Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Zer da Antzinako Erregimena?

Europan XVIII. mendean, politika, ekonomia eta bizimodua antolatzeko zegoen gizarte sistema zen.

Ezaugarriak

• Nekazaritza zen bizimodu nagusia.
• Gizartea estamentuetan banatuta zegoen.
• Monarkia absolutuak zeuden hainbat estatutan.

Pribilegiatuak eta pribilegiatu gabeak

Pribilegiatuak (Eskubideak)

• Ez zuten lanik egiten.
• Zergak kobratzen zizkieten pribilegiatu gabeei.
• Oso aberatsak ziren (milionarioak).
• Legeak beraiek egiten zituzten beraien alde.
• Luxuzko bizimodua zuten eta jauregi handietan bizi ziren.
• Erregea, noblezia eta kleroa ziren.
• Beraien artean ezkontzen ziren aberastasuna eta lurra mantentzeko.

Pribilegiatu gabeak

• Lana egiten zuten.
• Zerga oso altuak ordaindu behar zituzten.
• Bizimodu gogorra zuten eta gosea pasatzen zuten.
• Nekazaritzan

Baskoiak: Antzinako herri euskalduna

Historiaurretik ezarritako herri euskaldun aurre-erromatarrak ziren, gaur egungo Nafarroan eta inguruetan bizi zirenak eta euskaraz mintzatzen zirenak. Dirudienez, euskara Europako hizkuntza zaharrena da (ez-indoeuroparra). Tribuetan antolatzen ziren eta, beraz, ez zegoen batasun politikorik.

K.a. 75ean erromatarrek lurraldea kontrolatu zuten, baina ongi moldatu ziren eta itunak sinatu zituzten; konkistaren ondoren Pompaelo sortu zen. Bizimoduaren arabera, erromatarrek bi eremutan bereizi zituzten lurrak:

• Ager Vasconum: Hegoalde eta erdialdeko lur lauak, nekazaritzarako oso egokiak. Erromatarren eragina handiagoa izan zen (Pompaelo, Andelos…).
• Saltus Vasconum: Mendebaldeko lur menditsuak. Gehienak abeltzainak

Testuinguru historikoa: 1833ko krisia

1833an Fernando VII.a hil zen. Bere alaba Isabel II.ak soilik 3 urte zituenez, bere emazte Maria Kristinak hartu zuen erregeordetza. Absolutistek Karlos V.ak tronua hartzea nahi zutenez, Lehen Karlistaldia piztu zen: alde batetik karlistak zeuden, eta bestalde, Maria Kristinaren aldekoak (liberalak).

Liberalen arteko banaketa

Liberalen artean bi joera zeuden:

• Progresistak: Kadizko konstituzioaren aldekoak.
• Moderatuak: Erregearen boterea indartu nahi zutenak.

Maria Kristinaren laguntza bakarra moderatuak ziren. Gainera, bere erregeordetzan Estatuak ez zuen baliabiderik dirua lortzeko eta egoera nahiko larria zen.

Mendizabalen desamortizazioa

1836an Mendizabalek, Ogasun Ministroa izendatuta, diru arazoak konpontzeko...

1. Biurteko Erreformista (1931-1933)

Abiapuntua: Lehen fasean, errepublikanoek eta sozialistek koalizio-gobernua eratu zuten, Manuel Azaña gobernuburu zela.

Erreformak

Bigarren Errepublikako gobernu egonkorrena izan zen eta Konstituzioan jasotako erreforma nagusiak gauzatu zituen:

• Autonomiak: Kataluniako Autonomia Estatutua 1932an onartu zen, Generalitata berrezarriz. Euskadiko eta Galiziako estatutuen tramiteak abiatu ziren.
• Armada: Agintari militarrek Errepublikari leialtasuna agindu behar zioten eta Erasorako Guardia sortu zen.
• Nekazaritza: Lurraren banaketa berriari ekin zitzaion latifundioetan.
• Hezkuntza: 10.000 eskola baino gehiago eraiki ziren eta irakasleen prestakuntza hobetu zen.
• Erlijioa: Eliza eta Estatuaren banaketa, ezkontza zibila,

Depresio handia (Keynesen ikuspegitik):

Keynesen ideien hedapena

Garai hartan J. M. Keynes ekonomialariaren ideiak asko zabaldu ziren. Keynesen aburuz, eta liberalismo klasikoak esaten zuenaren kontrakoa, kapitalismoan ere gobernuen partaidetza garrantzitsua zen ekonomiaren funtzionamendu ona ziurtatzeko (interbentzionismoaren defentsa).

Gobernuaren neurriak eta helburuak

Gobernuek eskaria sustatu behar zuten ekonomia berriro martxan jartzeko. Halaber, gastu publikoa igo behar zuten eta estatuek jarduera askotan inbertitu behar zuten eskaria handitzeko eta lanpostu berriak sortzeko. Enpresa pribatuek inbertsio berriak egiteko aukera hobeak izango zituzten eta gobernuek sortutako baldintzetatik etekina aterako zuten. Estatuek aberastasunaren zirkulazioa...

Eliza eta frankismoaren arteko tentsioak

Espainiako Eliza frankismoa kritikatzeko joera hartzen hasi zen, demokrazia eskatzen zuten oposizioko mugimenduak babestuz. 1974an, liskarrak izan ziren gobernuaren eta Antonio Añoveros Bilboko apezpikuaren artean, azken honek Euskal Herriaren kultura-identitatea defendatu zuelako.

1975ean, tentsioak areagotu egin ziren. Paulo VI.a Aita Santuak Francori eskatu zion ezarritako bost heriotza-zigorrak (hiru FRAPekoak eta bi ETAkoak) bertan behera uzteko. Bilboko eta Donostiako gotzainek eskaera bera egin zuten, eta apaiz batzuek, protesta gisa, homilia eman ordez isiltasun minutuak egin zituzten.

ETAren sorrera eta bilakaera

EAJtik gazte talde bat banandu eta EKIN iritzi-taldea sortu zen 1951n. 1959an, ETA

Europar Batasuna: desorekak zuzentzen

Europar Batasunak herrialdeen arteko aldeak konpontzeko desorekak zuzentzen eta murrizten saiatzen da. Horretarako, funtsak banatzen ditu kideen artean. Bi motatako diru-laguntzak daude:

1. Egitura-funtsak

Eskualde eta jarduera konkretuei ematen zaizkien diru-laguntzak dira. Adibidez, krisian egon den lurralde bati edo industria bati laguntzeko, edo leku batean azpiegiturak eraikitzeko.

2. Kohesio-funtsak

Estatu pobreenen maila ekonomikoa hobetzeko eta aberatsagoekin zuten aldea txikitzeko sortu ziren. Esate baterako, 1990eko hamarkadan hegoaldeko lurraldeek (Espainia, Grezia, Portugal) eta Irlandak baliatu zituzten.

Zergatik irabazi zuten Brexit-aren aldeko botoek?

• Burujabetza: Botere atzerritarrekiko mesfidantza

Al-Andalusen Historia: Kronologia Nagusia

• 711. urtea: Arabiarrek eta berbereek Iberiar penintsula okupatu zuten. Damaskoko kalifa-herriaren mende geratu zen. Hiru urtetan ia lurralde osoa konkistatu zuten, bisigodoen erresuma ahulduta baitzegoen. Kordoba hiriburu eta gune politiko bihurtu zen.
• 714. urtea: Musulmanek ia Iberiar penintsula osoa konkistatua zuten, iparraldeko lurralde menditsuak izan ezik. Abantaila bat izan zuten: ez zituzten biztanleak islamera bihurtzera behartu, zergen truke beren erlijioa praktikatzeko aukera emanez.
• 755. urtea: Abd ar-Rahman I.a omeiatarra Iberiar penintsulara iritsi eta emirerri independentea aldarrikatu zuen.
• 929. urtea: Abd ar-Rahman III.ak bere burua kalifa izendatu zuen, Kordobako kalifa-herria sortuz.

1950etik aurrera, Gerra Hotzaren testuinguruan eta EEBBren interesak direla medio, Francoren erregimenaren nazioarteko onespena ematen hasiko da. Erregimenari interesatzen zitzaion itxura demokratikoagoa ematea, are gehiago barrualdeko oposizio politikoa handitzen hasten zenean (1962ko Municheko batzarreko manifestua).

Erregimenaren Instituzionalizazioa

Francok lege honen bitartez erregimena erakundetzeari amaiera eman nahi zion. Hori dela eta, legedi honetan erregimenaren sei lege desberdin bildu ziren:

• Lanaren Forua
• Gorteak eratzeko Legea
• Espainolen Forua
• Erreferendum Legea
• Estatuko Buruzagitzarako Ondorengotza Legea
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea

Boterearen Zatiketa eta Kontrola

Legedi honen ezaugarri aipagarriena estatuburutza eta gobernuburutzaren...