikagaiak sortzeko substantziak hartzea.
2. Kanpoaldearekin gasak trukatzea.
3. Hartutako edo sortutako substantziak erabiltzea.
4. Elikagaiak eta hondakin-substantziak garraiatzea.
5. Organismoaren jardueraren eraginez sortzen diren hondakin-substantziak desegitea.

Arnas Aparatua

Animalia bakunenek...