Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Napoleonen osteak Iberiar Penintsulan sartu zirenean, gorteak Cadizera eraman ziren. Bertan bildu ziren lurralde hartara ihes egindako politikariak, elizgizonak eta intelektualak.

Gorte konstituziogileek, garrantzi handiko legeak emanez (nazioaren burujabetza, zentsura indarrik gabe utziko zuen inprenta-legea, feudalismoaren eta Inkisizioaren deuseztapena), Espainiako Konstituzioa aldarrikatu zuten 1812ko martxoaren 19an.

Gorteen bilakaera eta testuinguru politikoa

1814ko urtarrilean Gorteak Madrila aldatu ziren berriz ere. Fernando VII.a erregea Espainiara itzuli zelarik, Gorteak deuseztatu eta Konstituzio hura indarrik gabe utzi ondoren, diputatuen aurkako zapalkuntza hasi zen; Antolamendu Zaharrak berean...

Mendizabalen Desamortizazioa eta Erreginaren Lehen Urteak

Mendizabal gobernu buruan zegoela, 1836an Desamortizazio Legea onartu zuen. Horrela, Lehen Gerra Karlistarako funtsak lortu ahal izan zituzten. Beste lege batzuk ere onartu ziren, besteak beste, herritarrek udalak aukeratzea eta Milizia Nazionaleko taldeak birsortzea. Erreginak Fernando Muñozekin ezkondu zen, eta harekin 7 seme-alaba izan zituzten, guztiak ere sekretuan.

• 1839an: Euskal foruak berretsi ziren.
• 1840an: Erregeordetza Esparteroren eskuetan utzi behar izan zuen.

Esparteroren Gobernu Progresista (1840-1843)

Espartero jeneralak 1840an karlistaldia amaituta zegoela ospe handia lortu zuen eta programa progresista bat jarri zuen martxan. Militar gisa oso ona zen, baina politiko gisa...

1. Hiru sistema nagusiak

• Domestic system: Nekazariek etxeko lana egiten zuten; hau da, produktuak ekoiztu eta saldu egiten zituzten.
• Putting-out system: Salerosleek ekoizpen-prozesua kontrolatzen hasi ziren; hartara, benetako enpresari txiki bihurtu ziren.
• Factory system: Langile asko fabriketan elkartu eta bertan produktuak ekoizten hasi ziren.

2. Ze faktoreren ondorioz izan zen Britainia Handia aitzindaria?

• Imperio koloniala: Britainia Handiak kolonia eta baliabide zabala kontrolatzen zuen.
• Merkataritza: Kanpo-merkataritzaren hedapena barne-merkataritzaren gorakadarekin lotuta zegoen.
• Testuinguru politikoa: Monarkia parlamentarioak egonkortasun politikoa bermatzen zuen, eta hori merkatarien eta enpresarien interesari mesede egin zion.
• Berrikuntzarako

1812ko Cádizko Konstituzioa: Espainiako Lehenengo Konstituzioa

1812an Cádizen aldarrikatutako Konstituzio Espainiarraren artikulu batzuk agertzen dira iruzkintzeko daukagun testu honetan. Espainiako Historiako lehenengo konstituzioa da.

• Jatorria: Lehen mailako informazio iturria.
• Forma: Konstituzioa (gaia juridikoa da).
• Egileak: Cádizko Gorteetako diputatuak.
• Testuingurua: 1812ko martxoaren 19an (San Jose egunez) publikatu zen, horregatik deitzen zaio “La Pepa”.

Konstituzioaren garrantzia eta bilakaera

Gerra zela eta, Konstituzioa ez zen indarrean jarri. 1813an Napoleonekin Valençaiko Ituna sinatu ostean, Fernando VII.a Espainiara itzuli zen eta absolutismoa berrezarri zuen. Hala ere, lehenengo aldiz Espainiako historian, absolutismoa eta...

Joaquín Costa eta Berrezarkuntzako Sistemaren Kritika

Costak gizarte maila kontserbadoreak eta agintean daudenak salatzen ditu testu honetan. Kritikatutako taldeak hauek dira:

• Oligarkak: Gobernuarekin identifikatutako burgesak (Liberalak edo Kontserbadoreak egon arren, bi 'alderdi' horiei buruz ari da).
• Jauntxoak edo Kazikeak: Udalerrietan benetako boterea zuten aberatsak, askotan lur zabalen jabeak.
• Lurraldeetako Gobernadore Zibilak: Zentralizazioaren bidez Gobernuarekin estuki lotutako probintzietako buruak, trikimailuaren bitartekariak.

Costaren ustez, gutxiengoaren gobernua da, herriaren interesetik urrun dagoena eta hauteskundeetan iruzurra erabiliz boterean mantentzen dena. Horren aurrean, Costak herriak kontzientzia hartzea nahi du gobernu...

Alfonso XIII.aren erregealdia eta sistemaren krisia

Alfonso XIII.ak zuzenean hartu zuen parte arazo politikoetan (interes ekonomiko pertsonalak Marokon). Txanda-sistemako politikaren kontrako alderdiek —errepublikanoak, sozialistak eta nazionalistak— sistemaren kontra jo zuten, prestigiozko intelektualekin batera. Lan-munduaren aldarrien oihartzuna nabaria zen.

1917ko krisia: Krisi hirukoitza

1917an krisi hirukoitza agertu zen: Defentsarako Juntak (militarrak), Biltzar Parlamentarioa eta greba iraultzaile-politikoa. Primo de Riveraren diktadurak eman zion amaiera sistema ahituari.

Egoera ekonomikoa eta soziala

Politika protekzionisten eragina handia izan zen:

• Nekazaritza: Produkzioa handitu zen eta hirirako emigrazioa sustatu zen.
• Industria: Ikatza

1836ko Desamortizazioa: Testuingurua eta Helburuak

1836ko desamortizazioa Maria Cristinaren erregeordetzaren garaian eman zen, progresistak gobernuan zeudelarik. Liberalek finkapen prozesua hasi zuten Lehen Gerra Karlistarekin (1833-1839) batera.

Gatazka dinastikoa izateaz gain, liberalismoaren eta absolutismoaren arteko borroka ideologikoa ere izan zen: Maria Cristina bando liberalen aldekoa zen, eta Carlos Maria Isidro Borboikoa absolutismoaren aldekoa. Liberalek erreformak eta estatuaren modernizazioa nahi zituzten; absolutistek, berriz, Antzinako Erregimena mantendu.

Zer da Desamortizazioa?

Desamortizazioa gobernu liberalek hartutako neurri garrantzitsuena izan zen, eta Aro Garaikideko historian benetako desamortizazioaren adibidetzat hartu...

1.3 XVIII. Mendeko Aurrerapen Teknikoak eta Zientifikoak

Zientzia behaketaren eta arrazoimenaren bidez lortutako ezagutzen multzoa da; teknika, berriz, zientziaren ezagutzak praktikara eramatea ahalbidetzen duten prozedurak. James Watt-ek (1736-1819) lurrun makina asmatu zuen, eta Cartwright-ek ehungintzan aplikatu zuen, 1785ean.

2. Ilustrazioa: Ezaugarriak eta Bilakaera

2.1 Ilustrazioaren Ezaugarriak

Ilustrazioa Europa osoko fenomeno nagusia zen, bereziki Frantzian. Ilustratuak noble eta burges laikoak zein elizgizonak izan ziren. Mugimendu intelektual optimista izan zen, honako printzipio hauek oinarri hartuta:

• Argia: Arrazoia gizartearen iluntasuna eta akatsak argitzen zituen tresna gisa hartua. Arrazoia zen naturaz gaindiko aurreiritziak eta

Aranjuezko Altxamendua eta Baionako Abdikazioak

Godoy errege-familia Amerikara eramaten saiatu zen, baina Aranjuezko Altxamenduaren ondorioz (1808ko martxoaren 19an), Godoyk kargua utzi behar izan zuen eta Karlos IV.ak bere seme Fernando VII.aren alde abdikatu zuen. Murat jeneralaren tropak Madrilen zeudela, Napoleonek Fernando Baionara joatera eta bere anaia Josef I.aren alde abdikatzera behartu zituen: Baionako abdikazioak deiturikoak.

Errege berriak Baionako Estatutua argitaratu zuen (gutun aitortua). Antzinako Erregimenaren oinarri juridikoak alde batera utzi eta erreforma moderatuak ezarri nahi zituen. Zenbait eskubide onartu zituen, hala nola prentsa-askatasuna eta merkataritza-askatasuna, baina monarkia autoritarioa eta kontserbadorea...

Monarkia autoritarioaren ezaugarriak

• Administrazio zentralizatua sortu zuten.
• Errege-armada iraunkorrak eratu zituzten.
• Batzar ordezkzaileen jarduera mugatu zuten.
• Zergak igo zituzten herri pobreei eta armadako funtzionarioei.
• Nazioarteko harremanei ekin zieten.

Errege katolikoak

Fernando eta Isabel. Fernandok Aragoiko koroa eta Isabel Gaztelako errege-erregina gisa jardun zuten. Biak ezkondu eta beraien lurraldeak bateratu zituzten. Boterea pertsonala izan zen; legeak eta erakunde batzuk mantendu ziren.

Batasun erlijiosoa

Erregeek erlijio batasuna ezarri nahi izan zuten. Inquisizioa sortu zuten eta musulmanak eta juduak kanporatu edo kristau egin ezean kanporatu zituzten.

Monarkia autoritarioaren ezaugarriak

• Administrazio zentralizatua sortu zuten.
• Errege-