Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Esparteroren erregeordetza (1840–1843)

Esparteroren erregeordetza (1840–1843): 1840an Espartero izendatu zuten erregeorde, Maria Cristinaren ordez. Boterean iristeko beste arrazoietako bat izan zen Lehen Karlistaldian hartutako ospea, hain zuzen.

1841eko urriaren 16an, Nafarroan, Lege Paktua lortu zen, hau da, Nafarroako foru-erregimenaren amaiera. Xedapen berri horien bidez, Nafarroa probintzia bat bihurtu zen eta ez zuen legegintza-eskumenik ezta zerga-salbuespenik ere mantendu; hala ere, Zuzenbide Zibila eta autogobernu administratiboa -izendapen horiek garaiaren dokumentuetan agertzen diren moduan- mantendu ziren.

Euskal probintzietan, ostera, ez zen antzeko pakturik lortu; Esparteroren gobernu liberal aurrerakoiak estatu uniformea bilakatu...

LEHEN MUNDU GERRA (1914-1918)

1. Gerraren Bilakaera

1.1. Gerra Pizten da

1914ko ekainaren 28an, Austria-Hungariako tronuaren oinordekoa hil zuten. Frantzisko Fernando artxidukea eta bere emaztea hil zituzten Sarajevon, Bosnia-Herzegovinako hiriburuan. Islamera bihurturiko eslaviarrek, serbiar ortodoxoek eta kroaziar katolikoek osatzen zuten Inperioko probintzia hau 1878an.

Alemaniarren laguntzarekin, 1914ko uztailaren 28an gerra deklaratu zion Austriak Serbiari.

Krisialdia Europa osora zabaldu zen. Armatze-lasterketan murgildurik zebilen Europa hartan. Bi bloke nagusi sortu ziren:

• Aliatuak: Errusia, Frantzia eta Erresuma Batua (Serbiaren alde).
• Erdialdeko Inperioak: Alemania, Otomandar Inperioa eta Austria-Hungaria.

Gerra laburra izango zela uste zuten...

Euskal nazionalismoa

6.2.1 Nazionalismoa: XIX. mendean nazionalismoaren garaia izan zen: ideologia hau nagusi bihurtu zen politika, kultura eta ekonomia mailan. Marxismoak klase-borroka eta iraultza aldarrikatzen zituen bezala, nazionalismoak arrazak, hizkuntza, folklore-a eta historia nazionala defendatuko zituen.

2 Katalanismoa

Espainian, nazionalismoa Katalunian azaldu zen lehenik; katalan hizkuntza aldarrikatzen zuen Renaxença mugimenduarekin. Mendea aurrera joan ahala, eskaera politikoak agertzen joan ziren. 1901etik aurrera, Lliga alderdi moderatuak, Cambó liderraren gidaritzapean, Espainiako modernizazioa, protekzionismo ekonomikoa eta Kataluniako autonomia politikoa eskatu zituen.

3 Euskal abertzaletasuna

XIX. mendearen amaieran, industrializazioak...

Gatazka sozialak eta lan-baldintzak

AEetan (Antzinako Erregimenean) gatazka ugari izan ziren. Janariak garestiak ziren gehiegizko ustiapenaren eraginez, eta matxinada asko egon ziren. Beheko klaseek aldatu egin zituzten antolatzeko nahiz borrokatzeko moduak.

Nekazariak eta eskulangileak karga feudaletatik eta gremioekiko loturetatik aske gelditu ziren. Langile horiek fabriketara eta hirien garapenak eskainitako lanetara joaten hasi ziren. Eskulana ugaria zenez, kontratazio-baldintzak eta soldata-maila txarrak ziren langileentzat. Krisialdiak zirela eta, langabeziak hazkunde itzela izan zuen, gizarte-gatazkarako arrazoiak sortuz.

Langile kopuru handia fabriketan biltzea lagungarri izan zen erakunde egonkorrak sortzeko. Gizarte-gatazkaren helburuak...

Sistema Politiko Berria: Absolutismoa

Absolutismoa, Zentralizazioa eta Uniformetasuna

Monarkia Absolutua

Erregeari botere handiak ematen zizkion gobernu mota zen (estatua erregea bera zen).

• Teorian ez zegoen haren nahiak muga zitzakeen erakunderik edo legerik (praktikan bai, ez zutelako lortu aristokrazia erabat menderatzea eta ez zituzten foru-pribilegioak deuseztatu).
• Erregearen boterea Jainkoarengandik zetorrela aldarrikatzen zen (Elizak legitimatu egiten zuen).
• Adibide nagusia, Frantziako Luis XIV.a (Le Roi Soleil=Eguzki Erregea edo “Nik naiz estatua”).

Planta Berriko Dekretuak

Joera uniformizatzailearen urrats nagusia izan ziren: haien bidez Aragoiko Koroako erresumetako foruak eta erakundeak deuseztatu ziren (Valentzia eta Aragoin, 1707an;...

1917ko Otsaileko Iraultza

1914an, Errusia Lehen Mundu Gerran sartu zen. Ez ekonomia, ezta armada ere, ez zeuden prest gerrarako. Porrot militarrek eta atzeguardia horniduraz gabetzeak ondoez handia sortu zuten. Horren ondorioz, grebak eta manifestazioak egon ziren, eta errepresioak tsarraren aurkako guztiak elkartzea eragin zuen.

Iraultza Otsailaren 23an hasi zen, San Petersburgoko manifestazioaren ondoren. Otsailaren 27an, Behin-behineko Gobernua eratu zen.

1917ko Urriko Iraultza

Behin-behineko Gobernuak ezin izan zuen gizarte eta politika ezegonkortasuna eragotzi. Era berean, Gobernuak gerran jarraitzea erabaki zuen; horrek porrot etengabeak ekarri zituen eta Gobernua ahuldu egin zen. Horrez gain, sobieten protagonismoa areagotu egin zen, eta...

Lehen Mundu Gerraren Jatorria eta Hasiera (1914)

Borroka handiak piztu ziren Europan mende hasieran, Balkanetako bi guduetan: lehenengo, Turkiarren aurka; eta gero, hari irabazitako lurraldeen banaketan. Lehen Mundu Gerran batez ere hauengatik borrokatu ziren: lehengai-iturriak eta kolonietako banaketaren kontrola.

Gatazkaren piztea: Sarajevoko atentatua

Sarajevon, 1914ko ekainaren 28an, Frantzisko Fernando artxidukea, Austria-Hungariako tronuaren oinordekoa, eta bere emaztea hil egin zituen Bosniako serbiar nazionalista batek. Horrek gerra piztu zuen Europako potentzien artean.

Aliantza-sistemak eta potentziak

Gatazka berehala zabaldu zen aliantza-sistemaren bidez. Bi bloke nagusi zeuden (1914 - 1918):

• Erdialdeko Potentziak: Alemania, Austria-Hungaria,

Antzinako Erregimena eta Gizarte Estamentala

Estamentuzko gizartea

Antzinako Erregimenaren gizarte-antolaketa modu bereizgarria zen.

Pribilegioa

Pribilegioei esker, nobleziak eta kleroak, gizarteko gainerako kideek ez bezala, zenbait onura izan zitzaketen.

Iraupeneko ekonomia

XVIII. mendean, biztanle gehienak nekazaritzan jarduten zuten.

Maiorazkoa

Ondare osoa jaunaren seme zaharrenak jasotzea oinordetzan.

Jaun-erregimena

Lurrik gabeko nekazariak jaun-erregimenaren mende zeuden; hau da, jaunaren lurrak lantzen zituzten lur zati baten truke.

Esku mortuak

Kleroaren lurren zati bat, saldu ezin zitekeena, monarkaren babespean zegoelako.

Ilustrazioa eta Pentsamendu Liberal Berria

Botereen banaketa (Montesquieu)

Hiru botere nagusi zeudela defendatzen zuen, eta

Kolektibizazioaren Ondorioak eta Sobietar Plana

Kolektibizazioak kulaken amaiera ekarri zuen, baina kostu itzelarekin: ehunka mila nekazari hil ziren, esbesteratze anker batean; nekazaritza produkzioa hondatu egin zen, aldi luzean; eta landa inguruak trebakuntzarik oneneko langileak galdu zituen. Prozesu horretako lorpen bakarra zerealen arloko mekanizazioa izan zen.

Bost Urteko Planak

Bost urteko II. Plana 1933tik 1937ra izan zen. Horren balantzea ere ikusgarria izan zen: industria-produkzioa bikoiztu eta nekazaritzakoa %50ean hazi zen. Biztanleen bizi-baldintzak hobetu egin ziren, eta sobietar gizartea finkatzeko bidean jarri zen.

Bost Urteko III. Plana aldatu egin behar izan zen, gerrako beharrizanei erantzuteko.

III. INTERNAZIONALA (Komintern)

Espainiako Konstituzioaren Atalak

Espainiako Konstituzioa bi atal nagusitan banatzen da:

1. Zati Dogmatikoa

Definizio batzuk, egiazkoak edo ezinezkoak izan arren, zalantzan jartzen ez direnak:

• Monarkia parlamentarioa
• Zuzenbide estatua
• Estatu ez-konfesionala (ez duela derrigorrezkoa den erlijiorik)
• Askatasun guztiak bermatuta daudela
• Estatu zatiezina

2. Zati Organikoa

Bi zati ezberdinduko ditugu: eskubideak alde batetik eta erakundeak bestetik.

Eskubideak

• Adin nagusitasuna 18 urterekin
• Sufragio unibertsala
• Jabetza pribatuaren eskubidea
• Adierazpen askatasuna
• Erlijio askatasuna
• Heriotz zigorrik ez

Erakundeak

Erregea

Estatu burua da, estatuaren ordezkaria. Ez dago konstituzioaren gainetik, konstituzioak esaten duena onartu behar du.

Gorteak

Hauteskundeen bidez aukeratuak....