Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

XIX. eta XX. Mendeetako Euskal Herriko Egoera Ekonomikoa

XIX. mendean, Espainia, Europarekin alderatuta, herrialde azpigaratua zen. Espainiak Europaren kolonia gisa funtzionatzen zuen: lehengaiak esportatzen zituen eta atzerriko kapital eta produktuentzako merkatu bat zen. Garapen falta hori azaltzen duten hainbat kausa zeuden: energia-baliabideen urritasuna, barne-merkatuaren falta industria produktuentzat, etab.

Katalunia eta Euskal Herria Kapitalismo Aurreratuan

Errestaurazio garaian, Katalunia eta Euskal Herria (EH) mundu kapitalista aurreratuan sartu ziren: Katalunia ehungintzaren garapenean eta EH burdin mearen ustiakuntzan eta esportazioan.

Euskal Herriko Lehen Industriak

1841ean lehen gerra karlista amaitu ondoren, muga zergak kostaldera...

Espainiako Bigarren Errepublikako Erreformak: Azañaren Eragina eta Ondorioak

Arlo Ekonomikoa: Koiuntura Ekonomikoa

Europak 1929ko krisiaren eragina beranduago nabaritu zuen. Garai hartan, Europako herrialdeen arteko integrazio ekonomikoaren maila urria zenez, lehenengo erasoaldia jasan ahal izan zuen, baina hurrengoak ez. Espainiak Europarekin zituen harreman ekonomiko nagusiak mineralen eta nekazaritza produktuen esportazioan oinarritzen ziren. Depresio ekonomikoak eragin handia izan zuen erdiko klasean: esportazioak behera egin zuten, erosketak murriztu ziren eta mekanizazio-erritmoa gelditu egin zen.

Aurrekariak: Konstituzio Errepublikanoa

Konstituzio errepublikano berria eztabaida handien ondoren onartu zen. Eztabaida horietako bat Estatuaren...

Cánovasen sistemaren krisia

Alfontso XIII.aren erregealdia eta ezegonkortasuna

Alfontso XIII.aren erregealdian, Cánovasek ezarritako sistemaren krisia azpimarratu behar da. Hainbat faktorek ekarri zuten ezegonkortasun politikoa:

• Alderdi konstituzionalak (kontserbadorea eta liberala) txandakatu ziren.
• Erregearen esku-hartzeak, nagusikeria elektoralak eta gobernu-aldaketa etengabeek sistema ezegonkortu zuten.

Txandakatze-sistemaren kontrako oposizioa

Hiru multzo nagusik osatzen zuten txandakatze-sistemaren kontrako oposizioa:

• Errepublikazaleek.
• Kataluniar eta euskal nazionalismoek.
• Langile-mugimenduek.

XX. mendea Espainian eta Euskal Herrian

Primo de Riveraren diktadura (1923-1930)

1918tik 1923ra bitartean, Espainiako egoera oso gatazkatsua zen: grebek,...

Arrazakeriaren Ikuspegia Nazismoan

Pentsamolde arrazista? Nazismoa ikuspegi arrazista izan arren, naziek ideia hori azken muturrera eraman zuten. Hitlerren ustez, alemaniarrak arraza arioak eta goi-mailakoak ziren, eta arrazen arteko nahasketak zirela Alemania hain beheran egotearen arrazoia.

Hitlerren lehentasuna biztanleriari arraza-garbitasuna itzultzea zen, perfektuak ez ziren guztiak giltzapetuz edo hiltzen. Baita politika antisemita sistematikoa ezarri zen.

Horregatik, juduei lanbide gehienetan jardutea eta juduen eta arioen arteko ezkontza zein sexu-harremanak debekatu zituen; gainera, juduei tratu txar fisikoa ematen hasi zieten.

1938. urtean, Kristal Hautsien Gaua izan zen: naziek juduak hil, dendetan lapurtu, sinagogeei su eman eta juduak...

1. Biurteko Progresista (1854-1856)

1854ko iraultzak ia Espainia osoko altxamendua eragin zuen. Hasiera batean moderatua izan bazen ere, mugimendu progresista bihurtu zen langileek beraien eskubideak aldarrikatzeko. Egoera honetan, Isabel II.a erreginari deitu zioten eta gobernua berriro bere eskuetan utzi zion.

Gobernuak neurri liberalak praktikan jartzen saiatu zen, 1856ko Konstituzioa proposatuz, baina inoiz bete ez zenez, ezinbesteko gobernu izendatu zuten.

Politika irekiagoa zen orduan, eta ideia politikoak berriro zabaldu ziren: errepublikanoak, demokratak, sozialistak eta federalistak.

• Demokratak eta progresistak boterea hartu zuten.
• Aurreko legeak ezabatu zituzten.
• Bankuak eta kredituak sortu zituzten.
• Askatasun gehiago eta sindikatuak sortu

Bake Armatua eta Nazioarteko Aliantzak

Bake armatua nazioarteko harreman mota bat da, armamentu norgehiagokan oinarritua. Garai honetan bi aliantza nagusi sortu ziren:

• Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungaria eta Italia.
• Entente Hirukoitza: Frantzia, Errusia eta Britainia Handia.

Potentzia arteko istilu armatua

Koloniak zirela eta, arazo asko izan ziren. Otomandar Inperioa gainbehera egiten ari zen, eta Austriak zein Errusiak egoera horretaz baliatzeko asmoa zuten, eremu horretan beraien indarra areagotzeko.

1914ko Udako Krisia

Austria eta Serbiaren artean hasten da gatazka, eta aliantzen ondorioz, mundu osora zabaldu zen. Gerran Frantziak, Alemaniak eta Austriak hartu zuten parte, besteak beste. Gerrak 1914tik 1918ra arte iraun zuen.

Gerraren

Euskal Autonomiaren Bilakaera Historikoa

Foruen Indargabetzea eta Abertzaletasunaren Sorrera

Gobernu liberalek foruak indargabetzeak euskal abertzaletasuna piztu zuen. Helburua, hasiera batean, ordena tradizionala berrezartzea zen.

Bigarren Errepublika eta Autonomia Aldarrikapenak

Bigarren Errepublikan, autonomia eskubidearen aldeko aldarrikapenak sortu ziren. Autonomia, ordea, estatuaren menpeko aginte gisa ulertzen zen, estatuak askatasunez aritzeko baimena emanez.

Euskal Foruak eta Lurralde Bateratzea

Euskal foruek lurralde bakoitzaren berezitasunak mantentzen zituzten. Estatutu proiektuek euskal lurraldea bateratu nahi zuten, baina foruak probintzia bakoitzak berez zituen.

Nazioarteko Egoera eta Estatutu Proiektuak

• 1919an Europan nazionalisten

GAIA: Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta Erreformak (1931-1936)

Konstituzioa eta Erreformak 1931tik 1933ra

Primo de Riveraren dimisioaren ondoren, 1930eko urtarrilean, Alfonso XIII.ak Berenguer jenerala gobernuburu izendatu zuen, parlamentu erregimenerako bidea egiteko asmoz. 1930eko abuztuan, Donostiako Ituna sinatu zuten errepublikazaleek, katalanistek eta sozialistek. Hitzarmen antimonarkikoa eginda zegoen eta, beraz, oposizioa errepublikaren alde azaltzen zen.

Bestalde, geroago, Jacako altxamendua eman zen errepublikaren alde. Galdu arren, eta buruzagi nagusiak (Galan eta Garcia Hernandez) fusilatu zituzten arren, errepublikaren aldeko mugimendua sendotu eta areagotu zen.

1931ko apirilaren 14an, udal hauteskundeen ondoren, errepublika

Vicente Blasco Ibáñez eta Bizkaiko Industrializazioa

Vicente Blasco Ibáñez idazleak 1904an Valentzian idatzitako testu historiko, politiko eta publiko baten iruzkina da hau. Pasartea XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako Bizkaiko industrializazio garaian kokatzen da, Espainiako Errestaurazio garaian.

Testuaren Azterketa eta Meatzarien Egoera

Testua bi zatitan banatu daiteke:

• Lehenengo zatian: Meatzarien lau egoera desberdin deskribatzen dira.
• Bigarren zatian: Langileen bizimodua aztertzen da.

Ideia nagusia meatzariek lanean zein eguneroko bizitzan jasaten zuten egoera latza da. Bizkaian lan egiten zuten peoien etxeak eta bizimodua aztertzen dira, honako ezaugarri hauek nabarmenduz:

• Giro kiratsua eta meategietako etxe-barrakoiak.
• Janari eskasia.