Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Frankismoaren bilakaera politikoa

1.1. Barne-politika

Berrogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Francoren gobernuan ministro berriak bildu ziren: teknokratak. Hauek garapen ekonomikoa bultzatu nahi zuten, eta horrek, ekonomiari ez ezik, politikari ere eragin zion. Opus Dei-ko teknokratak 1957an sartu ziren gobernuan, erregimena berritu eta liberalizatzen saiatzeko. Joera horren aurka, erregimenaren sektore immobilistak zeuden.

Oinordetza-legean aldaketak egin ziren, Francoren ondorengoa nor izango zen ziurtatzeko eta Espainia monarkia zela berresteko. Hala ere, aldaketa garrantzitsuenak 1969an gertatu ziren, Francoren osasun-egoera txarraren ondorioz:

• Joan Karlos Borboikoa Francoren ondorengo izendatu zuten errege tituluarekin, erregimenari

II. Errepublikaren sorrera eta Euskal Herria

1931ko apirilaren 14an, Eibarren Errepublika aldarrikatu zen. Donostiako Hitzarmena sinatu zen, EAJk parte hartu gabe. Alfontso XIII.ak Berenguer jenerala izendatu zuen, baina honek dimititu egin zuen. Aznarrek deitutako udal hauteskundeetan, hiri handietan errepublikazaleek eta sozialistek irabazi zuten; ondorioz, Alfontso XIII.a atzerrira joan zen. Batzorde Iraultzaileak behin-behineko gobernua eratu zuen.

Autonomia proiektuak eta lehen saiakerak

Autonomia lortzeko saiakerak estatu federal baten barruan kokatu ziren:

• Udaletxe gehienek autonomia proiektua onartu zuten.
• Madrilgo Gorteek onartu zuten, eta abertzaleek autonomia-eskubidea aldarrikatu zuten.
• 1918ko lehen saiakerak porrot egin zuen.
• II. Errepublikako

Espainiako 1978ko Konstituzioaren Iruzkina

Iruzkinduko dudan testuak izaera juridikoa du, lege bat delako, eta gai politikokoa da, estatuko legea eta oinarrizko erakundeak xedatzen dituelako. Gainera, lehen mailako testua da. 1978ko abenduan Gorteek aukeratutako zazpi kidez osatutako batzordeak prestatu zuen, Espainiako Trantsizio prozesuan murgilduta zegoela. Testu hau publikoa da, herritar guztiei zuzenduta baitago.

Testuaren Ideia Nagusiak

Testuaren ideia nagusia Espainian eredu berri bat, demokrazia, ezartzeko konstituzio berria (goreneko legea) egitea da. Lehenengo paragrafoan, erregeak Konstituzioaren berri ematen du, Gorteek egindakoa eta herriak 1978ko abenduaren 6ko erreferendumean berretsitakoa.

1. artikulua: Estatu berriaren oinarriak

Estatu...

1933ko Hauteskundeak eta Zentro-Eskuineko Biurtekoa

1933ko hauteskundeetan emakumeek lehen aldiz botoa eman ahal izan zuten. Eskuina, CEDA eta Alderdi Erradikala izan ziren garaileak. Euskal probintzietan, berriz, EAJk garaitu zuen.

Lerroux izan zen gobernuko presidentea; gobernua zentroko beste alderdi errepublikano batzuekin batera eratu zen, CEDAren laguntza parlamentarioarekin. Dena den, CEDAk presioa egin zion gobernuari lehen biurtekoko erreformak berrikusteko. Gobernu berriak erreforma batzuk atzera bota zituen:

• Erlijio-politika berrikusi eta legeak ez zituen aplikatu.
• Lan-arloko legeak eta nekazaritza-erreformako aurreko legeak zuzendu zituzten.
• Gorteek amnistia eman zieten 1932ko estatu-kolpean parte hartutako jeneralei.

Neurri hauek ondorio...

Errepublikak Gerra Zibila galdu ondoren, diktadura-aldi bat abiatu zen. Diktadura hori, itxuraz homogenoa bazen ere, bilakatuz joan zen. Frankismoaren azken urteetan gizarte-aldeak areagotu eta gero eta gatazka gehiago sortu ziren.

Erbestea

Gerra zibila bukatu ostean, 100.000 pertsona inguru joan ziren Kataluniatik Frantziara, horietatik 10.000 euskaldunak ziren. Naziek Frantzia okupatzean, ehunka batzuk Atlantikoa zeharkatu zuten Argentinara, Mexikora edo Venezuelara. Lehendakari Agirre eta Eusko Jaurlaritza, Bilbo erori ostean, Santanderrera joan ziren eta gero Kataluniara, gerra bukatu arte. Hortik Frantziara joan ziren eta euskal erbestatuen harrera antolatzen eta haientzako baliabideak lortzen jardun zuen. Lan hori SERE-rekin egin zuen....

Diputatuen Kongresuaren Legea

Testuak 66. Diputatuen Kongresuak emandako legearen hiru artikulu aztertzen ditu:

• 1. artikulua: Autonomia osatzen duten lurraldeak aipatzen dira, Euskal Herria izena hartuz. Foru tradizioari jarraituz, lurralde bakoitzak modu autonomoan gobernatuko du. Gaztelania eta euskara hizkuntza ofizialak dira.
• 5. artikulua: Lurralde autonomoak polizia propioa izateko eskumena izango du.
• 10. artikulua: Aginte organoak subiranotasun nazionalean oinarritzen dira, errepublikaren balio eta printzipioen mugapean. Organo legegilea (parlamentua) sufragio unibertsalaren bidez hautatuko da, eta honek lehendakaria aukeratuko du.

Behin-behineko zehaztapena: Gerrak irauten duen bitartean, behin-behineko gobernu batek aginduko du Euskal Herrian....

Vatikano II.a Kontzilioa eta nazionalkatolizismoaren krisia

Vatikano II.a Kontzilioa (1962-1965 bitartean) gertatu zen. Eliza katolikoa frankismotik aldentzen hasi zen, eta horrek nazionalkatolizismoaren ereduaren krisia ekarri zuen.

Oposizio politikoaren berpiztea

Oposizio politikoaren protagonistak alderdi politikoak izan ziren. Legez kanpo egon arren, ezkerreko alderdiek beren oposizioa berpiztu zuten Espainia barnean:

• Espainiako PCE (Alderdi Komunista)
• PSOE

Ezker muturreko erakundeak eta erakunde terroristak ere agertu ziren, hala nola FRAP (Frente Revolucionario Antifascista y Patriótico). Alderdi nazionalista historikoak berpiztu ziren, eta ETAren sorrera etorri zen 1959an.

Municheko Biltzarra (1962)

Municheko Bileran, Espainiako barne-oposizio...

hu(39-50)/frankistak Francoren gidaritzapean, galtzaileen aurka bideratutako bortizkeria biziki luzatu zen gerra ostean, eta etengabeak izan ziren fusilamenduak, garbiketa administratiboak,espetxeratzeak... Errepresiorako erabili ziren tresna juridikoak honako hauek izan ziren: Erantzukizun Politikoen Legea, Masoneria eta komunismoaren errepresiorako Legea, eta Estatuaren segurtasunerako Legea. /Frankismoaren hasierako urteetan estatu politika diktoriala ezarri zuen Francok. Frankismoaren beste familiek falangisten eragin gehiegizkoa zela ikusi zuten eta denborarekin Francok hauen partaidetza txikiagotuz joan zuen barne eta kanpo politikan. Urte hauetan Francok hainbat lege ezarri zituen (adib. Gorteen Legea) erregimenaren irudia hobetzeko....

1. Sarrera

1950. urteko hamarkadan, erregimen frankista egonkorrago bihurtu zen. Espainiako ekonomiak porrot egiteko arriskua zuenez, teknokratek egonkortze planak diseinatu zituzten eta neurri hauek hartu zituzten:

• Soldaten izozketa.
• Kanpo merkataritza eta inportazioen askatasuna.

Espainiaren garapen ekonomikorako oztopoak ezabatu ziren. Langabeziaren igoera bat egon zen, eta emigrazioarekin zertxobait konpondu zen. Guzti honen ondorioz, Espainiako ekonomiak garapen izugarria izan zuen eta gizartean pentsamendu irekiago bat ekarri zuen. Erregimenaren zapalkuntza, ordea, berdin jarraitu zuen.

2. Garapen Ekonomikoa eta Hiritartze Prozesua

2.1 Garapen Ekonomikoaren Onurak

Teknokratek ekarritako egonkortze planak onuragarriak izan ziren. Planak industriara...

Estatu Liberalaren finkapena eta Isabel II.aren garaia

Espartero jeneralak alde egin ondoren (1843ko azaroaren 11n), Isabel II.ak, 13 urte zituela, Gorteen adin-nagusitasuna lortu zuen. Horrela, behin betiko finkatuta gelditu zen Estatu liberala, zentralista eta moderatua.

Moderatuak egon ziren agintean, 1854-56ko tartean izan ezik, urte horietan boterea progresisten esku egon baitzen. Euskal Herrian, Foruak konstituzio-erregimen berriari egokitzeko negoziazioek martxan jarraitu zuten liberalekin.

Hamarraldi Moderatua (1844-1854)

Lehen hamar urteetan moderatuak egon ziren agintean, Ramon Maria Narvaez buru zela bereziki.

Gobernu liberal moderatuaren ekimenak

• 1845eko Konstituzioa: Moderatua izan zen. Subiranotasun partekatua ezarri zuten, Gorteen